چرا پایان مهلت کپی‌رایت موسیقی، ناشران را مجبور به حذف بازی‌های دیجیتال از فروشگاه‌ها می‌کند؟

کلید مرگ آرشیو بازی‌های دیجیتال عملاً در دست ناشران است؛ آن‌ها ناچارند بین پرداخت صورت‌حساب‌های نجومی برای تمدید کپی‌رایت موسیقی یا متوقف کردن فروش همیشگی یک اثر، یکی را انتخاب کنند. این دوراهی درست زمانی سر می‌رسد که قراردادهای تجاری استاندارد هفت تا ده ساله استفاده از موسیقی منقضی می‌شوند.[3]

با به صدا درآمدن زنگ پایان مهلت قرارداد، استودیوها باید درآمد روزمره فعلی بازی را در برابر نقدینگی هنگفتی که برای تمدید مجوز ساندترک نیاز است سبک‌سنگین کنند. اگر چرتکه انداختن‌ها به صرفه نباشد، ناشر بی‌درنگ دستور حذف دیجیتال (delisting) بازی را صادر می‌کند و عنوان برای همیشه از ویترین استورها ناپدید می‌شود.[2]

ریشه این بحران کاملاً مالی است و به سازوکار خشک و انعطاف‌ناپذیر قوانین مالکیت فکری برمی‌گردد. یک بازی مسابقه‌ای یا ورزشی با پنجاه قطعه موسیقی دارای مجوز، مثل بمب ساعتی است که ضامنش درون قراردادهای حقوقی پنهان شده است.

اداره کپی‌رایت ایالات متحده در دستورالعمل‌های سال ۲۰۲۱ خود اشاره می‌کند: «حق همگام‌سازی (Synchronization Right) اجازه هم‌نشینی تصاویر با نت‌ها و اثر موسیقایی را می‌دهد، اما حق استفاده از نسخه اصلی (Master Use License) همان مجوزی است که شنیدن صدای ضبط‌شده قطعه را ممکن می‌سازد.»

برای استفاده از یک ترانه، استودیو باید هزینه‌ای جداگانه به ناشر موسیقی بابت متن و نت‌ها، و پولی هم به ناشر ضبط (Label) بابت فایل صوتی بپردازد. این دو نهاد نگهبان حقوقی تقریباً هرگز حق استفاده مادام‌العمر به بازی‌های ویدیویی نمی‌دهند؛ آن‌ها قراردادهای دوره‌ای را ترجیح می‌دهند تا بعد از چند سال سود تازه‌ای به جیب بزنند.

هیولای دو سر لایسنس موسیقی

قرارداد استاندارد برای بازی‌ها بین هفت تا ده سال اعتبار دارد؛ دوره‌ای که از دوران دیسک‌های فیزیکی به جا مانده، یعنی زمانی که حضور یک بازی روی قفسه مغازه‌ها به‌ندرت از ۲۴ ماه فراتر می‌رفت. اما ظهور فروشگاه‌های دیجیتال تمام معادلات را تغییر داد و بازی‌ها را برای همیشه در دسترس قرار داد.[3]

وقتی قرارداد به خط پایان می‌رسد، ناشر دیگر نمی‌تواند به فروش بازی ادامه دهد. عرضه اثری بدون مجوز فعال، طبق قانون کپی‌رایت ۱۹۷۶ نقض عمدی حق نشر به حساب می‌آید و می‌تواند تا سقف ۱۵۰ هزار دلار غرامت قانونی به ازای هر قطعه نقض‌شده در پی داشته باشد.[3]

برای سرپا نگه داشتن بازی در فروشگاه‌ها، ناشر چاره‌ای جز مذاکره مجدد با تک‌تک صاحبان حق ندارد. در یک آلبوم ۵۰ قطعه‌ای، این یعنی پیدا کردن ده‌ها ناشر و لیبل، که چه بسا برخی از آن‌ها طی سال‌های پس از عرضه بازی منحل، ادغام یا فروخته شده باشند.

هزینه‌های تمدید هم معمولاً مشمول هیچ تخفیفی نمی‌شود. تمدید ۵ ساله برای یک ترانه شاخص از یک لیبل بزرگ، بین ۲ تا ۱۰ هزار دلار برای هر بخش از قرارداد هزینه دارد؛ بنابراین تمدید کل آلبوم می‌تواند به راحتی بیش از ۵۰۰ هزار دلار هزینه روی دست استودیو بگذارد.

پژوهشگران سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) در مطالعه تطبیقی سال ۲۰۱۳ خود روی حق نشر بازی‌ها نوشتند: «فشار اداری و بوروکراسی به تنهایی اغلب تلاش‌ها برای تمدید را پیش از آنکه کار حتی به مذاکرات مالی برسد، به بن‌بست می‌کشاند.»

