واکسن آزمایشی KRAS نوید اولیه برای پیشگیری از سرطان پانکراس می‌دهد

برای افرادی که در معرض خطر ارثی سرطان پانکراس قرار دارند، کشف یک کیست کوچک در یک اسکن روتین، یک دوراهی طاقت‌فرسا ایجاد می‌کند. استاندارد مراقبت برای مدت طولانی بین دو حد افراطی گیر کرده است: «انتظار هوشیارانه» که خطر ریشه‌دار شدن یک بیماری کشنده را به همراه دارد، یا جراحی پیشگیرانه بسیار تهاجمی که عواقب گوارشی شدید مادام‌العمر و نرخ بالای عوارض دارد. بیماران اغلب با اضطراب عمیق دست و پنجه نرم می‌کنند و منتظر یک تغییر میکروسکوپی هستند که می‌تواند بقای آن‌ها را تعیین کند.

اکنون، یک کارآزمایی بالینی پیشگامانه فاز ۱، یک گزینه سوم تحول‌آفرین را معرفی کرده است که این تنش بالینی را برطرف می‌کند. محققان در مرکز سرطان کیمل جانز هاپکینز یک واکسن آزمایشی طراحی کرده‌اند تا سرطان پانکراس را قبل از شکل‌گیری رهگیری کند. یافته‌های «اولین در انسان» که در مجله Cancer Discovery منتشر شده است، شواهد قانع‌کننده‌ای ارائه می‌دهند که می‌توان سیستم ایمنی را با ایمنی کامل برای شکار سلول‌های پیش‌سرطانی آموزش داد.[1][7]

این واکسن که با نام mKRAS-VAX شناخته می‌شود، پروتئین جهش‌یافته KRAS را هدف قرار می‌دهد، یک عامل ژنتیکی که مسئول بیش از ۹۰ درصد از آدنوکارسینوم‌های مجرای پانکراس است. برای دهه‌ها، جهش KRAS به دلیل ساختار مولکولی صافش که جای پای کمی برای داروهای سنتی فراهم می‌کرد، توسط جامعه انکولوژی «غیرقابل درمان دارویی» در نظر گرفته می‌شد. این رویکرد جدید نیاز به یک محاصره شیمیایی را دور می‌زند و در عوض از مکانیسم‌های دفاعی خود بدن برای شناسایی و حذف این تهدید استفاده می‌کند.[3][6]

سرطان پانکراس معمولاً طی سال‌ها و به آرامی از ضایعات پیش‌ساز توسعه می‌یابد و یک پنجره حیاتی برای مداخله ایجاد می‌کند. پروتئین KRAS به طور معمول رشد سلول‌های سالم را تنظیم می‌کند، اما وقتی جهش می‌یابد، مانند پدال گاز گیر کرده عمل می‌کند و باعث تقسیم سلولی کنترل نشده می‌شود. با تزریق پپتیدهای مصنوعی که شش جهش رایج KRAS را نشان می‌دهند، واکسن به سیستم ایمنی بیمار می‌آموزد که این ناهنجاری‌های خاص را به عنوان تهدیدات خارجی شناسایی کند.[4]

این کارآزمایی بالینی ۲۰ شرکت‌کننده را که هم استعداد ژنتیکی ابتلا به بیماری و هم یک ناهنجاری قابل مشاهده در پانکراس، مانند نئوپلاسم موسینی پاپیلاری داخل مجرایی، داشتند، ثبت نام کرد. طی یک دوره ۱۳ هفته‌ای، این افراد پرخطر چهار دوز واکسن را در کنار یک ماده کمکی تقویت‌کننده سیستم ایمنی به نام poly-ICLC دریافت کردند. هدف اصلی این بود که مشخص شود آیا این مداخله ایمن است و قادر به ایجاد یک پاسخ بیولوژیکی قابل اندازه‌گیری در یک محیط پیشگیرانه هست یا خیر.[4][6]

