چگونه کن، ونیز و برلین اقتصاد سینمای مستقل و توزیع جهانی فیلم را کنترل می‌کنند

کل اکوسیستم چند میلیارد دلاری سینمای مستقل روی یک شرط بسیار شکننده و الزام‌آور بنا شده است: وضعیت «اکران جهانی» (World Premiere). اگر یک فیلم پیش از این در هر جای دیگری نمایش داده شده باشد، تمام جادوی تجاری آن تبخیر می‌شود. در حال حاضر، این قانون نانوشته با قدرت پابرجاست. هر سال در ماه‌های فوریه، می و سپتامبر، صنعت جهانی فیلم چمدان‌هایش را به مقصد آلمان، فرانسه و ایتالیا می‌بندد؛ نه فقط برای تماشای فیلم‌های جدید، بلکه برای قیمت‌گذاری روی آینده سینما.[2]

تصویر عمومی از جشنواره‌های فیلم معمولاً با فرش‌های قرمز، لباس‌های پر زرق‌وبرق و فلاش دوربین‌ها گره خورده است. اما این تنها ویترین ماجراست. در پشت صحنه کاخ جشنواره کن (Palais des Festivals) یا ساختمان گروپيوس باو (Gropius Bau) در برلین، هزاران خریدار، توزیع‌کننده و نماینده فروش در دفاتر موقت و راهروهای شلوغ جمع شده‌اند تا روی حق پخش فیلم‌ها در مناطق مختلف جهان مذاکره کنند. یک مدیر ارشد خرید فیلم که بیش از یک دهه در این رویدادها شرکت کرده، وضعیت را این‌گونه توصیف می‌کند: «جشنواره‌ها فقط فیلم نمایش نمی‌دهند، بلکه اجماع و توافق نظر تولید می‌کنند.»

اگرچه امروزه بیش از ۵۰۰۰ جشنواره فیلم در سراسر جهان برگزار می‌شود، اما سه رویداد بزرگ اروپایی که به «سه بزرگ» (The Big Three) معروف‌اند، نقش‌های کاملاً متمایز و غیرقابل جایگزینی در این اکوسیستم ایفا می‌کنند. کن، برلین و ونیز رقیب یکدیگر نیستند، بلکه هر کدام ایستگاه متفاوتی در چرخه حیات تجاری یک فیلم محسوب می‌شوند.

جشنواره کن و بازار فیلم آن (Marché du Film) که در ماه می برگزار می‌شود، قلب تپنده تجارت سینماست. این بازار سالانه بیش از ۱۴۰۰۰ متخصص معتبر از جمله تهیه‌کنندگان، خریداران و سرمایه‌گذاران را به خود جذب می‌کند. در اینجا، نقدهای اولیه در نشریات تجاری مانند Screen International صرفاً یک تمجید هنری نیستند؛ آن‌ها اطلاعات حیاتی بازارند که می‌توانند قیمت درخواستی یک فیلم را در عرض چند ساعت چند برابر کنند.

در مقابل، بازار فیلم اروپا (EFM) در برلین که در ماه فوریه برگزار می‌شود، با جذب بیش از ۱۲۰۰۰ بازدیدکننده تجاری، اولین رویداد بزرگ سال است و روندهای تجاری ماه‌های آینده را پایه‌گذاری می‌کند. برلین تمرکز بسیار بیشتری روی نهادهای سینمایی، تولیدات مشترک اروپایی و تأمین مالی پروژه‌های در حال توسعه دارد. فیلمی که در برلین با استقبال جامعه تولیدکنندگان مشترک مواجه می‌شود، لزوماً همان هیجان را در میان خریداران تجاری کن ایجاد نمی‌کند.

ونیز اما بازی کاملاً متفاوتی را پیش می‌برد. این جشنواره که در اواخر آگوست و اوایل سپتامبر برگزار می‌شود، خود را به عنوان سکوی پرتاب نهایی برای فصل جوایز هالیوود تثبیت کرده است. ونیز جامعه منتقدان کوچک‌تری دارد، اما تأثیر آن بر اکوسیستم جوایز آنگلو-آمریکایی (به ویژه اسکار) بی‌نظیر است. موفقیت در ونیز مستقیماً به روایت‌های رسانه‌ای فصل جوایز تزریق می‌شود و ارزش تجاری فیلم را برای پخش‌کنندگان آمریکایی به شدت بالا می‌برد.

برای سینمای مستقل، این اکوسیستم حکم مرگ و زندگی را دارد. تحقیقات دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) نشان می‌دهد فیلم‌هایی که در جشنواره‌های معتبر به نمایش درمی‌آیند، ۴۰ درصد شانس بیشتری برای عقد قراردادهای توزیع و پخش دارند. بدون این پلتفرم‌های کشف و ارزش‌گذاری، فیلمسازان مستقل برای رقابت با استودیوهای بزرگ و رسیدن به مخاطبان جهانی با موانع غیرقابل عبوری مواجه خواهند شد.[1]

با این حال، این مدل سنتی با چالش‌های دیجیتال روبرو است. پلتفرم‌های استریمینگ و ابزارهای جدید فناوری در حال تغییر نحوه مدیریت این رویدادها هستند. اپل تونگ‌فونگ (Apple TungFong)، مدیرعامل پلتفرم Entertainment Oxygen که اخیراً سیستم یکپارچه CineLot را برای مدیریت جشنواره‌ها راه‌اندازی کرده، می‌گوید: «از جشنواره‌ها بیش از هر زمان دیگری کار خواسته می‌شود، آن هم با ابزارهایی که هرگز برای کار با یکدیگر ساخته نشده‌اند.» این پلتفرم‌ها تلاش می‌کنند عمر فیلم‌های مستقل را پس از پایان جشنواره تمدید کنند تا در آرشیوها گم نشوند.

کاهش فرصت‌های خرید سنتی و خستگی ناشی از تعدد جشنواره‌ها، نیاز به مسیرهای توزیع پایدارتر را پررنگ کرده است. با این وجود، تا زمانی که انسان‌ها برای ارزش‌گذاری روی هنر نیاز به تجمع فیزیکی، تماشای دسته‌جمعی و گفتگوهای رودررو دارند، قدرت بلامنازع کن، ونیز و برلین در تعیین مسیر سینمای جهان پابرجا خواهد ماند.[2]