آغاز جشنواره‌های پاییزی گردشگری کشاورزی: از انار ایوانکی تا زردکیجای میاندورود

تقویم رویدادهای محلی ایران در آبان ۱۴۰۵، شاهد ترافیک جذابی از برنامه‌های طبیعت‌محور است. همزمان با پایان فصل برداشت در بسیاری از باغات و جنگل‌های کشور، استان‌های سمنان و مازندران آماده میزبانی از مسافرانی هستند که به دنبال تجربه‌های اصیل روستایی می‌گردند. این رویدادها نشان‌دهنده تغییر مسیر مسافران از مقاصد تکراری به سمت جاذبه‌های بکر است.[3]

گردشگری کشاورزی یا اگری‌توریسم، شاخه‌ای نوین از صنعت گردشگری است که بازدیدکنندگان را مستقیما به مزارع و باغ‌ها می‌کشاند. این مدل سفر، علاوه بر ایجاد سرگرمی و آموزش برای مسافران، یک منبع درآمد ثانویه و پایدار برای جوامع روستایی ایجاد می‌کند. در سال‌های اخیر، تمایل ایرانیان به این نوع سفرهای تجربه‌محور افزایش چشمگیری یافته است.[3][4]

در استان سمنان، نخستین جشنواره انار روستای احمدآباد در بخش ایوانکیِ شهرستان گرمسار، روز جمعه ۸ آبان ۱۴۰۵ برگزار می‌شود. این رویداد یک‌روزه از ساعت هشت صبح تا پنج عصر میزبان خانواده‌ها و علاقه‌مندان به طبیعت‌گردی خواهد بود. برنامه‌ریزان تلاش کرده‌اند تا فضایی شاد و مفرح را در دل باغ‌های انار خلق کنند.[1]

میلاد رضایی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی و گردشگری گرمسار، درباره اهداف این رویداد توضیحات روشنی ارائه داده است. او می‌گوید: «این جشنواره فرصتی مغتنم برای معرفی جاذبه‌های گردشگری، عرضه مستقیم محصولات محلی و انار، حمایت از هنرمندان صنایع‌دستی و تقویت اقتصاد روستایی است.» به گفته وی، مشارکت فعال اهالی روستا در این رویداد بسیار پررنگ است.[1]

برنامه‌های متنوع در دل روستا

جشنواره انار ایوانکی تنها به فروش محصول محدود نمی‌شود و با یک همایش پیاده‌روی خانوادگی در صبح جمعه آغاز می‌گردد. پس از آن، غرفه‌های عرضه انار، محصولات جانبی و صنایع‌دستی محلی آغاز به کار می‌کنند. اجرای بازی‌ها و مسابقات بومی محلی نیز بخش دیگری از برنامه‌های شاد این روز پاییزی است.[1]

در سوی دیگر و در استان مازندران، پنجمین دوره جشنواره «زردکیجا» در شهرستان میاندورود آماده میزبانی از گردشگران است. این رویداد از ۱۰ تا ۱۴ آبان ۱۴۰۵، هر روز از ساعت ۱۵ تا ۲۲ در مجموعه عادلیان واقع در روستای اوسا برگزار می‌شود. تمرکز این جشنواره بر معرفی یک محصول خاص و وحشی جنگل‌های هیرکانی است.[2]

زردکیجا که در زبان مازندرانی به معنای «دختر زرد» است، نام محلی نوعی قارچ وحشی و قیفی‌شکل با رنگ زرد متمایل به نارنجی است. این قارچ که در اواخر تابستان و اوایل پاییز پس از بارش‌های فصلی می‌روید، طعمی شبیه به گوشت دارد. جمع‌آوری زردکیجا در میان بومیان مازندران یک سنت دیرینه و خانوادگی محسوب می‌شود.[4]

مرتضی بابایی لولتی، فرماندار میاندورود، برگزاری این رویداد پنج‌روزه را گامی مهم در حفظ هویت محلی می‌داند. وی تاکید می‌کند: «برگزاری چنین رویدادهایی فرصتی برای معرفی آداب‌ورسوم بومی، تقویت مشارکت اجتماعی و انتقال میراث فرهنگی به نسل‌های آینده فراهم می‌کند.» او معتقد است این جشنواره‌ها رونق اقتصادی منطقه را نیز به همراه دارند.[2]