نتایج ایمونولوژیک چشمگیر بود. تجزیه و تحلیل خون نشان داد که ۹۰ درصد از شرکت‌کنندگان – ۱۸ نفر از ۲۰ نفر – یک پاسخ سلول T هدفمند و قابل توجه در برابر پروتئین‌های جهش‌یافته KRAS ایجاد کردند. میانگین تعداد سلول‌های T پاسخ‌دهنده پس از واکسیناسیون تقریباً ۱۸ برابر افزایش یافت، که ثابت می‌کند سیستم ایمنی می‌تواند اهدافی را که معمولاً در فرار از شناسایی ماهر هستند، با موفقیت تشخیص دهد.[1][2][4]

نکته حیاتی این است که این فعال‌سازی ایمنی گذرا نبود. این واکسن هم سلول‌های T کمک‌کننده مثبت CD4 و هم سلول‌های T کشنده مثبت CD8 تولید کرد و یک حافظه سلولی قوی ایجاد نمود. توالی‌یابی طولی خون تأیید کرد که این سلول‌های ایمنی محافظ تا دو سال پس از واکسیناسیون اولیه باقی ماندند. این پایداری برای رهگیری سرطان ضروری است، زیرا سیستم ایمنی باید در درازمدت هوشیار بماند تا از تبدیل سلول‌های پیش‌سرطانی میکروسکوپی به تومورهای کامل جلوگیری کند.[1][5][7]

نتایج بالینی، اگرچه مقدماتی هستند، اما دلیل واقعی برای خوش‌بینی ارائه دادند. پس از یک دوره پیگیری میانه ۱۶.۵ ماهه، هیچ یک از افراد واکسینه‌شده به سرطان پانکراس مبتلا نشدند یا نیاز به برداشتن ضایعات پرخطر خود از طریق جراحی نداشتند. تصویربرداری اکتشافی حتی نشان داد که برخی از بیماران در طول دوره مشاهده، کیست‌های پانکراس خود را پایدار، کوچک یا کاملاً برطرف شده دیدند، با نرخ کاهش کیست ۳۷.۵ درصدی در مقایسه با تنها ۶.۸ درصد در گروه کنترل واکسینه‌نشده.[3][4]

با این حال، متخصصان انکولوژی مراقب هستند که عدم قطعیت ذاتی در این نتایج اولیه را برجسته کنند. از آنجایی که این کارآزمایی کوچک بود، فاقد گروه کنترل تصادفی‌شده با دارونما بود و عمدتاً برای آزمایش ایمنی به جای اثربخشی طراحی شده بود، محققان نمی‌توانند به طور قطعی ثابت کنند که واکسن به تنهایی باعث پسرفت کیست‌ها شده است. یک کارآزمایی بزرگتر که در حال حاضر در حال ثبت نام است، نمونه‌های بافتی را ارزیابی خواهد کرد تا مشخص کند آیا سلول‌های T تولید شده توسط واکسن به طور فعال به ضایعات پیش‌سرطانی نفوذ می‌کنند یا فقط در خون در گردش هستند.[3][5]

مشخصات ایمنی واکسن بسیار دلگرم‌کننده بود، که یک معیار حیاتی برای هر درمان پیشگیرانه‌ای است که به افراد سالم تزریق می‌شود. تمام عوارض جانبی گزارش شده خفیف تا متوسط بودند و عمدتاً شامل واکنش‌های موقت در محل تزریق، خستگی و لرز می‌شدند. این تحمل‌پذیری در تضاد شدید با ماهیت طاقت‌فرسای شیمی‌درمانی سنتی سرطان پانکراس است و واکسن را به یک نامزد عملی برای استفاده پیشگیرانه گسترده تبدیل می‌کند.[4][5]

در حالی که واکسن هنوز در مرحله تحقیقاتی است و در خارج از کارآزمایی‌های بالینی در دسترس نیست، این یافته‌ها نشان‌دهنده یک تغییر عظیم در نحوه برخورد متخصصان انکولوژی با بیماران پرخطر است. برای خانواده‌هایی که حامل جهش‌های BRCA، ATM یا سایر جهش‌های مستعدکننده هستند، چشم‌انداز یک واکسن پیشگیرانه «آماده مصرف» روایت را از نظارت منفعل به دفاع فعال تغییر می‌دهد. این واکسن یک مسیر عملی و مبتنی بر شواهد برای رهگیری یکی از بدنام‌ترین سرطان‌ها قبل از اینکه جان دیگری را بگیرد، ارائه می‌دهد.[6]