روند کامل رویداد
کارآزماییهای بالینی قلبیعروقی داروی پلاکارسن
داروی آزمایشی پلاکارسن با وجود کاهش ۷۸ درصدی سطح لیپوپروتئین(a) نتوانست خطر حمله قلبی یا سکته مغزی را کاهش دهد؛ نتیجهای غیرمنتظره در فاز ۳ بالینی که فرضیه پیشگیری از بیماریهای قلبی صرفاً از طریق…
«کارآزماییهای بالینی قلبیعروقی داروی پلاکارسن» را در اپ کوهستان دنبال کنید تا از خبرهای تازهاش باخبر شوید. دریافت اپ
این خبر را به اشتراک بگذارید
تازهترین گزارش
ناکامی داروی نووارتیس در کاهش خطرات قلبی با وجود افت چشمگیر لیپوپروتئین (a)
داروی آزمایشی پلاکارسن با وجود کاهش ۷۸ درصدی سطح لیپوپروتئین(a) نتوانست خطر حمله قلبی یا سکته مغزی را کاهش دهد؛ نتیجهای غیرمنتظره در فاز ۳ بالینی که فرضیه پیشگیری از بیماریهای قلبی صرفاً از طریق پاکسازی این نشانگر ژنتیکی را به چالش میکشد.
- داروی پلاکارسن نووارتیس سطح Lp(a) را ۷۸ درصد کاهش داد، اما نتوانست ریسک رخدادهای عمده قلبی عروقی را پایین بیاورد.
- کارآزمایی فاز ۳ موسوم به Lp(a)HORIZON با مشارکت بیش از ۸٬۳۰۰ بیمار در ۴۲ کشور به مدت میانه ۴٫۷ سال پیگیری شد.
- این نتیجه خنثی متخصصان قلب را شگفتزده کرد و این فرض بالینی را که پاکسازی دارویی این نشانگر ژنتیکی از بیماری قلبی جلوگیری میکند به چالش کشید.
- بیمارانی که دارو را دریافت کردند عوارض جانبی بیشتری نشان دادند و ۲۰٫۶ درصد از آنها درمان را متوقف کردند.
دارویی آزمایشی که برای مهار یکی از عوامل ژنتیکی سرسخت بیماریهای قلبی طراحی شده بود، توانست این نشانگر را در خون بیماران مهار کند اما در پیشگیری از سکتههای قلبی و مغزی موفقیتی نداشت. داروی پلاکارسن متعلق به شرکت نووارتیس در یک کارآزمایی بزرگ فاز ۳ سطح لیپوپروتئین(a) را ۷۸ درصد کاهش داد.[1][2]
گزارش کامل این پژوهش که در تاریخ ۷ نوامبر ۲۰۲۶ در نشستهای علمی انجمن قلب آمریکا در شیکاگو ارائه شد، جامعه متخصصان قلب را در بهت فرو برد. این نتایج فرضیهای پایهای در طب پیشگیرانه قلب را به چالش کشید؛ فرضیهای که ادعا میکرد حذف دارویی این ذره کلسترولی خاص مستقیماً به کاهش حوادث حاد قلبی عروقی منجر خواهد شد.[1][4]
دکتر استیون ای. نیسن، مدیر ارشد دانشگاهی در مؤسسه قلب، عروق و قفسه سینه میلر در کلینیک کلیولند و سرپرست این پژوهش، گفت: «نمیتوانم از این نتیجهگیری ناامیدکننده فرار کنم: دارو اثربخش نبود.»[1]
نیسن در جریان ارائه نتایج اشاره کرد: «پلاکارسن شاخصهای Lp(a) را به میزان چشمگیری—تا ۷۸ درصد—کاهش داد، با این حال پیامدهای قلبی عروقی تغییری نکردند. این نتیجه خنثی برای جامعه پزشکی کاملاً دور از انتظار و غافلگیرکننده بود.»[1]
لیپوپروتئین(a) که معمولاً با نماد Lp(a) شناخته میشود، ذرهای بهشدت آتروژنیک (تصلبزا) است که حدود یک نفر از هر پنج نفر را در سراسر جهان درگیر میکند. برخلاف کلسترول رایج LDL، غلظت این ذره تقریباً تماماً ژنتیکی تعیین میشود و معمولاً در برابر رژیم غذایی، ورزش یا درمانهای مرسوم با استاتینها واکنش چندانی نشان نمیدهد.[1][2]
آزمونی جهانی در ابعادی بزرگ