توسعه زیرساخت‌های گردشگری بومی

با توجه به شرایط جوی متغیر در فصل پاییز، تمهیدات لازم برای رفاه حال بازدیدکنندگان در میاندورود اندیشیده شده است. فرماندار این شهرستان اعلام کرده که جشنواره امسال در یک فضای سرپوشیده و مناسب برگزار می‌شود. این اقدام نشان‌دهنده حرفه‌ای‌تر شدن روند برگزاری رویدادهای محلی و توجه به استانداردهای میزبانی است.[2]

کارشناسان تحریریه فکتلن بر این باورند که گذار از گردشگری انبوه به سمت گردشگری تجربه‌گرا، نیازمند حمایت ساختاری از چنین جشنواره‌هایی است. وقتی گردشگران شهری برای خرید انار یا چشیدن طعم زردکیجا مستقیما به روستا سفر می‌کنند، واسطه‌های تجاری حذف می‌شوند. این چرخه اقتصادی مستقیم، انگیزه کشاورزان را برای حفظ زمین‌ها و باغات خود دوچندان می‌کند.[4]

علاوه بر دستاوردهای اقتصادی، این رویدادها نقش مهمی در آموزش زیست‌محیطی ایفا می‌کنند. حضور مسافران در جنگل‌ها و باغات، اگر با راهنمایی صحیح بومیان همراه باشد، آگاهی عمومی نسبت به شکنندگی اکوسیستم‌های طبیعی را افزایش می‌دهد. قارچ زردکیجا به عنوان محصولی که تنها در شرایط خاص جنگلی رشد می‌کند، نمادی از این وابستگی اکولوژیک است.[4]

اقتصاد پایدار در سایه بوم‌گردی

توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی در حاشیه این جشنواره‌ها، یکی دیگر از حلقه‌های مفقوده اقتصاد روستایی را تکمیل کرده است. مسافرانی که برای شرکت در رویدادهای چندروزه مانند جشنواره زردکیجا به مازندران سفر می‌کنند، نیازمند خدمات اقامتی و پذیرایی هستند. این نیاز، فرصت‌های شغلی جدیدی را برای جوانان بومی ایجاد کرده و از مهاجرت آن‌ها به شهرها جلوگیری می‌کند.[3][4]

همچنین، عرضه مستقیم محصولات جانبی مانند رب انار، لواشک، ترشیجات محلی و صنایع‌دستی در غرفه‌های جشنواره ایوانکی، ارزش افزوده محصولات کشاورزی را به شدت بالا می‌برد. کشاورزان با فرآوری محصولات خود و فروش بی‌واسطه به گردشگران، سود بسیار بیشتری نسبت به فروش فله‌ای در بازارهای عمده‌فروشی کسب می‌کنند. این همان هدف غایی در مفهوم گردشگری کشاورزی است.[1][4]

تقویم گردشگری پاییز ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که مقاصد سفر در ایران در حال تنوع‌بخشی هستند. مسافران دیگر تنها به شهرهای بزرگ و مقاصد سنتی بسنده نمی‌کنند، بلکه به دنبال کشف طعم‌ها، رنگ‌ها و آیین‌های اصیل در دل روستاها می‌روند. جشنواره‌های ایوانکی و میاندورود، تنها دو نمونه از این مسیر رو به رشد در صنعت گردشگری کشور به شمار می‌آیند.[4]

موفقیت رویدادهای ایوانکی و میاندورود در آبان ۱۴۰۵، مسیر روشنی را برای سایر روستاهای مستعد کشور ترسیم می‌کند. ایران با تنوع اقلیمی و فرهنگی بی‌نظیر خود، ظرفیت میزبانی از صدها جشنواره مشابه را در فصول مختلف سال دارد. هدایت سرمایه‌ها به سمت این زیرساخت‌های بومی، گام بعدی برای تثبیت اقتصاد پایدار در مناطق روستایی خواهد بود.[4]