روند کامل رویداد
درگیریهای اسرائیل و حزبالله
برنامه خروج صلحبانان سازمان ملل از جنوب لبنان به دلیل استقرار نیروهای اسرائیلی در اطراف تاسیسات کلیدی، با موانع لجستیکی و امنیتی جدی روبهرو شده است.
«درگیریهای اسرائیل و حزبالله» را در اپ کوهستان دنبال کنید تا از خبرهای تازهاش باخبر شوید. دریافت اپ
این خبر را به اشتراک بگذارید
تازهترین گزارش
حضور نظامی اسرائیل در جنوب لبنان انتقال پایگاههای یونیفل را با بنبست مواجه کرده است
برنامه خروج صلحبانان سازمان ملل از جنوب لبنان به دلیل استقرار نیروهای اسرائیلی در اطراف تاسیسات کلیدی، با موانع لجستیکی و امنیتی جدی روبهرو شده است. مقامات لبنانی هشدار میدهند ناتوانی در تحویل فیزیکی این پایگاهها، یا به ایجاد خلأ امنیتی منجر میشود یا انتقالی نمادین و صرفاً روی کاغذ رقم خواهد زد.
برنامه خروج نیروهای حافظ صلح موقت سازمان ملل در لبنان (یونیفل) با یک گرهگاه پیچیده لجستیکی و دیپلماتیک مواجه شده که زیرساخت شکننده امنیت منطقهای را با تکانههای جدی روبهرو کرده است. در شرایطی که ماموریت یونیفل در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ به پایان میرسد، استقرار میدانی نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان، فرایند تحویل تاسیسات سازمان ملل به ارتش لبنان را وارد بنبستی محاسباتی کرده است.[1][5]
نیروهای اسرائیلی در حال حاضر حدود ۲۳۲ مایل مربع از خاک لبنان را در اشغال خود دارند؛ پهنهای که نزدیک به ۶ درصد از مساحت این کشور را تشکیل میدهد. بسیاری از پایگاههای تثبیتشده، برجهای دیدهبانی و مراکز پشتیبانی یونیفل دقیقاً در محدوده این زونهای اشغالی واقع شدهاند. این واقعیت جغرافیایی، وضعیتی بنبستگونه ایجاد کرده است؛ جایی که ارتش لبنان نمیتواند بدون ریسک درگیری مستقیم نظامی با ارتش اسرائیل، برای تحویلگیری فیزیکی وارد این تاسیسات شود.[1]
چارچوب حقوقی حاکم بر این ماموریت، زنجیره مشخصی از صلاحیتهای حاکمیتی را تعیین کرده است. کاندیس آردیل، سخنگوی یونیفل، در این باره میگوید: «از منظر حقوقی، یونیفل موظف است مواضع خود را به مقامات لبنانی بازگرداند، اما پیچیدگی کار از آنجا آغاز میشود که این مواضع در مناطقی قرار دارند که نیروهای اسرائیلی در آنها مستقرند.»
منابع دیپلماتیک و دفاعی هشدار میدهند که در صورت عدم دسترسی فیزیکی بیروت به این سایتها، واگذاری پایگاهها ممکن است صرفاً به رویدادی «روی کاغذ» تبدیل شده و داراییهای فیزیکی در عمل در کنترل اسرائیل باقی بماند.[1]
عملیات خروج که قرار است در اوایل سال ۲۰۲۷ آغاز شود و ممکن است تا ماه سپتامبر ادامه یابد، خود یک پروژه عظیم ترابری و لجستیکی است. این طرح شامل خروج تدریجی حدود ۷٬۵۰۰ نیروی کلاهآبی از ۴۵ کشور مشارکتکننده است. نیروها به همراه تجهیزات تخصصی کشورهای متبوع خود خارج خواهند شد، در حالی که تجهیزات متعلق به سازمان ملل قرار است به دیگر ماموریتهای صلحبانی در سراسر جهان منتقل شوند.[1][5]
سرنوشت داراییهای باقیمانده، نقطه اصطکاک دیگری در این زنجیره است. بخشی از تجهیزات غیرتسلیحاتی و زیرساختها در صورتی که امکان جابهجایی امن داشته باشند، به دولت لبنان اهدا خواهد شد. با این حال، با توجه به تخریبهای مستمر و عملیاتهای نظامی روزمره نیروهای اسرائیلی در مجاورت بلافصل این پایگاهها، خروج امن یا تحویل رسمی این اقلام در هالهای از ابهام و ریسک عملیاتی قرار دارد.[1]
