آغاز تعمیرات سنگین و بی‌سابقه تنها بوئینگ ۷۴۷ باری ایران‌ایر به دست متخصصان داخلی

سال‌هاست که تحلیلگران صنعت هوانوردی پیش‌بینی می‌کنند تحریم‌های بین‌المللی و کمبود قطعات یدکی، ناوگان سالخورده ایران را به طور کامل زمین‌گیر خواهد کرد. با این حال، شواهد موجود در آشیانه‌های تعمیراتی نشان‌دهنده واقعیت دیگری است. هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران به جای تسلیم شدن در برابر این محدودیت‌ها، پیچیده‌ترین عملیات نگهداری تاریخ خود را روی تنها بوئینگ ۷۴۷ باری این شرکت آغاز کرده است.

این پروژه عظیم که از ششم مهرماه ۱۴۰۵ کلید خورده است، شامل اجرای هم‌زمان چک D و بازرسی ۲۰ هزار سیکل پروازی برای هواپیمای پهن‌پیکر با کد ثبتی EP-ICD است. انجام این سطح از بررسی‌های سازه‌ای برای نخستین بار است که به طور کامل در داخل مرزهای ایران و به دست مهندسان داخلی صورت می‌گیرد.

چک D سنگین‌ترین و جامع‌ترین سطح تعمیرات دوره‌ای در صنعت هوانوردی محسوب می‌شود که در آن هواپیما تقریباً به طور کامل باز و قطعات آن بررسی می‌شوند. رسیدن این بوئینگ ۷۴۷ به مرز ۲۰ هزار پرواز، الزام قانونی و ایمنی برای انجام این بازرسی‌های عمیق را ایجاد کرده است تا صلاحیت پروازی آن برای سال‌های آینده تضمین شود.[2]

عبور از سد تحریم‌ها با مهندسی معکوس

یکی از چالش‌برانگیزترین بخش‌های این پروژه، اجرای اصلاحیه مجموعه تثبیت‌کننده افقی دم هواپیما است. در شرایط عادی، خطوط هوایی برای انجام این اصلاحات به ابزارهای تخصصی کارخانه سازنده یا مراکز تعمیراتی بین‌المللی متکی هستند. اما تحریم‌های صنعت هوانوردی، دسترسی ایران‌ایر به این زیرساخت‌های جهانی را به طور کامل مسدود کرده است.[2]

برای غلبه بر این بن‌بست، متخصصان کارگاه مکانیکال هما وارد عمل شدند. آن‌ها با تکیه بر دانش مهندسی معکوس و بررسی دقیق دستورالعمل‌های فنی بوئینگ، توانستند ابزارهای تخصصی مورد نیاز برای اجرای این اصلاحیه حساس را در داخل کشور طراحی کرده و بسازند. این دستاورد، وابستگی به شرکت‌های خارجی را در یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های تعمیراتی از بین برده است.

علاوه بر بخش دم، بازرسی‌های دقیق سازه‌ای در سایر نقاط حیاتی هواپیما نیز در جریان است. تیم‌های فنی برای نخستین بار در کشور، آزمایش‌های غیرمخرب را روی بخش جلویی بدنه پیاده‌سازی کرده‌اند. این آزمایش‌ها به مهندسان اجازه می‌دهد تا بدون آسیب رساندن به قطعات، ریزترین ترک‌ها یا خستگی‌های فلز را شناسایی کنند.[2]

بررسی غیرمخرب تمامی اتصالات پرچی در طبقه فوقانی هواپیما نیز بخش دیگری از این پروژه است. هم‌زمان، سازه بدنه در محل اتصال ارابه‌های فرود که بیشترین فشار فیزیکی را هنگام نشست و برخاست تحمل می‌کند، در حال تقویت و بهینه‌سازی است تا استانداردهای سخت‌گیرانه ایمنی پرواز به طور کامل رعایت شود.

بازسازی شریان‌های حیاتی ناوگان باری

اورهال کامل ارابه‌های فرود و تعویض قطعات حساس آن‌ها که دارای محدودیت عمر پروازی هستند، از دیگر برنامه‌های اصلی این چک سنگین است. این قطعات باید دقیقاً بر اساس زمان‌بندی و دستورالعمل‌های کارخانه سازنده تعویض شوند و تامین آن‌ها در شرایط تحریم، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و استفاده از شبکه‌های تامین جایگزین بوده است.[2]

کاپیتان طاهر عبدالحی، مدیرعامل هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، در اواخر مهرماه ۱۴۰۵ با اشاره به اهمیت این پروژه اعلام کرد که این بوئینگ ۷۴۷ باری پس از پایان مراحل تعمیراتی، به زودی به چرخه عملیاتی بازخواهد گشت. وی تاکید کرد که بازگشت این هواپیما نقش مهمی در افزایش ظرفیت ناوگان باری کشور ایفا خواهد کرد.[1]

برآوردهای اولیه مهندسی نشان می‌داد که تکمیل این حجم از بازرسی‌ها و تعمیرات سنگین حداقل به شش ماه زمان نیاز دارد. با این حال، سرعت پیشرفت کار و هماهنگی میان بخش‌های مکانیک، اویونیک و برنامه‌ریزی هما باعث شده تا امیدواری‌ها برای بازگشت سریع‌تر این پرنده غول‌پیکر به آسمان افزایش یابد.

البته زمان نهایی پایان پروژه همچنان به نتایج بازرسی‌های تکمیلی بستگی دارد. در صورتی که آزمایش‌های غیرمخرب نشان‌دهنده خوردگی‌های پنهان یا آسیب‌دیدگی‌های عمیق در سازه باشند، تیم‌های مهندسی موظفند پیش از صدور مجوز پرواز، تمامی اقدامات اصلاحی و ترمیمی لازم را با بالاترین دقت ممکن به انجام برسانند.[2]

پیامدهای اقتصادی و استراتژیک

بازگشت بوئینگ ۷۴۷ باری با کد ثبتی EP-ICD به خطوط پروازی، تنها یک موفقیت فنی نیست، بلکه پیامدهای اقتصادی قابل‌توجهی برای ایران‌ایر به همراه دارد. این هواپیما با ظرفیت حمل بیش از ۱۰۰ تن بار، شریان اصلی هما برای جابه‌جایی محموله‌های استراتژیک، تجهیزات صنعتی و اقلام بشردوستانه محسوب می‌شود.[1]

در سال‌های گذشته، از این پرنده غول‌پیکر برای انتقال سریع کمک‌های امدادی در حوادث طبیعی مانند زلزله کرمانشاه و همچنین واردات اقلام ضروری استفاده شده است. مدیران هما اعلام کرده‌اند که با دریافت مجوزهای بهداشتی جدید، این هواپیما پس از اورهال برای انتقال گسترده دارو و تجهیزات پزشکی نیز به کار گرفته خواهد شد.

موفقیت در اجرای چک ۲۰ هزار سیکل در داخل کشور، ظرفیت سرمایه انسانی و توانمندی زیرساخت‌های تعمیراتی ایران را به اثبات می‌رساند. این دستاورد نشان می‌دهد که با وجود فشارهای فزاینده بین‌المللی، صنعت هوانوردی ایران توانسته است با تکیه بر تخصص داخلی، ایمنی و کارایی ناوگان استراتژیک خود را حفظ کند و به مسیر خود ادامه دهد.