رفتن به محتوای اصلی
کیفیت هواسازمان جهانی بهداشت· 6 دقیقه مطالعه· در سلامت

دستیابی به اهداف هوای پاک سازمان جهانی بهداشت می‌تواند سالانه جان ۹ میلیون نفر را نجات دهد

مدل‌سازی تازه پژوهشگران دانشگاه کمبریج نشان می‌دهد که رعایت رهنمودهای سازمان جهانی بهداشت برای ذرات معلق و دی‌اکسید نیتروژن، می‌تواند سالانه از مرگ بیش از ۹ میلیون نفر در کشورهای با درآمد کم و متوسط پیشگیری کند.

به قلم اِلا تهرانی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

اگر ۱۳۶ کشور با درآمد کم و متوسط بتوانند استانداردهای کیفیت هوای سازمان جهانی بهداشت را برآورده کنند، سالانه از بیش از ۹ میلیون مرگ زودهنگام جلوگیری خواهد شد. پژوهشگران دانشگاه کمبریج در مطالعه‌ای تازه، ابعاد پنهان خسارت‌های جانی و اقتصادی هوای آلوده در کشورهای در حال توسعه را با دقت محاسبه کرده‌اند.[1][6]

این پژوهش که در نشریه «Environment International» منتشر شده، روی دو آلاینده خطرناک تمرکز دارد: ذرات معلق ریز موسوم به PM2.5 و گاز دی‌اکسید نیتروژن. این دو آلاینده اصلی‌ترین خطرات محیطی برای سلامت عمومی در جهان به حساب می‌آیند و آسیب آن‌ها بیش از همه متوجه جوامعی است که فرایند شهرنشینی و توسعه اقتصادی پرشتابی را تجربه می‌کنند.[1][6]

ذرات معلق PM2.5 آلاینده‌هایی با قطر ۲٫۵ میکرون یا کمتر هستند؛ آن‌قدر کوچک که به‌آسانی تا عمق ریه‌ها نفوذ می‌کنند و وارد جریان خون می‌شوند. گازهای خروجی اگزوز خودروها، نیروگاه‌ها، کارخانه‌ها و مصرف سوخت‌های چوبی یا فسیلی در خانه، همراه با فعل‌وانفعالات شیمیایی جوی، خاستگاه اصلی انتشار این ذرات هستند.[1]

دی‌اکسید نیتروژن نیز عمدتاً از سوختن سوخت‌های فسیلی، به‌ویژه در موتورهای دیزلی و مراکز صنعتی منتشر می‌شود. اجاق‌ها و وسایل گرمایشی گازسوز هم در انتشار این گاز سهم دارند؛ آلاینده‌ای که تحریک‌کننده شدید دستگاه تنفسی است و حملات آسم و سایر بیماری‌های ریوی را تشدید می‌کند.[1]

سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۱، بر پایه شواهد علمی متعددی که نشان می‌داد آلاینده‌ها حتی در غلظت‌های بسیار پایین‌تر هم آسیب‌رسان هستند، رهنمودهای کیفیت هوا را به‌طور چشمگیری سخت‌گیرانه‌تر کرد. در این به‌روزرسانی، میانگین توصیه‌شده سالانه برای PM2.5 به نصف کاهش یافت و از ۱۰ به ۵ میکروگرم در متر مکعب رسید.[1][6]

سقف توصیه‌شده برای دی‌اکسید نیتروژن از این هم سخت‌تر شد و از ۴۰ به ۱۰ میکروگرم در متر مکعب کاهش یافت. تیم پژوهشی کمبریج با به‌کارگیری شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای، تغییرات آمار مرگ‌ومیر و ابتلا به بیماری‌ها را در صورت پایبندی واقعی کشورها به این اهداف جدید برآورد کردند.[1][6]

تلفات جانی و بار بیماری‌ها

یافته‌های مطالعه نشان می‌دهد که دستیابی به معیارهای تازه سازمان جهانی بهداشت برای ذرات PM2.5 می‌تواند سالانه در این ۱۳۶ کشور، از مرگ حدود ۹٫۴ میلیون نفر پیشگیری کرده یا آن را به تأخیر بیندازد؛ رقمی سنگین که ابعاد واقعی بحران خاموش هوای تنفسی را آشکار می‌کند.[1][5][6]

