روند کامل رویداد
تقاضای برق مراکز داده هوش مصنوعی
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است که مصرف برق مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ دو برابر خواهد شد؛ تحولی که برای جلوگیری از ایجاد گلوگاههای فلجکننده، نیازمند احداث و ارتقای ۲۵ میلیون کیلومتر خط انتقال…
«تقاضای برق مراکز داده هوش مصنوعی» را در اپ کوهستان دنبال کنید تا از خبرهای تازهاش باخبر شوید. دریافت اپ
این خبر را به اشتراک بگذارید
تازهترین گزارش
هشدار آژانس بینالمللی انرژی: دو برابر شدن مصرف برق مراکز داده و فشار بحرانی بر شبکههای انتقال نیرو
آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است که مصرف برق مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ دو برابر خواهد شد؛ تحولی که برای جلوگیری از ایجاد گلوگاههای فلجکننده، نیازمند احداث و ارتقای ۲۵ میلیون کیلومتر خط انتقال نیرو است.
- آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی میکند مصرف برق مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ دو برابر شود؛ رشدی که عامل اصلی آن گسترش هوش مصنوعی زاینده است.
- بدون مداخلات بنیادین، انتشار گازهای گلخانهای این بخش در همین بازه زمانی تا ۷۰ درصد جهش خواهد کرد.
- شبکههای برق جهانی در یک دهه پیشرو نیازمند احداث و بهسازی ۲۵ میلیون کیلومتر خط انتقال جدید هستند تا دچار فلج عملیاتی نشوند.
- قانونگذاران آمریکایی در حال پیشبرد طرحی هستند که مزارع بزرگ هوش مصنوعی را ملزم به پرداخت مستقیم هزینه نوسازی شبکه محلی میکند.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) روز پنجشنبه هشداری صریح در حوزه زیرساخت منتشر کرد و برآورد نمود که مصرف برق مراکز داده جهان بین سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰ دو برابر خواهد شد؛ جهشی که موتور محرک اصلی آن، استقرار شتابان هوش مصنوعی زاینده و زیرساختهای رایانش ابری است.[1][5]
این شیب تند تقاضا، پایداری شبکههای توزیع و انتقال برق در اقتصادهای بزرگ را با خطر جدی روبهرو میکند. بر اساس گزارش این نهاد مستقر در پاریس، جامعه جهانی ناچار است طی یک دهه آینده دستکم ۲۵ میلیون کیلومتر خط انتقال برق جدید احداث یا خطوط پیشین را بهسازی کند تا از ایجاد تنگناهای شدید در انتقال جلوگیری شود.[4][6]
پیامدهای زیستمحیطی این دگرگونی نیز دستکمی از ابعاد فنی آن ندارد. گزارش با شفافیت قید میکند که در صورت عدم تغییر ساختار سبد انرژی و منابع تولید فعلی، این بخش در مسیری گام برمیدارد که تا سال ۲۰۳۰ میزان آلایندگی کربنی خود را ۷۰ درصد افزایش خواهد داد؛ شکافی رو به گسترش میان بلندپروازیهای دیجیتال و اهداف اقلیمی بینالمللی.[1][2]
ارزیابی نوامبر ۲۰۲۶ این آژانس تصریح دارد که گسترش سریع ابزارهای هوش مصنوعی «شبکههای برق را به لبه آستانه تحمل خود رسانده است». بدون سرمایهگذاری بیدرنگ و هماهنگ در نوسازی خطوط و پستها، اقتصاد دادهمحور با موانع فیزیکی مهارناپذیر متوقف خواهد شد.[3][5]
بهای فیزیکی عملیات رایانش
مقیاس عملیات پردازش دادههای مدرن، حجمی در تراز مصارف صنعتی برق میطلبد؛ چنانکه ثبت و پردازش یک جستار در مدلهای زبانی بزرگ، نزدیک به ده برابر یک جستوجوی ساده اینترنتی انرژی میبلعد و منحنی بار شبکههای منطقهای برق را از اساس دگرگون میسازد.[1][5]
همگام با شتاب شرکتهای فناوری برای ساخت تأسیسات و مزارع سرور در مقیاس گیگاواتی، نهادهای خدمات رفاهی محلی برای پذیرش تقاضاهای اتصال به شبکه با چالش حاد مواجه شدهاند. در مناطقی نظیر ویرجینیای شمالی و ایرلند، مدیران شبکه ناچار شدهاند صدور مجوز برای دیتاسنترهای جدید را موقتاً متوقف کنند تا پایداری ساختار عمومی شبکه به خطر نیفتد.[3][5]
