بریکس رسماً «سیستم چندارزی» را برای به چالش کشیدن سلطه دلار آمریکا پیشنهاد می‌کند

هند رسماً یک «سیستم چندارزی» را پیشنهاد کرده است که شبکه‌های پرداخت سریع و ارزهای دیجیتال کشورهای بریکس را به یکدیگر متصل می‌کند. این ابتکار مالی جاه‌طلبانه در صدر دستور کار اجلاس آتی بریکس در سال ۲۰۲۶ در دهلی نو قرار گرفته است. این پیشنهاد نشان‌دهنده تشدید قابل توجهی در هدف دیرینه این بلوک برای تغییر ساختار مالی جهانی است، که از لفاظی‌های سیاسی گسترده به سمت ساخت زیرساخت‌های کاربردی و ملموس حرکت می‌کند. با یکپارچه‌سازی سیستم‌های پرداخت ملی، کشورهای عضو قصد دارند نحوه انجام تجارت بین‌المللی توسط اقتصادهای نوظهور را به طور اساسی دگرگون سازند.[2][3]

این پیشنهاد که توسط بانک مرکزی هند (RBI) رهبری می‌شود، با هدف ایجاد یک پل دیجیتال امن است که به کشورهای عضو اجازه می‌دهد تسویه‌حساب‌های تجاری و گردشگری فرامرزی را مستقیماً با ارزهای فیات محلی خود انجام دهند. در صورت اجرای موفقیت‌آمیز، این زیرساخت به طور کامل دلار آمریکا را به عنوان واسطه اجباری حذف کرده و شبکه پیام‌رسانی بین بانکی سوئیفت که تحت سلطه غرب است را دور می‌زند. برای کشورهایی که به شدت به تجارت فرامرزی وابسته هستند، توانایی تسویه پرداخت‌ها بدون هدایت آن‌ها از طریق بانک‌های واسطه در نیویورک، نشان‌دهنده یک تغییر عظیم هم در کارایی اقتصادی و هم در حاکمیت ملی است.[3][5]

به جای تلاش برای ایجاد یک «ارز واحد بریکس»—ایده‌ای که قبلاً باعث اختلاف در بلوک شده و توجه شدید پایتخت‌های غربی را به خود جلب کرده بود—رویکرد بانک مرکزی هند صرفاً بر قابلیت همکاری فنی تمرکز دارد. ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) هر کشور در یک زیرساخت مشترک شبیه به بلاکچین ادغام خواهد شد. این سیستم تسویه‌حساب‌های تقریباً آنی را بین شرکای تجاری ممکن می‌سازد و عملاً هزینه‌های تراکنش ۳ تا ۵ درصدی و تأخیرهای چند روزه تسویه را که معمولاً از طریق کانال‌های سنتی بانکی واسطه با دلار آمریکا تحمیل می‌شوند، حذف می‌کند.[2][3]

سانجی مالهوترا، رئیس بانک مرکزی هند، این هفته تأیید کرد که کشورهای عضو فعالانه در حال بحث در مورد این پیوندها هستند و خاطرنشان کرد که پرداخت‌های فرامرزی به دلیل پتانسیل عظیم برای کاهش هزینه در سراسر بلوک، همچنان یک حوزه اصلی مورد علاقه است. در حالی که پارامترهای فنی دقیق زیرساخت مشترک هنوز پشت درهای بسته در حال مذاکره است، هر پنج عضو مؤسس بریکس—برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی—قبلاً پروژه‌های آزمایشی گسترده‌ای را برای ارزهای دیجیتال حاکمیتی مربوطه خود در آماده‌سازی برای چنین یکپارچه‌سازی‌ای اجرا کرده‌اند.[1][4][5]