کارآزمایی Lp(a)HORIZON با این هدف طراحی شده بود تا پاسخی قطعی به این پرسش دهد که آیا هدف قرار دادن این نشانگر ژنتیکی میتواند ستون جدیدی در طب قلب و عروق بنا نهد یا خیر. این مطالعه از سال ۲۰۱۹ آغاز شد و ۸٬۳۵۰ بیمار بزرگسال را در ۷۹۷ مرکز درمانی در ۴۲ کشور وارد طرح کرد.[1][2]
همه شرکتکنندگان سابقه بیماری قطعی قلبی عروقی داشتند و بین سه ماه تا ده سال قبل از ورود به طرح، دچار عارضه قلبی شده بودند. همچنین سطح پایه Lp(a) در آنها دستکم ۷۰ میلیگرم در دسیلیتر بود که آنها را در زمره ۲۰ درصد بالای جمعیت جهان قرار میداد.[1]
بیماران بهصورت تصادفی ماهیانه یک بار ۸۰ میلیگرم پلاکارسن یا دارونما را زیرپوستی دریافت کردند. پژوهشگران سپس این گروه را برای مدت میانه ۵۷ ماه زیر نظر گرفتند و هرگونه پیامد نامطلوب عمده قلبی عروقی را با دقت ثبت کردند.[1][2]
پیامد اولیه مورد بررسی، ترکیبی از مرگ ناشی از علل قلبی، سکته مغزی غیرکشنده، سکته قلبی غیرکشنده یا بازسازی اورژانسی عروق کرونر بود. در طول این دوره تقریباً پنجساله، میزان بروز حوادث عملاً تفاوتی نداشت: ۱۲٫۳ درصد در گروه مصرفکننده پلاکارسن و ۱۲٫۱ درصد در گروه دارونما.[2][5]
نسبت خطر آماری (Hazard Ratio) روی عدد ۱٫۰۲ ایستاد که نشاندهنده نبودِ هیچگونه فایده بالینی بود. این ناکامی در تکتک معیارها مشهود بود، حتی در شاخصهای تعدیلشدهای که مداخلات عروقی را کنار میگذاشتند یا صرفاً بر مرگهای ناشی از بیماری عروق کرونر متمرکز بودند.[2]
ناامیدی در تحلیل زیرگروهها
پژوهشگران امیدوار بودند شاید بیمارانی که بالاترین سطح این زیستنشانگر را داشتند دستکم فایدهای از دارو ببرند. به همین دلیل زیرگروهی از بیماران با سطح اولیه Lp(a) برابر یا بالاتر از ۹۰ میلیگرم در دسیلیتر (۱۵ درصد بالای جمعیت) مورد ارزیابی جداگانه قرار گرفتند.[1]
حتی در این گروه پرخطر نیز نتایج کاملاً یکنواخت و بیاثر ماند و نسبت خطر عدد ۱٫۰۰ را ثبت کرد. بنابراین دارو برای بیمارانی که از نظر تئوری آسیبپذیرترین افراد در برابر این ذره به شمار میرفتند نیز هیچ حفاظتی در برابر حمله یا سکته قلبی ایجاد نکرد.[2]
نیسن خطاب به پژوهشگران حاضر گفت: «نتایج در چندین تحلیل مختلف کاملاً خنثی بود. عملاً هیچ اثری بر پیامدهای بیماری دیده نشد؛ حتی یک روند رو به بهبودی کوچک، حتی در زیرگروهها، به دست نیامد.»[1]
داروی پلاکارسن که ابتدا توسط شرکت آیونیس (Ionis Pharmaceuticals) توسعه یافت و امتیازش به نووارتیس واگذار شد، یک الیگونوکلئوتید آنتیسنس است. عملکرد آن بدین صورت است که قطعهای کوتاه از ماده ژنتیکی مصنوعی وارد سلولهای کبدی میشود تا RNA پیامرسان مسئول ساخت پروتئین آپولیپوپروتئین(a) را تخریب کند.[2][3]
این مکانیسم دقیقاً طبق طراحی مهندسیشده عمل کرد و سطح ذرات در گردش خون را بهشدت فرو نشاند. با این وجود، شکاف عمیق میان مهار این نشانگر زیستی و فقدان فایده بالینی ملموس، محققان را در پی یافتن دلایل آن سردرگم کرده است.[2]
چالشهای ایمنی و تحملپذیری دارو
گذشته از مسئله اثربخشی، کارآزمایی از نظر تحملپذیری تزریقهای ماهانه نیز مشکلات محسوسی را آشکار کرد. گرچه آمار کلی عوارض جانبی جدی در دو گروه نزدیک به هم بود، برخی واکنشهای خاص تفاوت چشمگیری میان داروی اصلی و دارونما نشان دادند.[1][2]
