آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ ۲۰۲۶ به آتش‌بس تاریخی دست یافتند، اما تنش‌های منطقه‌ای همچنان پابرجاست

ایالات متحده و ایران رسماً بر سر تفاهم‌نامه‌ای به توافق رسیده‌اند که به رویارویی نظامی مستقیمی که از ماه مارس منطقه را درگیر کرده بود، پایان می‌دهد. این آتش‌بس که با میانجیگری پاکستان حاصل شد، جنگ ۲۰۲۶ ایران را متوقف می‌کند، مسیرهای حیاتی کشتیرانی جهانی را بازگشایی می‌کند و چارچوبی برای برچیدن ذخایر اورانیوم با غنای بالای تهران ایجاد می‌کند.[3]

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، این موفقیت را اعلام کرد و اظهار داشت که تنگه هرمز تا روز جمعه، زمانی که مراسم رسمی امضا در ژنو برگزار می‌شود، «به طور کامل باز خواهد شد». این توافق نشان‌دهنده کاهش ناگهانی تنش پس از ماه‌ها جنگ شدید است که بازارهای جهانی نفت را تحت تأثیر قرار داد و بازیگران منطقه‌ای متعددی را درگیر کرد.[3]

این درگیری در اوایل مارس ۲۰۲۶، پس از ترور آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، آغاز شد. در تلافی، حزب‌الله حملات موشکی گسترده‌ای را علیه اسرائیل انجام داد که منجر به تهاجم گسترده اسرائیل به لبنان و کشیده شدن ایالات متحده به حملات مستقیم علیه دارایی‌های ایران شد.[6]

مسیر رسیدن به آتش‌بس با تأخیرهای زیادی همراه بود. ترامپ پیش از این با تمدید آتش‌بس موقت مخالفت کرده بود، اما نظر خود را تغییر داد تا به رهبران ایران زمان بدهد تا به یک پیشنهاد واحد دست یابند. مقامات آمریکایی خاطرنشان کردند که این تمدید به دلیل اختلافات داخلی در رهبری تهران و دشواری در برقراری ارتباط با رهبر جدید و مجروح، مجتبی خامنه‌ای، ضروری بود.

در حالی که پیمان آمریکا و ایران خصومت‌ها بین واشنگتن و تهران را متوقف می‌کند، وضعیت میدانی در منطقه شام (لِوانت) همچنان بسیار بی‌ثبات است. این توافق اسماً شامل آتش‌بس در لبنان می‌شود، اما اسرائیل طرف این معامله نیست.[1][3]

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به سرعت دولت خود را از چارچوب ژنو دور کرد. نتانیاهو در اولین سخنرانی عمومی خود پس از اعلام توافق، اظهار داشت که نیروهای اسرائیلی «تا زمانی که لازم باشد» در غزه، لبنان و سوریه باقی خواهند ماند تا مرزهای اسرائیل را در برابر شبه‌نظامیان تحت حمایت ایران ایمن سازند.[2][3]

این موضع قبلاً شکنندگی آتش‌بس را به چالش کشیده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، هشدار داد که ایران هرگونه عملیات نظامی اسرائیل در لبنان را نقض مستقیم آتش‌بس آمریکا و ایران می‌داند. عراقچی اظهار داشت: «نقض آن در یک جبهه، نقض آتش‌بس در تمام جبهه‌هاست» و افزود که آمریکا و اسرائیل مسئول عواقب آن خواهند بود.[4]

در جنوب لبنان، سکوت ملموس اما پرتنش است. ساکنان با احتیاط شروع به بازگشت به روستاهای خود کرده‌اند، اگرچه بسیاری به دلیل ترس از سرگیری حملات هوایی اسرائیل، همچنان مردد هستند. حزب‌الله اعلام کرده است که حملات خود را مطابق با توافق آمریکا و ایران متوقف خواهد کرد، اما این گروه هشدار داد که اگر نیروهای اسرائیلی بیشتر به خاک لبنان پیشروی کنند، تلافی خواهد کرد.[1][6]

بخش هسته‌ای این پیمان یکی از مهم‌ترین، اما مبهم‌ترین دستاوردهای آن باقی مانده است. به گفته جی.دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور، این تفاهم‌نامه شامل مفادی است که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و ایالات متحده را ملزم می‌کند تا به ایران در از بین بردن ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود کمک کنند. ترامپ بارها تأکید کرده است که این توافق تضمین می‌کند ایران «هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت»، اگرچه سازوکارهای دقیق راستی‌آزمایی به طور عمومی اعلام نشده است.[3]

در داخل آمریکا، دوره انتقال قدرت از بایدن به ترامپ و جنگ متعاقب آن، جنجال‌های طولانی مدتی را به جا گذاشته است. ارتش آمریکا همچنان به دلیل حمله ۲۸ فوریه به یک مدرسه ایرانی که منجر به تلفات غیرنظامی شد، تحت نظارت دقیق قرار دارد. ماه‌ها بعد، پنتاگون هنوز گزارش تحقیقات رسمی را منتشر نکرده است که این امر انتقاد سازمان‌های حقوق بشری را برانگیخته است.[5]

برای اقتصاد جهانی، این آتش‌بس تسکین فوری به همراه دارد. قیمت نفت خام برنت، که در بحبوحه ترس از درگیری طولانی‌مدت در خلیج فارس به سمت ۱۰۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته بود، شروع به تثبیت کرده است. بازگشایی تنگه هرمز یک گلوگاه حیاتی را که زنجیره‌های تأمین بین‌المللی را تهدید می‌کرد، از بین می‌برد.

با این حال، تحلیلگران دیپلماتیک هشدار می‌دهند که ساختار زیربنایی خاورمیانه همچنان متلاشی است. با توجه به اینکه اسرائیل اهداف امنیتی خود را مستقل از مسیر دیپلماتیک واشنگتن دنبال می‌کند و ایران نیز شبکه نیروهای نیابتی منطقه‌ای خود را حفظ می‌کند، تفاهم‌نامه آمریکا و ایران ممکن است بیشتر به عنوان یک وقفه دوجانبه عمل کند تا یک صلح جامع منطقه‌ای.[1][2]