گزارش آژانس با استناد به ارقام مشخص نشان میدهد مراکز داده، رمزارزها و سامانههای هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۲ نزدیک به ۲ درصد از کل تقاضای برق جهان را به خود اختصاص داده بودند؛ رقمی که تا سال ۲۰۳۰ با رشدی قابلتوجه روبهرو شده و با کل مصرف برق برخی کشورهای صنعتی برابری خواهد کرد.[1][4]
بر اساس محاسبات آژانس، پاسخگویی به این سیل تقاضا مستلزم آن است که سرمایهگذاری سالانه در توسعه شبکههای توزیع و انتقال، با دو برابر افزایش، تا پایان دهه جاری از مرز ۶۰۰ میلیارد دلار بگذرد؛ آن هم در شرایطی که سرمایهها عمدتاً بهسوی نیروگاههای بادی و خورشیدی روانه میشوند و بخش انتقال بهشکلی نگرانکننده عقب مانده است.[5][6]
فشار قانونگذاران برای تأمین بودجه شبکه
سیاستگذاران بهتدریج در حال واکنش به این شکاف زیرساختی عمیق از طریق ابزارهای نظارتی و تنظیمی هستند. در ایالات متحده، سنای این کشور اخیراً لایحه زیرساختی فراجناحی مهمی را به پیش برد که نقطه تلاقی نوسازی شبکه انرژی و استقرار مزارع پردازشی هوش مصنوعی را هدف میگیرد.[5]
این قانون پیشنهادی، توسعهدهندگان مراکز داده غولپیکر هوش مصنوعی را مکلف میکند تا بودجه ارتقای تأسیسات انتقال برق را در حوزههای قضایی محل استقرار خود مستقیماً تأمین کنند؛ چرخشی آشکار از الگوهای سنتی که در آنها بار مالی ارتقای شبکه معمولاً بر دوش تمام مشترکان برق تقسیم میشد.[5][6]
حامیان این طرح تأکید دارند که غولهای فناوری با ارزشهای بازاری چند تریلیون دلاری، توان مالی لازم برای نوسازی این شبکهها را دارند و شهروندان محلی نباید هزینه ساخت زیرساختهایی را بپردازند که اساساً در خدمت پردازش شبکههای ابری جهانی است.[3][6]
اتحادیهها و انجمنهای صنفی فناوری نیز مشروط بر آنکه روند صدور مجوز برای احداث خطوط جدید سرعت گیرد، تمایل مشروط خود را به این چارچوب ابراز کردهاند؛ چرا که در حال حاضر، احداث یک خط انتقال فشارقوی در آمریکا یا اروپا بهدلیل پیچیدگیهای اداری و مخالفتهای محلی ممکن است بیش از یک دهه زمان ببرد.[4][5]
مناقشات قانونگذاری نشاندهنده یک عدم توازن بنیادین است: دستاوردهای نرمافزاری و ارتقای بهرهوری هوش مصنوعی ماهیتی فرامرزی و جهانی دارند، در حالی که تبعات فیزیکی از جمله اشغال اراضی، بلعیدن ذخایر آبی و تحمیل بار اضافی بر شبکه به شکل کاملاً محلی نمود پیدا میکنند.[3][5]
قانونگذاران حساسیت مضاعفی به این تبعات محلی نشان میدهند، بهویژه در مناطقی که نرخ برق پیشتر تحت تأثیر تورم و اختلالات اقلیمی بالا رفته است؛ از این رو لایحه سنا نخستین خیز جدی فدرال برای ممانعت از تحمیل هزینههای اقتصاد دیجیتال بر دوش مشترکان خانگی به شمار میرود.[5][6]
چالش مهار انتشار آلایندههای کربنی
گذشته از تنگنای ظرفیت انتقال، دغدغه اصلی آژانس بینالمللی انرژی ناظر بر شدت انتشار کربن ناشی از این جهش مصرف است؛ زیرا تعهدات شرکتهای بزرگ مبنی بر تأمین کامل برق از منابع تجدیدپذیر، با واقعیت فیزیکی شبکه توزیع اصطکاک دارد.[1][2]
مراکز داده نیازمند بار پایه و برقی پایدار و بدون قطعی در تمامی ۲۴ ساعت شبانهروز هستند، حال آنکه توان تولیدی نیروگاههای بادی و خورشیدی ماهیتی نوسانی و متناوب دارد و مدیران شبکه هنگام افت تولید پاک، ناگزیرند برای برآوردن معیارهای سختگیرانه پایداری مزارع سرور، نیروگاههای گازسوز یا زغالسنگ را در مدار نگاه دارند.[1][3]
همین ناهمخوانی زمانی و مکانی، علت اصلی پیشبینی رشد ۷۰ درصدی آلایندگی کربنی این صنعت تا سال ۲۰۳۰ است. آژانس هشدار میدهد که صرف خرید سالانه گواهیهای انرژی تجدیدپذیر نمیتواند ردپای کربنی واقعی تأسیسات محاسباتی گیگاواتی را جبران کند.[1][2]
برای مهار این معضل، گزارش بر رویکرد «تطبیق ساعتی کربن» پافشاری میکند که بر اساس آن، مراکز داده باید برق پاک را دقیقاً در همان ساعت و نقطهای که به مصرف میرسانند، تأمین کنند؛ پروژهای که مایکروسافت و گوگل آزمایش آن را آغاز کردهاند، اما پیادهسازی گسترده آن با موانع لجستیکی بزرگی مواجه است.[2][5]
