یک مطالعه بزرگ نشان می‌دهد: سرعت گرمایش جهانی از سال ۲۰۱۵، ۷۵ درصد افزایش یافته است

سال‌هاست که دانشمندان اقلیم در مورد اینکه آیا روند گرمایش بلندمدت زمین صرفاً با سرعت تاریخی خود ادامه می‌یابد یا فعالانه در حال تسریع است، بحث می‌کنند. یک مطالعه برجسته که در مجله «نامه‌های تحقیقات ژئوفیزیکی» (Geophysical Research Letters) منتشر شده، اکنون پاسخ قطعی ارائه داده و نشان می‌دهد که نرخ گرمایش جهانی از سال ۲۰۱۵ تقریباً ۷۵ درصد تسریع شده است.[1][2][3]

این تحقیق که توسط دانشمندان مؤسسه پوتسدام برای تحقیقات تأثیرات اقلیمی (PIK) به همراه کارشناسان مستقل آمار انجام شده، یک پیشرفت بزرگ در اندازه‌گیری اقلیم محسوب می‌شود. این تیم با فیلتر کردن سیستماتیک «نویز» کوتاه‌مدت ناشی از تغییرات طبیعی اقلیمی، سیگنال اصلی گرمایش ناشی از انسان را با وضوحی بی‌سابقه جداسازی کردند.[2][4]

یافته‌ها بسیار واضح هستند. بین سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۱۵، میانگین دمای سطح سیاره با نرخ نسبتاً ثابتی معادل ۰.۲ درجه سانتی‌گراد در هر دهه افزایش یافت. با این حال، طی ده سال گذشته، این نرخ به تقریباً ۰.۳۵ درجه سانتی‌گراد در هر دهه افزایش یافته است.[1][5][6]

این تسریع به این معنی است که زمین در حال حاضر سریع‌تر از هر دهه دیگری از زمان آغاز ثبت سوابق دمایی ابزاری در سال ۱۸۸۰، در حال گرم شدن است. نویسندگان این مطالعه خاطرنشان می‌کنند که این تغییر یک خطای آماری جزئی نیست، بلکه یک دگرگونی اساسی در مسیر سیستم اقلیمی جهانی است.[2][3]

اثبات این تسریع از لحاظ تاریخی یک چالش بزرگ ریاضی بوده است. اقلیم زمین ذاتاً پر از نویز است و با نوسانات دمایی عظیم سال به سال مشخص می‌شود که به راحتی می‌تواند روندهای بلندمدت را پنهان یا اغراق کند.[1][4]

برای حل این مشکل، محققان پنج مورد از برجسته‌ترین مجموعه‌داده‌های دمای جهانی، از جمله داده‌های نگهداری شده توسط ناسا، NOAA و برکلی اِرث (Berkeley Earth) را تجزیه و تحلیل کردند. آن‌ها از تکنیک‌های آماری پیشرفته برای حذف سه عامل اصلی تغییرپذیری طبیعی اقلیم استفاده کردند.[2][3]

اولین و مهم‌ترین عاملی که حذف شد، نوسان جنوبی ال‌نینو (ENSO) بود. رویدادهای ال‌نینو مقادیر زیادی از گرمای اقیانوس را در جو آزاد می‌کنند و باعث افزایش موقت دمای جهانی می‌شوند، در حالی که رویدادهای لانینا اثر خنک‌کننده دارند.[1][5]

این تیم همچنین اثرات خنک‌کننده فوران‌های آتشفشانی را که آئروسل‌های بازتابنده نور خورشید را به استراتوسفر تزریق می‌کنند، و تغییرات دمایی ظریف ناشی از چرخه طبیعی ۱۱ ساله خورشیدی را فیلتر کردند.[2][4]

گرانت فاستر، آمارشناس و یکی از نویسندگان این مطالعه، توضیح داد: «ما تأثیرات طبیعی شناخته شده را در داده‌های مشاهده‌ای فیلتر می‌کنیم تا «نویز» کاهش یابد و سیگنال گرمایش بلندمدت اصلی به وضوح بیشتری قابل مشاهده باشد.»[2][4]

پس از حذف این عوامل طبیعی، داده‌ها یک منحنی صعودی با شیب تند را نشان دادند که در هر پنج مجموعه‌داده مستقل سازگار بود. محققان قطعیت آماری این تسریع را بیش از ۹۸ درصد محاسبه کردند.[2][3][6]