بنبست دیپلماتیک بر سر نیروی جایگزین
نزدیک شدن به مهلت پایانی، تحرکات فشردهای را در کانالهای دیپلماتیک به منظور طراحی سازوکار جایگزین پیش از آغاز سال نو ایجاد کرده است. لبنان خواستار تشکیل یک نیروی امنیتی جدید تحت نظارت سازمان ملل برای جایگزینی یونیفل است و هرگونه طرح متضمن هماهنگی مستقیم نظامی با ارتش اسرائیل را صراحتاً رد کرده است. نواف سلام، نخستوزیر لبنان، در گفتگو با فرستادگان بینالمللی تاکید کرده که هر ماموریت جایگزین باید متکی بر ماموریت حقوقی شفاف سازمان ملل باشد تا پاسخگویی آن تضمین شود.[2]
ایالات متحده و فرانسه در حال تنظیم پیشنویسهایی برای مدیریت دوره گذار هستند؛ طرحهایی که تمرکز عمده آنها بر اصلاح قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت است که در سال ۲۰۰۶ به جنگ پایان داد. مایک والتز، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل، این هفته با سفر به بیروت دیدگاه واشنگتن برای وضعیت مرزی را تشریح کرد. والتز در نشستهای خود مواضع سرسختانهای اتخاذ کرد، حزبالله را «سرطانی» خواند که بر پیکره لبنان افتاده و خلع سلاح داوطلبانه این گروه را خواستار شد.[2][6]
گزارشها حاکی است که پیشنهاد والتز شامل سازوکاری است که طبق آن ارتش لبنان مسئولیت کامل امنیت مرزها را بدون حضور حائل نیروهای بینالمللی گسترده بر عهده میگیرد. والتز پس از دیدار با ژنرال جوزف عون، فرمانده ارتش لبنان، با تکرار فرمول «یک دولت، یک ارتش» تصریح کرد که حاکمیت ملی لبنان نیازمند انحصار کامل تسلیحات در دست دولت است؛ شرطی که بیروت از نظر تاریخی در اجرایی ساختن آن همواره با موانع ساختاری روبهرو بوده است.[6]
در مقابل، اسرائیل با اشاره به ناکامی تاریخی یونیفل در مهار توسعه زیرساختهای نظامی حزبالله در امتداد خطوط تماس، با استقرار هرگونه ماموریت صلحبانی جدید مخالفت کرده است. دنی دانون، نماینده اسرائیل در سازمان ملل، طی بازدید از مرز شمالی به همراه هیئتی از سفرای سازمان ملل اعلام کرد: «ما به هیچ نیروی بینالمللی اتکا نمیکنیم؛ تکیه ما فقط به سربازان خودمان است.»[3]
دانون تاکید کرد که ارتش لبنان باید به طور مستقل امنیت مرزها را تامین کند، در حالی که اسرائیل حق آزادی عمل عملیاتی خود برای پاسخ به تهدیدها را محفوظ نگاه خواهد داشت. این رویکرد در تضاد بنیادین با مطالبه لبنان برای یک حائل بینالمللی قرار دارد و احتمال درگیریهای متناوب مرزی را بالا میبرد. از منظر محاسبات راهبردی اسرائیل، بازگشت به وضعیت پیش از سال ۲۰۲۳ که در آن نیروهای حزبالله در دیدرس مستقیم برجهای دیدهبانی سازمان ملل مستقر بودند، ناممکن ارزیابی میشود.[3]
چشمانداز ویران پیش روی بازگشتگان
این بنبست دیپلماتیک در بستر تخریب گسترده زیرساختی و تداوم عملیاتهای نظامی جریان دارد. بر اساس گزارشهای یونیفل، نقض روزانه حاکمیت سرزمینی توسط نیروهای اسرائیلی در سراسر بخش جنوبی همچنان ادامه دارد. این اقدامات شامل احداث راههای نظامی جدید، تخریب سازمانیافته بافتهای مسکونی، حملات هوایی و شلیک مستمر توپخانه در سمت لبنانی «خط آبی» است؛ خط حائلی که سازمان ملل در سال ۲۰۰۰ آن را ترسیم کرد.[4]