معمای ریاضی فروش بلندمدت

تضاد اصلی دقیقاً در مدل اقتصادی بازی‌های قدیمی نهفته است. زمانی که موعد مجوز ۱۰ ساله فرامی‌رسد، یک اثر پرفروش عملاً ۹۵ درصد از پتانسیل درآمدزایی دوران حیات خود را مصرف کرده است.[2]

یک بازی ۱۰ ساله معمولاً در حراج‌های استیم، پلی‌استیشن یا ایکس‌باکس با تخفیف‌های ۸۰ درصدی و قیمت‌هایی مثل ۴.۹۹ یا ۹.۹۹ دلار به فروش می‌رسد. پلتفرم‌ها هم مثل سونی یا ولو ۳۰ درصد سهم برمی‌دارند و سهمی ناچیز به ناشر بازی می‌رسد.[2]

تحلیل تحریریه فکتلن روی نرخ‌های استاندارد حق نشر در برابر نمودار درآمدی بازی‌های کاتالوگی، مرز مالی بی‌رحمانه‌ای را آشکار می‌کند: برای توجیه هزینه ۵۰۰ هزار دلاری تمدید یک آلبوم، بازیِ ۹.۹۹ دلاری باید حداقل ۷۱ هزار نسخه دیگر فقط برای جبران هزینه موسیقی بفروشد.[1]

اگر بازی تخفیف بخورد و با قیمت ۴.۹۹ دلار فروخته شود، نقطه سربه‌سر فروش از ۱۴۰ هزار نسخه هم عبور می‌کند. عملاً هیچ عنوان قدیمی مسابقه‌ای یا ورزشی نمی‌تواند به چنین حجمی از فروش دست یابد و این یعنی تمدید قرارداد مساوی با ضرر قطعی ناشر است.[1]

در مواجهه با فاکتور نیم‌میلیون دلاری برای حفظ عنوانی که ماهی چند هزار دلار بیشتر درآمد ندارد، ناشر تنها مسیر منطقی کسب‌وکار را پیش می‌گیرد: به فروشگاه‌های دیجیتال دستور حذف می‌دهد و برای همیشه کرکره فروش را پایین می‌کشد.[2]

چرا آپدیت دادن بازی‌ها شکست می‌خورد؟

بسیاری از گیمرها می‌پرسند چرا توسعه‌دهندگان با یک آپدیت ساده، موزیک‌های منقضی را حذف نمی‌کنند و ترک‌های ارزان یا بدون کپی‌رایت جایگزین نمی‌سازند؟ پاسخ در کدنویسی پیچیده و تغییرناپذیر موتورهای بازی قدیمی نهفته است.[3]

بیرون کشیدن فایل‌های صوتی از سورس یک بیلد کامپایل‌شده که ده سال پیش بسته شده، اصلاً کار راحتی نیست. فایل‌های موسیقی اغلب با صحنه‌های سینمایی بازی، سیستم تریگر گیم‌پلی یا لایه‌های میکس صدای محیطی به‌طور مستقیم عجین شده‌اند.

باز کردن مجدد این کدهای قدیمی نیازمند جمع‌آوری دوباره تیم توسعه، به‌روزرسانی ابزارهای نرم‌افزاری منسوخ و گذراندن بازی از فیلترهای طاقت‌فرسای کنترل کیفیت است؛ کارهایی که هزینه‌اش از پرداخت خود حق لایسنس موسیقی هم گران‌تر درمی‌آید.

علاوه بر این، شرکت‌های سازنده کنسول برای تأیید هر آپدیت جدید قوانین بسیار سفت‌وسختی دارند. فرستادن یک پچ برای بازی دوران پلی‌استیشن ۳ یا ایکس‌باکس ۳۶۰ روی سرورهای مدرن توسعه عملاً از لحاظ فنی ناممکن است.[3]

در نتیجه، بازی دقیقاً در فرم اولیه خود منجمد باقی می‌ماند. ناشر نه از نظر قانونی می‌تواند آن را با این موسیقی‌ها بفروشد و نه صرفه دارد که دستی به سر و گوش کدهایش بکشد؛ بنابراین حذف اثر تنها راه خروج است.[1]

آرشیو بازی‌ها و دکترین فروش اول

البته با حذف دیجیتالی بازی از فروشگاه، فایل‌های آن از روی زمین محو نمی‌شوند. بازیکنانی که پیش‌تر عنوان را خریده‌اند همچنان حق دانلود و تجربه بازی را دارند و سرورهای شبکه توزیع محتوا فایل‌ها را برای خریداران قبلی نگه می‌دارند.

نسخه‌های فیزیکی و دیسک‌ها هم در بازار دست دوم به شکل کاملاً قانونی خرید و فروش می‌شوند. طبق دکترین فروش اول، مالک فیزیکی اثر حق دارد دیسک را به دیگری بفروشد و این موضوع ارتباطی به منقضی شدن قراردادهای سازنده اصلی ندارد.[3]

با این حال، برای بازی‌های تماماً دیجیتال یا عناوینی که دیسک‌های فیزیکی آن‌ها نایاب شده، حذف از استور به منزله مرگ رسمی اثر در بازار است. بازیکنان جدید هیچ روش قانونی برای تجربه بازی پیش رو نخواهند داشت.[3]

این بحران رویکرد استودیوهای مدرن را در طراحی صدا از ریشه دگرگون کرده است. برای رهایی از این بمب ساعتی ده ساله، سازندگان امروزی به موسیقی‌های کاملاً اختصاصی روی آورده‌اند یا با آرتیست‌ها قراردادهای خرید دائمی امضا می‌کنند.

عصر آلبوم‌های پرزرق‌وبرق و پر از آهنگ‌های معروف پاپ و راک در بازی‌ها رو به افول است. با توجه به اولویت حفظ دائمی بازی‌ها روی فروشگاه‌های دیجیتال، ریسک‌های حقوقی و مالی باعث شده تا اجاره کردن موسیقی به باری گران تبدیل شود که هیچ ناشری حاضر به حمل آن نیست.[1]