قطعیت آماری ۹۸ درصد یک آستانه حیاتی در علم اقلیم است. این نشان‌دهنده شواهد قوی است که جهش ۷۵ درصدی مشاهده شده در نرخ گرمایش، یک پدیده فیزیکی واقعی است، نه یک مصنوع تصادفی در داده‌ها یا یک الگوی آب و هوایی موقت.[3]

پیامدهای این یافته برای سیاست‌های اقلیمی جهانی فوری و شدید است. این مطالعه هشدار می‌دهد که اگر نرخ فعلی ۰.۳۵ درجه سانتی‌گراد در هر دهه ادامه یابد، آستانه ۱.۵ درجه سانتی‌گراد توافق پاریس نسبت به سطوح پیش از صنعتی شدن، قبل از سال ۲۰۳۰ شکسته خواهد شد.[1][4][5]

با این حال، جامعه علمی همچنان فعالانه درگیر بحثی بر سر تفسیر این اعداد است. در حالی که مطالعه PIK یک مورد قانع‌کننده برای تسریع ارائه می‌دهد، برخی از دانشمندان برجسته اقلیم استدلال می‌کنند که شواهد هنوز قطعی نیست.[1][6]

دکتر مایکل مان، دانشمند برجسته اقلیم در دانشگاه پنسیلوانیا، در مقابل، استدلال کرده است که شواهد قطعی مبنی بر تسریع در نرخ گرمایش اصلی وجود ندارد. او اوج‌گیری‌های شدید گرمای سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ را عمدتاً ناشی از یک رویداد قوی ال‌نینو می‌داند که بر روند گرمایش ثابت و پایدار سوار شده است.[1][5]

مان خاطرنشان کرد: «سیاره با نرخ تقریباً ثابتی در حال گرم شدن است و همین هم به اندازه کافی بد است»، و تأکید کرد که حتی بدون تسریع، مسیر فعلی، تضمین‌کننده بدتر شدن تأثیرات اقلیمی است.[1]

پیچیدگی بیشتر در اجماع، مطالعه اخیر دیگری است که توسط دکتر کلودی بولیئو در دانشگاه کالیفرنیا انجام شد و از روش‌های آماری مشابهی استفاده کرد، اما به این نتیجه رسید که افزایش اخیر در گرمایش جهانی «هنوز قابل تشخیص نیست»، که نشان‌دهنده دشواری شدید اثبات روندهای بلندمدت در طول یک دهه واحد است.[1]

علیرغم این اختلافات در مورد طبقه‌بندی آماری دقیق این روند، در مورد اعداد مطلق اجماع تقریباً جهانی وجود دارد. حتی محققان شکاک نیز اذعان دارند که حجم خالص گرمای اضافه شده به سیستم اقلیمی در سال‌های اخیر بی‌سابقه است.[1][6]

برخی محققان فرض می‌کنند که اگر این تسریع واقعی باشد، ممکن است به طور متناقضی با سیاست‌های موفق زیست‌محیطی مرتبط باشد. مقررات جهانی اخیر به شدت آلودگی آئروسل‌های گوگردی ناشی از کشتیرانی تجاری را کاهش داده است؛ از آنجایی که این آئروسل‌ها نور خورشید را منعکس می‌کنند، نبود آن‌ها ممکن است اجازه دهد گرمای بیشتری به سطح زمین برسد.[1]

در نهایت، مطالعه PIK یک اندازه‌گیری بسیار دقیق و بدون نویز از مسیر فعلی اقلیم را در اختیار سیاست‌گذاران قرار می‌دهد. این تحقیق با اثبات اینکه سال‌های رکوردشکن اخیر بخشی از یک روند تسریع‌شونده هستند و نه ناهنجاری‌های مجزا، «دفاع از تغییرپذیری طبیعی» را که اغلب برای به تأخیر انداختن اقدامات اقلیمی استفاده می‌شود، حذف می‌کند.[2][4]

برای جامعه علمی، توانایی جداسازی سیگنال گرمایش ناشی از انسان با قطعیت ۹۸ درصد، یک پیروزی در تحلیل داده‌ها محسوب می‌شود. این امر رهبران جهانی را به معیارهای دقیق و غیرقابل انکاری مجهز می‌کند که برای عبور از پنجره زمانی در حال بسته شدن برای کاهش معنادار انتشار گازهای گلخانه‌ای مورد نیاز است.[3][5]