آسیبهای فیزیکی وارده به زیرساختهای جنوب، مانعی بزرگ در مسیر استقرار هر نیروی تثبیتکننده به شمار میرود. الناقوره، روستای ساحلی که دههها میزبان مقر فرماندهی یونیفل بوده، تا حد زیادی به تلی از آوار تبدیل شده است. ناظران بینالمللی از تخریب گسترده منازل، اصناف و تاسیسات کشاورزی خبر میدهند و تاکید میکنند اقتصاد محلی که اتکای مستقیمی به حضور پرسنل سازمان ملل و دادوستد مرتبط با آن داشت، عملاً فروپاشیده است.[4]
با وجود این سطح از ویرانی، آمارهای سازمان ملل نشان میدهد که از ماه سپتامبر شمار آوارگان داخلی که به جنوب لبنان بازگشتهاند رشدی ۱۳ درصدی داشته و به نزدیک یک میلیون نفر رسیده است. بازگشت این جمعیت به منطقهای با شبکههای فرسوده یا منهدمشده برق، آب و مخابرات صورت میگیرد. همزمان حدود ۳۰۴٬۵۰۰ نفر همچنان در خارج از مناطق سکونت اصلی خود آوارهاند و به دلیل شرایط شدیداً امنیتی، امکان یا تمایل بازگشت ندارند.[4]
فضای امنیتی حتی برای نیروهای حافظ صلح در حال خروج نیز به شدت بیثبات است. روز سهشنبه، یونیفل گزارش داد که یکی از گشتهای معمول آن در نزدیکی روستای وادی جیلو از سوی عناصر ناشناس هدف تیراندازی قرار گرفت. صلحبانان با گشودن آتش متقابل موفق شدند بدون تلفات از مهلکه خارج شوند، اما این حادثه نشان داد که با فرسایش قواعد مرسوم درگیری، ضریب ایمنی عملیات به حداقل رسیده است.[4]
خطر تثبیت خلأ امنیتی پایدار
مقامات لبنانی نگرانند که جنوب این کشور پس از دههها نظارت بینالمللی، وارد یک آرایش امنیتی آشفته و فاقد مبنای حقوقی شود. بدون وجود قطعنامهای از سوی سازمان ملل، ابهامات زیادی درباره حدود اختیارات، تکالیف و مسئولیتپذیری هرگونه سازوکار جانشین مطرح است. بیروت در نامههای متعددی به شورای امنیت استدلال کرده که خاتمه دادن به این حضور بینالمللی با توجه به تغییرات عمیق در موازنه امنیتی منطقه، اقدامی زودهنگام و پرریسک است.[2][3]
هزینههای بازسازی و استقرار تدابیر امنیتی جدید، این گذار را دشوارتر ساخته است. بانک جهانی اخیراً نیازهای بازسازی لبنان را ۱۱ میلیارد دلار برآورد کرده که ناشی از ۶٫۸ میلیارد دلار خسارت مستقیم به داراییهای فیزیکی و ۷٫۲ میلیارد دلار خسارت غیرمستقیم اقتصادی در درگیریهای ۲۰۲۳-۲۰۲۴ است. این نهاد نیاز به استقراض و منابع مالی دولتی برای بازسازی را بین ۳ تا ۵ میلیارد دلار تخمین میزند؛ رقمی که دولت مقروض لبنان به تنهایی قادر به تامین آن نیست.[2]
با توجه به اینکه تنها ۱۱ درصد از بودجه سالانه دولت لبنان به طرحهای عمرانی و زیربنایی اختصاص دارد، احیای جنوب نیازمند پیوند پایدار با منابع مالی بینالمللی است. یاسین جابر، وزیر دارایی، بر فوریت بازسازی زیرساختها بهویژه خطوط انتقال برق تاکید کرده است، اما نهادهای اعطاکننده کمک بدون دریافت تضمینهای مشخص در خصوص ثبات امنیتی، از ورود سرمایه خودداری میکنند.[2]
عقبه تاریخی استقرار یونیفل ابعاد بحران کنونی را روشنتر میکند. این نیرو در مارس ۱۹۷۸ و پس از حمله ارتش اسرائیل به لبنان تاسیس شد تا بر خروج نیروهای متجاوز نظارت کرده و بازگشت حاکمیت دولت لبنان را تسهیل کند. نزدیک به پنج دهه پس از آن مقطع، ماموریت یونیفل درست در شرایطی در آستانه پایان قرار گرفته که مؤلفههای بیثباتی شباهت چشمگیری با نقطه آغاز آن دارند.[4][5]