همچنین، رسیدن به حد مجاز دی‌اکسید نیتروژن می‌تواند سالانه جان حدود ۱٫۱ میلیون نفر دیگر را نجات دهد. البته محققان تأکید می‌کنند که سناریوهای اثرگذاری هر آلاینده مستقل از دیگری سنجیده شده و نمی‌توان آمار تلفات PM2.5 و NO2 را صرفاً با هم جمع کرد.[1][6]

مزایای هوای پاک به جلوگیری از مرگ محدود نمی‌شود و کاهش چشمگیر بیماری‌های مزمن را نیز در پی دارد. رعایت سطح توصیه‌شده ذرات PM2.5 سالانه مانع از ابتلای ۷٫۳ میلیون نفر به بیماری عروق کرونر قلب می‌شود که این امر بار درمانی هنگفتی را از دوش نظام‌های سلامت برمی‌دارد.[1][6]

تأثیر این گام بر سلامت ریه‌ها نیز شایان توجه است؛ داده‌های این مدل‌سازی نشان می‌دهد که رعایت حد مجاز ذرات معلق، سالانه از ۲٫۸ میلیون مورد ابتلای جدید به بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) پیشگیری می‌کند؛ بیماری ناتوان‌کننده‌ای که کیفیت تنفس بیمار را تدریجاً تحلیل برده و نیازمند مراقبت‌های بالینی طولانی‌مدت است.[1][6]

بهبود کیفیت هوا محافظت قابل‌توجهی برای مغز و عروق نیز به همراه دارد. طبق این مطالعه، پایبندی به دستورالعمل‌های PM2.5 سالانه ۲٫۳ میلیون مورد کمتر سکته مغزی و ۱٫۱ میلیون مورد کمتر ابتلا به زوال عقل را در سطح این کشورها رقم خواهد زد.[1][6]

دستیابی به رهنمودهای ذرات PM2.5 سازمان جهانی بهداشت می‌تواند سالانه از ابتلای میلیون‌ها نفر به بیماری‌های مزمن پیشگیری کند.

هزینه‌های پنهان هوای ناسالم

هزینه‌های گزاف اقتصادی آلودگی هوا همپای رنج‌های انسانی آن است. پژوهشگران کمبریج ارزش مالی کاهش خطرات مرگ زودهنگام را در کنار صرفه‌جویی‌های مستقیم درمانی و جبران کاهش بهره‌وری نیروی کار اندازه‌گیری کرده‌اند.[1][6]

تنها در زمینه بیماری عروق کرونر قلب، رعایت استانداردهای PM2.5 سالانه تا ۱۱٫۸ میلیارد دلار صرفه‌جویی در هزینه‌های مستقیم درمانی ایجاد می‌کند. این رقم در مراقبت از بیماران مبتلا به زوال عقل ۸٫۶ میلیارد دلار و در درمان سکته مغزی ۵٫۹ میلیارد دلار برآورد شده است.[1][6]

هوای پاک‌تر با کاهش روزهای ناتوانی و ناخوشی، افت ظرفیت کاری جوامع را نیز جبران می‌کند. وقتی نیروی کار کمتر درگیر درمان بیماری‌های قابل‌پیشگیری شود، بدنه اقتصادی جامعه از ثبات و بهره‌وری بسیار بالاتری بهره‌مند خواهد شد.[1][6]

محاسبات نشان می‌دهد پایبندی به رهنمودهای ذرات معلق، سالانه ۱۸٫۱ میلیارد دلار سود اقتصادی ناشی از بازگشت بهره‌وری از دست‌رفته به دلیل بیماری COPD به همراه دارد. این رقم برای پیشگیری از غیبت‌های کاریِ ناشی از سکته مغزی ۱۷٫۹ میلیارد دلار و برای بیماری‌های قلبی ۵٫۳ میلیارد دلار است.[1][6]