نسل جدید خنککاری و بازدهی تراشهها
تنگنای پیشرو در بخش برق، موجی از نوآوریهای فنی را در مدیریت مصرف و ارتقای بازده پردازش برانگیخته است. سازندگان سختافزار در حال طراحی تراشههایی هستند که به ازای هر وات مصرف برق، توان پردازشی بهمراتب بالاتری ارائه دهند تا رشد هوش مصنوعی از افزایش خطی مصرف انرژی مستقل شود.[4][5]
فناوریهای خنککاری مایع نیز بهسرعت در سراسر این بخش جایگزین سامانههای تهویه مطبوع مرسوم میشوند؛ سامانههای سنتی پیشین تا ۴۰ درصد از کل برق دیتاسنتر را صرف خنکسازی میکردند و اکنون مدیریت حرارتی پیشرفته میتواند مصرف انرژی پایگاه را بهطور چشمگیری مهار کند.[3][5]
در بخش تولید، شرکتهای بزرگ فناوری نگاه ویژهای به نیروگاههای هستهای پیشرفته بهعنوان گزینهای بدون کربن برای تأمین بار پایه دارند و چندین ارائهدهنده بزرگ خدمات ابری قراردادهایی برای خرید برق از رآکتورهای کوچک مدولار (SMR) منعقد کردهاند، هرچند استقرار تجاری آنها سالها زمان خواهد برد.[1][6]
گزارش IEA با اینکه این پیشرفتهای فناورانه را تصدیق میکند، اما یادآور میشود که بهبود بهرهوری بهتنهایی یارای جبران رشد تصاعدی مصرف را نخواهد داشت؛ بدین ترتیب گسترش فیزیکی خطوط برق همچنان مهمترین تنگنای اقتصاد داده در دهه پیشرو است.[4][5]
مسابقه جهانی توسعه زیرساخت
تأمین نیروی مورد نیاز هوش مصنوعی مسئلهای بینالمللی است، اما چالشهای منطقهای متفاوتی دارد. در اروپا، مقررات سختگیرانه کربنزدایی اجازه ورود آسان نیروگاههای گازسوز جدید برای پشتیبانی از مراکز داده را نمیدهد.[1][3]
در مقابل، بازارهای آسیایی و بهویژه جنوبشرق آسیا با هجوم عظیم سرمایهگذاری برای تنوعبخشی به زیرساختها مواجهند، درحالیکه ساختار تولید برق در بسیاری از این کشورها متکی بر سوخت زغالسنگ است و این امر تهدیدی بزرگ برای جهش مضاعف آلایندگی به حساب میآید.[2][3]
آژانس بینالمللی انرژی خواستار همگرایی کشورها بر سر استانداردهای فنی و پایش زنجیرههای تأمین تجهیزات کلیدی شبکه است. اکنون زمان تحویل ترانسفورماتورهای فشارقوی—بهعنوان قطعهای حیاتی در احداث خطوط—بهدلیل تقاضای سرسامآور جهانی، از چند ماه به چند سال افزایش یافته است.[5][6]
این گرههای تأمین به کابلهای مسی تخصصی و تجهیزات کلیدخانه فشارقوی نیز کشیده شده است. کارخانههای تولیدکننده با ظرفیت نهایی کار میکنند و همین موضوع آژانس را واداشته تا خواستار دخالت دولتها جهت تسهیل و افزایش ظرفیت ساخت این تجهیزات پایهای شود.[1][5]
کشورهای در حال توسعه در وضعیتی دشوارتر گرفتار شدهاند؛ چرا که باید میان جذب سرمایههای دلاری حوزه فناوری و تأمین پایدار برق خانگی شهروندان خود تعادل برقرار کنند. آژانس هشدار میدهد که فقدان تأمین مالی هدفمند میتواند به یک شکاف عمیق فناورانه بر پایه دسترسی به انرژی منجر شود.[2][4]
منابع
- [1]The Guardian — Datacentres to create 70% more carbon emissions by 2030, IEA report warns مطالعه در The Guardian →
- [2]Anadolu Agency — Data center carbon emissions projected to rise 70% by 2030: IEA مطالعه در Anadolu Agency →
- [3]Free Malaysia Today — IEA sees data centre boom pushing power grids to the limit مطالعه در Free Malaysia Today →
- [4]Quartz — IEA warned data center power use could double by 2030, straining grids مطالعه در Quartz →
- [5]Stock Analysis — IEA expects data centers to double their power use by 2030, pushing some grids to the limit مطالعه در Stock Analysis →
- [6]Traders Union — IEA says grid investment becomes critical as data center power demand rises مطالعه در Traders Union →
آنچه باید زیر نظر داشت
- عرضه عمومی سهام شرکت اوپنایآی که برای سال ۲۰۲۷ برنامهریزی شده است.