ضرورت پشت پیشنهاد هند مستقیماً ناشی از قرار گرفتن بیش از حد این بلوک در معرض تجارت انرژی با دلار و آسیب‌پذیری‌های ناشی از اتکا به زیرساخت مالی آمریکاست. تنش‌های ژئوپلیتیکی اخیر در خاورمیانه باعث افزایش شدید قیمت نفت و به دنبال آن کاهش ارزش ارز در بازارهای نوظهور شده است. از آنجا که نهادهای بین‌المللی مانند صندوق بین‌المللی پول تولید ناخالص داخلی (GDP) اسمی را با دلار آمریکا اندازه‌گیری می‌کنند، تضعیف ارزهای محلی به طور مکانیکی اندازه اقتصادی و قدرت استقراض کشورهایی مانند هند و آفریقای جنوبی را، صرف نظر از بهره‌وری واقعی داخلی آن‌ها، کاهش می‌دهد.[2][6]

تحلیلگران مالی آفریقای جنوبی این هفته خاطرنشان کردند: «جنگ یک حقیقت اساسی را آشکار کرده است: کشورهای بریکس همچنان اسیر یک سیستم مالی هستند که کنترلی بر آن ندارند.» آن‌ها تأکید کردند که یک پل چند-CBDC اقتصادهای عضو را از این معضلات رتبه‌بندی ناشی از ارز محافظت می‌کند. با تسویه حساب‌های تجاری انرژی و تولیدی مستقیماً با روپیه، روبل یا یوان، این بلوک می‌تواند زنجیره‌های تأمین داخلی خود را از نوسانات دلار و اثرات پایین‌دستی سیاست پولی آمریکا مصون نگه دارد.[2][6]

فراتر از کارایی اقتصادی، این ابتکار وزن ژئوپلیتیکی عمیقی برای ائتلاف گسترده بریکس دارد. روسیه و ایران، که هر دو به شدت تحریم شده و از شبکه سوئیفت قطع شده‌اند، از حامیان صریح ایجاد یک زیرساخت مالی جایگزین بوده‌اند که نتواند توسط واشنگتن به عنوان سلاح استفاده شود. در همین حال، ایالات متحده صراحتاً در مورد اقدامات برای دور زدن دلار هشدار داده است، به طوری که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق، قبلاً تهدید کرده بود که تعرفه‌های ۱۰۰ درصدی را بر هر یک از اعضای بریکس که فعالانه از یک سیستم ذخیره جهانی رقیب حمایت کنند، اعمال خواهد کرد.[2][3][5][6]

برای مدیریت عدم توازن‌های تجاری اجتناب‌ناپذیری که هنگام دور زدن یک ارز ذخیره جهانی به وجود می‌آیند—مانند انباشت روپیه هندی اضافی توسط روسیه که نمی‌تواند به راحتی آن را خرج یا تبدیل کند—بانک مرکزی هند فعالانه در حال بررسی راه‌حل‌های ساختاری است. این راه‌حل‌ها شامل ایجاد ترتیبات مبادله ارز خارجی دوجانبه بین بانک‌های مرکزی شرکت‌کننده و اجرای پنجره‌های تسویه‌حساب هفتگی یا ماهانه برای پاکسازی مانده‌های معوق است تا اطمینان حاصل شود که هیچ کشوری با ذخایر غیرنقدی باقی نمی‌ماند.[5]

در حالی که یک جایگزین کاملاً کارآمد و بدون اصطکاک برای سیستم دلار آمریکا بسیار پیچیده است و احتمالاً هنوز سال‌ها تا پذیرش جهانی فاصله دارد، گنجاندن رسمی پیشنهاد اتصال سیستم پرداخت در دستور کار اجلاس دهلی نو یک نقطه عطف است. این نشان می‌دهد که ائتلاف بریکس رسماً از بحث‌های نظری در مورد دلارزدایی فاصله گرفته و اکنون منابع دولتی را برای ساخت زیرساخت‌های مالی ملموس مورد نیاز برای یک جهان چندقطبی اختصاص می‌دهد.[2][5]