دکتر حنین خریس، از پژوهشگران واحد اپیدمیولوژی دانشگاه کمبریج، در این باره می‌گوید: «رسیدن به استانداردهای سخت‌گیرانه سازمان جهانی بهداشت کار ساده‌ای نیست، اما کشورهای با درآمد کم و متوسط هم‌زمان با رشد جمعیت و توسعه شهرها، فرصتی حیاتی برای ساختن آینده‌ای سالم‌تر در اختیار دارند.»[1]

دکتر آنالان ناواراتنام، پژوهشگر بالینی در دانشگاه کمبریج و یکی از نویسندگان این مقاله، می‌افزاید: «مهار آلودگی هوا تأثیر عظیمی بر بهبود کیفیت روزمره زندگی و کاهش چشمگیر مرگ‌ومیرهای زودهنگام خواهد داشت.»[1]

هوای پاک‌تر مستقیماً به میلیاردها دلار صرفه‌جویی در هزینه‌های پزشکی و بازگشت بهره‌وری نیروی کار منجر می‌شود.

ناواراتنام اشاره کرد: «این نخستین باری است که موفق شده‌ایم منافع رهنمودهای هوای پاک سازمان جهانی بهداشت را به‌طور ویژه برای کشورهایی شبیه‌سازی کنیم که بالاترین غلظت آلودگی را تجربه می‌کنند.» او تأکید دارد که این مدل، هم آمار نجات جان انسان‌ها و هم منافع گسترده‌تر اجتماعی را پوشش می‌دهد.[1]

گام‌های بینابینی تا رسیدن به هوای پاک

پژوهشگران اذعان دارند که رسیدن ناگهانی به استانداردهای سال ۲۰۲۱ چالشی بسیار بزرگ برای اقتصادهای در حال توسعه است. با این حال، نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که حتی پایبندی به اهداف مرحله‌ای و کم‌سخت‌گیرانه‌تر نیز دستاوردهای درمانی و بهداشتی قابل‌ملاحظه‌ای دارد.[1][6]

دستیابی به «هدف مرحله‌ای ۳» سازمان جهانی بهداشت می‌تواند از حدود ۶٫۶ میلیون مرگ مرتبط با ذرات PM2.5 پیشگیری کند. برآورده کردن هدف مرحله‌ای برای دی‌اکسید نیتروژن نیز مانع مرگ حدود ۴۳۵ هزار نفر خواهد شد؛ اقدامی که می‌تواند گامی دست‌یافتنی برای این کشورها در مسیر توسعه زیرساخت‌های زیست‌محیطی باشد.[1][6]

این چالش بیش از همه گریبانگیر کشورهایی با درآمد کم و متوسط است که وضعیت هوای آن‌ها رو به وخامت گذاشته است. گسترش پرشتاب شهرنشینی، شتاب برنامه‌های صنعتی و اتکای گسترده به خودروهای فرسوده و پرمصرف، شرایط را به بحرانی انباشته از آلاینده‌های سمی بدل کرده است.[1]

دکتر خریس یادآور می‌شود: «تصمیم‌گیری‌های امروز در زمینه سامانه‌های حمل‌ونقل، شهرسازی و تأمین انرژی، بر هوایی که مردم تنفس می‌کنند و بیماری‌هایی که به آن دچار می‌شوند اثر مستقیمی دارد.» او تأکید کرد که زیرساخت‌های امروز، سیمای سلامت عمومی این کشورها را برای دهه‌ها رقم می‌زنند.[1]

این دستاوردها فرضیه رایجی را که مدعی است کشورهای در حال توسعه باید میان رونق اقتصادی و حفاظت از محیط زیست یکی را برگزینند، به چالش می‌کشد. صرفه‌جویی هنگفت در نظام سلامت و ارتقای بازده کاری نشان می‌دهد که کاهش آلودگی، بیش از آنکه هزینه‌ای اداری باشد، یک سرمایه‌گذاری سودآور اقتصادی است.[1][6]

حتی محقق کردن اهداف مرحله‌ای و ملایم‌تر سازمان جهانی بهداشت نیز هم‌زمان با نوسازی زیرساخت‌ها جان میلیون‌ها انسان را نجات خواهد داد.

