توقف فوری برگزاری آزمون‌های TOEFL و GRE در ایران؛ مسیر مهاجرت تحصیلی دشوارتر شد

وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) با تعلیق مجوز عمومی G، که پیش از این بستر قانونی لازم برای تعاملات دانشگاهی را فراهم می‌کرد، امکان ارائه خدمات آموزشی بین‌المللی در ایران را به طور کامل متوقف کرد. در پی این تصمیم ناگهانی، مؤسسه ETS که نهاد رسمی برگزارکننده آزمون‌های معتبر تافل (TOEFL) و جی‌آرای (GRE) در سراسر جهان است، در تاریخ ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ (اول سپتامبر ۲۰۲۶) با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد که برگزاری این دو آزمون در ایران با اثر فوری متوقف شده است. این مؤسسه در پیام خود به داوطلبان تأکید کرده است که این اقدام به هیچ وجه یک تصمیم تجاری یا راهبردی از سوی آن‌ها نیست، بلکه یک الزام قانونی سخت‌گیرانه برای رعایت مقررات تحریمی جدید دولت ایالات متحده محسوب می‌شود.[2]

برای هزاران داوطلب و دانشجوی ایرانی که ماه‌ها وقت، انرژی و هزینه خود را صرف مطالعه و آمادگی برای این امتحانات سرنوشت‌ساز کرده بودند، این خبر به معنای لغو تمام نوبت‌های رزرو شده در حوزه‌های امتحانی داخل کشور است. مؤسسه ETS به طور رسمی اعلام کرده است که هزینه ثبت‌نام تمامی داوطلبانی که آزمون آن‌ها به دلیل این محدودیت‌ها لغو شده، به طور کامل و از طریق همان روش پرداخت اولیه به حساب آن‌ها بازگردانده خواهد شد. با این حال، بسیاری از متقاضیان معتقدند که استرداد وجه پرداختی نمی‌تواند زمان گران‌بهای از دست‌رفته، بر هم خوردن برنامه‌ریزی‌های بلندمدت و استرس روانی ناشی از به هم خوردن مسیر مهاجرت تحصیلی آن‌ها را در این شرایط حساس جبران کند.[2][3]

دامنه این محدودیت‌ها تنها به آزمون‌های آینده محدود نمی‌شود، بلکه داوطلبانی که پیش از این در آزمون شرکت کرده و منتظر طی شدن مراحل پذیرش خود بودند نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌اند. طبق اطلاعیه رسمی صادر شده از سوی ETS، این افراد تنها تا ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ (هشتم سپتامبر ۲۰۲۶) فرصت داشتند تا درخواست ارسال نمرات خود را برای دانشگاه‌های مقصد در سراسر جهان ثبت کنند. این مؤسسه هشدار داده است که پس از عبور از این تاریخ مقرر، امکان پردازش درخواست‌های جدید برای ارسال کارنامه کاربرانی که در داخل مرزهای ایران حضور دارند، تا اطلاع ثانوی و روشن شدن وضعیت مجوزهای قانونی وجود نخواهد داشت.

سازمان سنجش آموزش کشور به عنوان متولی اصلی مدیریت و نظارت بر آزمون‌های بین‌المللی در ایران، واکنش تندی به این محدودیت‌ها نشان داده و این اقدام را مصداق بارز «سیاسی‌کردن علم و آموزش» خوانده و آن را به شدت محکوم کرده است. رضا محمدی، رئیس سازمان سنجش، در گفت‌وگویی در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ (۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶) اعلام کرد که این سازمان برای دفاع از حقوق متقاضیان، نامه‌نگاری‌های رسمی و مستمری را با مراکز اصلی برگزارکننده، از جمله مؤسسه ETS در آمریکا و نمایندگی IDP در منطقه، آغاز کرده است تا بتواند راهی برای برون‌رفت از این بحران آموزشی پیدا کند.[1]

به گفته رئیس سازمان سنجش، پاسخ‌های دریافتی نشان می‌دهد که با وجود اینکه مؤسسه ETS از این تصمیم و از دست دادن بخش بزرگی از مخاطبان خود رضایت ندارد، اما به عنوان یک نهاد آمریکایی ناچار به تبعیت بی‌چون‌وچرا از قوانین دولت متبوع خود است. با این حال، رایزنی‌های فشرده برای یافتن راهکارهای جایگزین همچنان ادامه دارد. مقامات آموزشی ایران در تلاش‌اند تا شرایطی فراهم کنند که داوطلبان نیازمند به این مدارک معتبر، بتوانند بدون نیاز به خروج مقادیر هنگفتی ارز از کشور و انجام سفرهای پرهزینه و طاقت‌فرسا به کشورهای همسایه، در آزمون‌های مورد نیاز خود شرکت کنند، هرچند تا این لحظه هیچ نتیجه قطعی و روشنی در این زمینه حاصل نشده است.[1]

در شرایط فعلی و با توجه به ابهامات موجود، متقاضیان مهاجرت تحصیلی که برای تکمیل پرونده پذیرش خود در دانشگاه‌های بین‌المللی به نمره تافل یا GRE نیاز مبرم دارند، با مسیر بسیار دشوارتر و پرچالشی روبه‌رو هستند. تا زمان مشخص شدن نتیجه نهایی مذاکرات سازمان سنجش و نهادهای بین‌المللی، تنها راه عملی و مطمئن پیش روی این افراد، ثبت‌نام و شرکت در آزمون در حوزه‌های امتحانی خارج از مرزهای ایران است؛ گزینه‌ای اجباری که علاوه بر پرداخت هزینه دلاری خود آزمون، مخارج سنگین و پیش‌بینی‌نشده‌ای نظیر خرید بلیت پرواز، رزرو هتل و دریافت ویزای کشورهای همسایه را نیز به سبد هزینه‌های مهاجرت تحصیلی خانواده‌ها اضافه می‌کند.[1][3]

در نهایت، این تصمیم نه تنها بر برنامه‌های فردی دانشجویان تأثیر می‌گذارد، بلکه می‌تواند به طور کلی روند تبادلات علمی و دانشگاهی میان ایران و سایر کشورهای جهان را کندتر کند. در حالی که دانشگاه‌های بین‌المللی همواره از حضور دانشجویان مستعد ایرانی استقبال کرده‌اند، ایجاد چنین موانع اداری و تحریمی، دسترسی برابر به فرصت‌های آموزشی را به شدت محدود می‌سازد و چشم‌انداز مهاجرت تحصیلی را برای بسیاری از جوانان در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد.[1][2]

اکنون نگاه تمامی داوطلبان به نتایج رایزنی‌های دیپلماتیک و آموزشی دوخته شده است. در صورتی که راهکاری برای برگزاری مجدد این آزمون‌ها در داخل کشور یافت نشود، احتمال می‌رود که تقاضا برای شرکت در آزمون‌های جایگزین یا سفر به کشورهای همسایه به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش یابد؛ روندی که نیازمند برنامه‌ریزی دقیق‌تر و بودجه‌بندی محتاطانه‌تر از سوی خانواده‌های ایرانی خواهد بود.[1]