حدود ۲۰٫۶ درصد از بیمارانی که پلاکارسن دریافت میکردند مصرف دارو را به دلیل عوارض جانبی متوقف کردند، در حالی که این رقم در گروه دارونما فقط ۷٫۵ درصد بود. این نرخ بالای انصراف، بار جسمانی درمان مبتنی بر آنتیسنس را برجسته میکند.[1][2]
دریافتکنندگان داروی فعال علائمی شبهآنفلوآنزا و واکنش در محل تزریق را با فراوانی بیشتری گزارش دادند. اما موضوع نگرانکنندهتر، واکنشهای حساسیتی حادی بود که در طول دوره چندساله مطالعه به ثبت رسید.[1]
در جریان کارآزمایی، ۱۹ مورد آنافیلاکسی—که واکنش حساسیتی شدید و بالقوه تهدیدکننده حیات محسوب میشود—در میان مصرفکنندگان پلاکارسن ثبت شد؛ در حالی که هیچ موردی در گروه دارونما رخ نداد. البته خوشبختانه هیچ فوتی در اثر این واکنشها گزارش نشد.[1]
مسئله درمانهای زمینهای و مهار ریسک
همزمان با هضم این ناکامی، توجه متخصصان قلب به مراقبتهای دارویی بسیار فشردهای جلب شده که بیماران مطالعه دریافت میکردند. پیش از ورود به طرح، شرکتکنندگان دورهای از بهینهسازی عوامل خطر را سپری کردند تا اطمینان حاصل شود که تحت بهترین درمانهای استاندارد پیشگیری ثانویه هستند.[2]
نزدیک به ۸۰ درصد بیماران استاتینهایی با دوز قوی مصرف میکردند که سطح کلسترول LDL آنها را به میانه ۶۴٫۶ میلیگرم در دسیلیتر رسانده بود. فشار خون سیستولیک آنها نیز با میانگین ۱۲۵ میلیمتر جیوه در محدوده کاملاً بهینهای مهار شده بود.[2]
دکتر دونالد لوید-جونز، رئیس پیشین انجمن قلب آمریکا و پژوهشگر دانشگاه بوستون، این پرسش را مطرح کرد که آیا این مراقبتهای پایه فوقالعاده قوی ممکن است اثرات بالقوه داروی آزمایشی را پوشانده باشند؟[2]
لوید-جونز در یکی از میزگردهای انجمن گفت: «باید به پژوهشگران دستمریزاد گفت، چون آنچه انجام شد بهینهسازی دقیق دانش فعلی ما بود: یعنی مهار حداکثری LDL و کنترل عالی فشار خون. اما اگر این کار را بکنیم، آیا در این بیماران اصلاً مجالی برای کاهش بیشتر خطر باقی مانده بود؟»[2]
علاوه بر این، جمعیت مطالعه نسبتاً مسن بودند (با میانگین سنی نزدیک به ۶۰ سال) و همگی از قبل بیماری قلبی عروقی داشتند. برخی صاحبنظران معتقدند وقتی بیمار قبلاً دچار سکته قلبی شده، دههها مواجهه عروق با Lp(a) آسیبهایی ساختاری بر جای گذاشته که شاید برگشتپذیر نباشند.[1][2]
امید به نسلهای بعدی درمان
با وجود این ناکامی، پژوهشگران از صنعت داروسازی میخواهند این هدف زیستی را کنار نگذارد. چند شرکت دیگر در حال پیشبرد درمانهای نسل بعد با استفاده از RNA مداخلهگر کوچک (siRNA) هستند که ممکن است سازگاری بهتر و نیاز کمتری به تکرار تزریق داشته باشند.[2][3]
داروی اولپاسیران متعلق به شرکت امجن و لپودیسیران شرکت الای لیلی هر دو هماکنون در کارآزماییهای بزرگ فاز ۳ قرار دارند. پیشبینی میشود نتایج این مطالعات به ترتیب در مارس ۲۰۲۸ و مارس ۲۰۲۹ منتشر شود و این فرضیه درمانی را زنده نگه دارد.[3]
نیسن تاکید کرد: «عمیقاً معتقدم نمیتوان پرونده یک هدف درمانی را با یک کارآزمایی منفی بست. رسالت من این خواهد بود که حامیان مالی در صنعت داروسازی را متقاعد کنم کارآزماییها را متوقف نکنند، چون ما هنوز به شواهد و درک عمیقتری نیاز داریم.»[2]