دکتر خریس در پایان یادآور می‌شود: «رشد اقتصادی نیازی انکارناپذیر برای این جوامع است، اما نباید به بهای تباهی سلامت عمومی تمام شود. داشتن جامعه‌ای سالم فقط یک ضرورت اخلاقی نیست، بلکه یقیناً سود اقتصادی سرشاری در درازمدت خواهد داشت.»[1]

نکات کلیدی

  1. تحقق رهنمودهای سازمان جهانی بهداشت در مورد ذرات PM2.5 می‌تواند سالانه جان ۹٫۴ میلیون نفر را در ۱۳۶ کشور با درآمد کم و متوسط نجات دهد.
  2. رسیدن به غلظت مجاز دی‌اکسید نیتروژن مانع از مرگ زودهنگام ۱٫۱ میلیون نفر دیگر در هر سال می‌شود.
  3. هوای پاک‌تر از ابتلای میلیون‌ها بیمار به عوارض قلبی، انسداد ریه، سکته و زوال عقل جلوگیری کرده و فشار بر سامانه‌های درمانی را به شکل چشمگیری می‌کاهد.
  4. بهبود کیفیت هوا میلیاردها دلار صرفه‌جویی اقتصادی به همراه دارد؛ از جمله ۱۸٫۱ میلیارد دلار بازیابی بهره‌وری تنها از طریق مهار بیماری‌های تنفسی.

آنچه نمی‌دانیم

  • این ۱۳۶ کشور بررسی‌شده با چه سرعتی می‌توانند شبکه‌های حمل‌ونقل و انرژی خود را برای برآورده کردن دستورالعمل‌های ۲۰۲۱ ارتقا دهند.
  • هزینه‌های دقیق و بومی نوسازی زیرساخت‌ها در مقایسه با ارقام تخمین‌زده‌شده در صرفه‌جویی‌های نظام سلامت چگونه تراز خواهد شد.
پژوهشگران سلامت عمومی 45%تحلیل‌گران اقتصادی 35%برنامه‌ریزان شهری 20%
پژوهشگران سلامت عمومی
بر ابعاد سنگین مرگ‌ومیر و بار بیماری‌های ناشی از هوای آلوده تأکید دارند و تدوین استانداردهای سخت‌گیرانه محیطی را یک وظیفه اخلاقی فوری می‌دانند.
تحلیل‌گران اقتصادی
توجه خود را به بازیابی توان کاری و صرفه‌جویی‌های چشمگیر درمانی معطوف کرده‌اند که هزینه‌های اولیه نوسازی انرژی و حمل‌ونقل را جبران می‌کند.
برنامه‌ریزان شهری
بر چالش‌های عملی در ایجاد تعادل میان توسعه زیرساخت‌ها، رشد شتابان اقتصادی و اجرای ضوابط زیست‌محیطی طولانی‌مدت انگشت می‌گذارند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • مدیران شهری و شهرداری‌های محلی در کشورهای با درآمد کم و متوسط
  • نمایندگان صنایع سوخت‌های فسیلی و تولید انرژی

منابع

پوشش منابع

6 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

پژوهشگران سلامت عمومی 45%تحلیل‌گران اقتصادی 35%برنامه‌ریزان شهری 20%
  1. [1]EurekAlert!پژوهشگران سلامت عمومی

    Over 9 million lives could be saved every year if countries met WHO air quality guidelines

    مطالعه در EurekAlert! →
  2. [2]Mirage Newsتحلیل‌گران اقتصادی

    Meeting WHO Air Quality Guidelines Could Save 9 Million Lives Yearly

    مطالعه در Mirage News →
  3. [3]News-Medicalتحلیل‌گران اقتصادی

    Over 9 million lives could be saved every year if countries met WHO air quality guidelines

    مطالعه در News-Medical →
  4. [4]Science Xبرنامه‌ریزان شهری

    Over 9 million lives could be saved every year if countries met WHO air quality guidelines

    مطالعه در Science X →
  5. [5]Medical Xpressپژوهشگران سلامت عمومی

    Over 9 million lives could be saved every year if countries met WHO air quality guidelines

    مطالعه در Medical Xpress →
  6. [6]Environment Internationalپژوهشگران سلامت عمومی

    Health and Economic Impacts of Achieving WHO Air Quality Targets in 136 Low- and Middle-Income Countries

    مطالعه در Environment International →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.