- در دسترس قرار گرفتن گسترده راکتورهای مدولار کوچک تجاری در دهه ۲۰۳۰ برای تأمین برق مراکز داده.
- پیشبرد طرح قانونگذاران آمریکایی برای الزام مزارع بزرگ هوش مصنوعی به پرداخت مستقیم هزینه نوسازی شبکه محلی.
- تصمیم جینا هینوخوسا، فرماندار منتخب تگزاس، در قبال درخواست شرکت کورویو برای معافیت مراکز داده دارای مجوز از توقف ساختوساز.
نمودارها، نقشهها و تصاویر
روند رویداد تا امروز
این روند در ۷ اوت ۲۰۲۶ نمایان شد، زمانی که تحلیلها نشان داد مراکز داده در سطح جهان ۶۷٫۷ گیگاوات برق مصرف میکنند که معادل ۲ درصد از کل برق جهان است. شبکه برق آمریکا به طور نامتناسبی تحت تأثیر قرار گرفت و مراکز داده ۶ درصد از کل برق مصرفی این کشور را به خود اختصاص دادند. محرک اصلی رشد ۳۶ درصدی اخیر، حجم کاری هوش مصنوعی بود که نیازمند برق مداوم و با شدت بالا برای پردازندههای گرافیکی است، در حالی که تخمین زده میشد ۱۳ درصد از برق مصرفی مراکز داده آمریکا صرف برنامههای بیاستفاده میشود.
با فراتر رفتن مصرف مراکز داده از ۵ درصد ظرفیت شبکههای محلی، مقاومتهای اجتماعی و سیاسی افزایش یافت. تا ۲۲ اوت ۲۰۲۶، پیشبینیها حاکی از آن بود که تقاضای برق مراکز داده جهانی تا سال ۲۰۳۰ به ۸۵ تا ۹۰ گیگاوات ظرفیت جدید نیاز خواهد داشت. این امر غولهای فناوری را وادار کرد تا برای تأمین نیازهای بار پایه شبانهروزی آموزش هوش مصنوعی، به سمت انرژی هستهای روی بیاورند که با ضریب ظرفیت ۹۲ درصدی، تنها گزینه بدون کربن برای این منظور محسوب میشود.
صنعت فناوری برای دور زدن محدودیتهای شبکه سنتی و تأمین برق محلی، روی راکتورهای مدولار کوچک شرطبندی کرد. با این حال، عدم تطابق شدیدی در جدول زمانی به وجود آمد؛ در حالی که تقاضای برق هوش مصنوعی در حال افزایش بود، راکتورهای مدولار کوچک تجاری تا دهه ۲۰۳۰ به طور گسترده در دسترس نخواهند بود. این تأخیر به این معناست که شکاف انرژی کوتاهمدت برای هوش مصنوعی، علیرغم تعهدات کربن صفر خالص شرکتها، با گاز طبیعی پر خواهد شد.
مقاومتهای محلی به سرعت پیامدهای مالی و عملیاتی گستردهای به همراه داشت. تا اواسط اکتبر ۲۰۲۶، توسعهدهندگان دستکم ۲۶۰ میلیارد دلار از پروژههای دیتاسنتر در آمریکا را به حالت تعلیق درآورده یا لغو کردند. مخالفت رایدهندگان در همهپرسیهای محلی در ۱۰ ایالت آمریکا به دلیل نگرانیهای زیستمحیطی و زیرساختی، نشاندهنده اوجگیری این تنشها بود که شرکتهایی مانند اوپنایآی را وادار به ارائه تعهدات جدید برای پرداخت هزینههای ارتقای شبکه کرد.
این بحران در نهایت به سطوح بالای سیاسی کشیده شد و در تگزاس، فرماندار منتخب وعده توقف ساخت دیتاسنترهای جدید را داد که به سقوط شدید ارزش سهام شرکتهای ارائهدهنده زیرساخت مانند کورویو منجر شد. تا اواسط نوامبر ۲۰۲۶، نهادهای بینالمللی مانند آژانس بینالمللی انرژی تأیید کردند که بدون احداث میلیونها کیلومتر خط انتقال جدید و مداخلات بنیادین، شبکههای برق جهانی دچار فلج عملیاتی شده و انتشار گازهای گلخانهای به شدت افزایش خواهد یافت.