با نزدیک شدن به ضربالاجل ۳۱ دسامبر، فقدان یک مکانیسم هماهنگ و ساختارمند برای انتقال پایگاهها، کل ساختار منطقه را در بلاتکلیفی عمیقی فرو برده است. اگر ارتش لبنان نتواند کنترل عینی پایگاههای مرزی را به دست گیرد، خروج یونیفل میتواند عملاً خطوط جداسازی سرزمینی را تثبیت کند؛ همان وضعیتی که این ماموریت برای برچیدن آن پایهگذاری شد. مذاکرات هفتههای آتی در نیویورک و بیروت مشخص خواهد کرد که جنوب لبنان به سمت گذاری مدیریتشده حرکت میکند یا سقوط به ورطه یک خلأ امنیتی پرتنش.[1][2][3]
منابع
- [1]Defense News — As UNIFIL winds down, Israeli presence in Lebanon complicates handover process مطالعه در Defense News →
- [2]Arab News — Lebanon demands UN-backed security force as US, France weigh post-UNIFIL plans مطالعه در Arab News →
- [3]The National — Israel repeats rejection of peacekeepers on Lebanon border as Unifil withdrawal looms مطالعه در The National →
- [4]UN News — Lebanon: Devastation awaits returnees as UN peacekeepers prepare exit مطالعه در UN News →
- [5]The Times of Israel — UNIFIL confirms it will start leaving south Lebanon when mandate ends on Dec. 31 مطالعه در The Times of Israel →
- [6]L'Orient Today — Mike Waltz says Hezbollah is a 'cancer' that has 'infected the great Lebanese nation' مطالعه در L'Orient Today →
آنچه باید زیر نظر داشت
- برگزاری مذاکرات رم با میانجیگری آمریکا در خصوص خروج اسرائیل از جنوب لبنان که تا ماه اکتبر به تعویق افتاده است.
- سرنوشت انتقال پایگاههای یونیفل و احتمال ایجاد خلأ امنیتی یا انتقال صرفاً نمادین آنها در جنوب لبنان.
اعداد کلیدی
از گزارش: چرا از سرگیری درگیریها گفتوگوهای رم درباره امنیت جنوب لبنان را به تعویق انداخت
نمودارها، نقشهها و تصاویر
گاهشمار رویداد
آبان ۱۴۰۵
حضور نظامی اسرائیل در جنوب لبنان انتقال پایگاههای یونیفل را با بنبست مواجه کرده است
شهریور ۱۴۰۵
چرا از سرگیری درگیریها گفتوگوهای رم درباره امنیت جنوب لبنان را به تعویق انداخت
تثبیت مواضع اسرائیل در جنوب لبنان پس از رد چارچوب عقبنشینی توسط حزبالله
روند رویداد تا امروز
درگیریها با تهاجم زمینی اسرائیل در مارس ۲۰۲۶ وارد مرحله جدیدی شد. در پی این عملیات نظامی، نیروهای اسرائیلی کنترل حدود ۲۰ درصد از خاک لبنان را در دست گرفتند.
در ژوئن ۲۰۲۶، یک توافق با میانجیگری آمریکا برای پایان دادن به درگیریها پیشنهاد شد. این چارچوب دیپلماتیک جدید، خروج نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان را به خلع سلاح تاییدشده حزبالله مشروط میکرد. در مقابل این طرح، دبیرکل سازمان ملل متحد خواستار بازگشت به قطعنامه قدیمی ۱۷۰۱ شد که به جای خروج مشروط، بر نیروهای یونیفل و ارتش لبنان تکیه دارد.
تا ۲۹ اوت ۲۰۲۶ ساعت ۰۰:۵۱، چارچوب دیپلماتیک آمریکا پس از امتناع حزبالله از خلع سلاح متوقف شد. حزبالله این توافق را رد کرد و از خلع سلاح یا شرکت در مذاکرات امتناع ورزید. در غیاب توافق، نیروهای اسرائیلی یک منطقه امنیتی به عمق ۱۰ کیلومتر در جنوب لبنان ایجاد و تثبیت کردند که منطقه را در یک بنبست نظامی طولانیمدت قرار داد.
اشغال این منطقه امنیتی توسط اسرائیل، حدود ۵۷۰ تا ۶۰۰ کیلومتر مربع از قلمرو لبنان را در بر میگیرد. پیامدهای انسانی این درگیریها گسترده بوده است، به طوری که بیش از ۱.۲ میلیون لبنانی و ۹۶ هزار اسرائیلی به دلیل این وضعیت همچنان آواره هستند.