در حال حاضر، میلیونها بیمار در سراسر جهان که این نشانگر ژنتیکی را با خود دارند، همچنان بدون درمانی اختصاصی هستند. متخصصان قلب توصیه میکنند این افراد در غیاب داروی اختصاصی، تمام توان خود را بر کنترل دقیق سایر عوامل خطر قابل تغییر مانند فشار خون و کلسترول معمول بگذارند.[1]
منابع
- [1]American Heart Association — Lp(a) HORIZON trial: Lp(a) fell by 78%, but cardiovascular outcomes unexpectedly neutral مطالعه در American Heart Association →
- [2]MedPage Today — Lp(a)-Lowering Pelacarsen Shows Huge Disconnect With Cardiovascular Outcomes مطالعه در MedPage Today →
- [3]Cardiovascular CI — Pelacarsen Lp(a) Landscape After the HORIZON Trial Miss مطالعه در Cardiovascular CI →
- [4]CNN — Pelacarsen, a promising drug for an inherited heart risk, flops, stunning doctors مطالعه در CNN →
- [5]MLQ News — Novartis's Lp(a) drug cut the marker 78% but did nothing for heart attacks or strokes, full HORIZON data show مطالعه در MLQ News →
آنچه باید زیر نظر داشت
- مشخص شدن نتایج کارآزماییهای در حال انجام روی رویکردهای درمانی دیگر، مانند داروهای siRNA (آرانای مداخلهگر کوچک)، برای ارزیابی فایده بالینی ملموس برای بیماران.
- پاسخ به این پرسش که آیا داروهای جدیدتر در حال توسعه که هدفشان کاهش بیشتر و عمیقتر لیپوپروتئین(a) است، میتوانند به مزایای بالینی دست یابند یا خیر.
گاهشمار رویداد
آبان ۱۴۰۵
ناکامی داروی نووارتیس در کاهش خطرات قلبی با وجود افت چشمگیر لیپوپروتئین (a)
شهریور ۱۴۰۵
داروی کاهنده Lp(a) «پلاکارسن» در کاهش خطرات عمده قلبی عروقی در کارآزمایی فاز ۳ ناکام ماند
AI
روند رویداد تا امروز
افزایش سطح لیپوپروتئین(a) تقریباً یک نفر از هر پنج نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد. این شاخص یک عامل خطر مستقل برای بیماریهای قلبی است که معمولاً به استاتینهای سنتی یا اصلاح سبک زندگی واکنشی نشان نمیدهد و مبتلایان به سطوح بالای ژنتیکی این نشانگر در حال حاضر درمان اختصاصی و تاییدی ندارند.
در ۶ سپتامبر ۲۰۲۶، تا ساعت ۱۲:۰۱ به وقت تهران، شرکت نوارتیس اعلام کرد که داروی کاهنده این شرکت به نام پلاکارسن، نتوانسته به هدف اولیه خود در کارآزمایی فاز ۳ دست یابد. این کارآزمایی با حضور ۸۳۲۳ بیمار مبتلا به بیماریهای قلبی عروقی تثبیتشده و سطوح بالای این نشانگر انجام شد.
مشخص گردید که دارو با وجود موفقیت در کاهش سطح این لیپوپروتئین، در کاهش معنادار خطر حوادث عمده قلبی عروقی ناکام مانده است. این شکست ضربه بزرگی به این فرضیه وارد کرد که پاکسازی دارویی ذرات ژنتیکی میتواند رکنی نوین در پزشکی پیشگیرانه قلب بنا نهد.
این نتایج غافلگیرکننده تردیدهای عمیقی را پیرامون راهبردهای درمانی آینده برانگیخت و بیماران را در بلاتکلیفی رها کرد. همچنین این پرسش مطرح شد که آیا برای دستیابی به مزایای بالینی، به کاهش بیشتر و عمیقتر این نشانگر نیاز است یا خیر.


