دیده‌بان رقابت بریتانیا اپل را ملزم به باز کردن تراشه پرداخت آیفون برای رقبا کرد

سازمان رقابت و بازارهای بریتانیا (CMA) با اتکا به اختیارات قانونی خود برای بازتعریف قواعد حاکم بر اکوسیستم‌های فناوری، مستقیماً سراغ سخت‌افزار پرداخت آیفون رفته است. این نهاد رگولاتوری با انتشار پیش‌نویس تصمیمی ۱۴۲ صفحه‌ای در روز سه‌شنبه، رسماً از اپل خواست امکان دسترسی مستقیم رقبا به تراشه ارتباط حوزه نزدیک (NFC) دستگاه‌هایش را فراهم کند.[1]

حکم نهایی پس از پایان دوره رایزنی عمومی در ماه آینده صادر خواهد شد؛ حکمی که می‌تواند غول فناوری کوپرتینو را از نظر قانونی ملزم کند تا پیوند انحصاری میان سخت‌افزار آیفون و سرویس اپل پی را باز کند. تاکنون اپل با دستاویز قرار دادن ادعاهایی چون امنیت و یکپارچگی تجربه کاربری، تراشه NFC را به انحصار نرم‌افزار خود درآورده و دست سایر کیف‌پول‌ها را کوتاه کرده بود.[4][6]

طبق الزامات پیشنهادی جدید، کاربران بریتانیایی حق خواهند داشت اپلیکیشن پیش‌فرض پرداخت بدون تماس خود را تغییر دهند. به این ترتیب، کاربر با دوبار فشردن دکمه کناری گوشی، به جای مواجهه اجباری با رابط کاربری اپل، می‌تواند کیف‌پول‌های بارکلیز، مانزو یا حتی گوگل ولت را فراخوانی کند؛ تغییری بنیادین در سیستمی که از سال ۲۰۱۵ بی‌وقفه حفظ شده بود.[1][2]

فراتر از امتیازات اعطا شده در اروپا

اپل پیش‌تر برای مصالحه و پایان دادن به تحقیقات ضد انحصار مشابهی با کمیسیون اروپا، امتیازاتی داده بود و با باز کردن NFC در ۲۷ کشور اتحادیه موافقت کرد. با این حال، رگولاتور بریتانیایی صراحتاً اعلام کرده که آن عقب‌نشینی‌های اپل در اروپا برای برآوردن استانداردهای رقابتی بریتانیا به هیچ‌وجه کافی نیست.[3]

سازمان رقابت بریتانیا در سند روز سه‌شنبه تأکید کرد: «تعهدات پذیرفته‌شده از سوی کمیسیون اروپا گامی به جلو است، اما همچنان دست اپل را برای حفظ کنترل بیش از حد بر معماری پرداخت باز می‌گذارد.» دیده‌بان رقابت بریتانیا خواهان جداسازی واقعی و اساسی سخت‌افزار آیفون از لایه نرم‌افزاری و خدمات اختصاصی اپل است.[1][3]

به طور مشخص، CMA اصرار دارد که ارائه‌دهندگان مستقل پرداخت نباید با فرآیندهای بازبینی فنی سلیقه‌ای یا شروط صدور مجوز پرهزینه روبه‌رو شوند؛ حربه‌هایی که در عمل موقعیت مسلط اپل را دست‌نخورده نگه می‌دارد. رگولاتور اکنون مکانیزم‌های تایید یا رد اپلیکیشن‌های رقیب در اپل را به دقت زیر ذره‌بین برده تا موانع ساختگی ورود به بازار حذف شوند.[1][5]

تحلیل‌گران بازار یادآوری می‌کنند که اپل پی از طریق کسر درصدی از هر تراکنش، درآمد خدماتی سرشاری به جیب می‌زند. هدف اصلی CMA از وادار کردن اپل به باز کردن سخت‌افزار، کاهش همین کارمزدهایی است که بار مالی‌شان در نهایت بر دوش فروشگاه‌ها و مشتریان این میلیون‌ها تراکنش روزمره سنگینی می‌کند.[5][6]

سازوکار فنی پرداخت بدون تماس در آیفون

برای درک اهمیت ماجرا، باید شیوه کارکرد پرداخت بدون تماس در آیفون را واکاوی کرد. در بطن دستگاه، تراشه‌ای سخت‌افزاری و ایزوله به نام «عنصر امن» (Secure Element) تعبیه شده که کدهای رمزشده کارت‌های بانکی را دور از دسترس سیستم‌عامل اصلی iOS نگهداری می‌کند.[2]

در حال حاضر، تنها اپلیکیشن بومی والتِ اپل حق برقراری ارتباط با این عنصر امن را دارد تا پرداخت از طریق آنتن NFC با فرکانس ۱۳٫۵۶ مگاهرتز انجام شود. وقتی کاربر گوشی را به پایانه فروشگاهی نزدیک می‌کند، سخت‌افزار بدون درگیر کردن لایه‌های عادی سیستم‌عامل، تراکنش را ظرف چند میلی‌ثانیه نهایی می‌کند.[2][4]

پیشنهاد CMA اپل را ملزم می‌سازد که رابط‌های برنامه‌نویسی کاربردی (API) کارآمدی را به اشتراک بگذارد تا اپ‌های متفرقه بتوانند کنترلر NFC را در حالت «شبیه‌سازی کارت از طریق میزبان» (HCE) به کار بگیرند؛ همان راهکار نرم‌افزاری که گوشی‌های اندرویدی بیش از یک دهه است برای پشتیبانی همزمان از ده‌ها کیف‌پول مختلف بدون مانع به کار می‌برند.[1][2]

روایت همیشگی اپل این بوده که شبیه‌سازی کارت در محیط نرم‌افزاری، از رویکرد سخت‌افزاری عنصر امن ناامن‌تر است. اپل ادعا می‌کند باز کردن آنتن NFC برای نرم‌افزارهای غیربومی، ریسک دسترسی بدافزارها به داده‌های پرداخت و کپی شدن اطلاعات هویتی کارت‌ها حین تراکنش را افزایش می‌دهد؛ ادعایی که منتقدان آن را بهانه‌ای تجاری می‌دانند.[3][4]

واکنش‌های بازار و گام‌های بعدی

با وجود مانور امنیتی اپل، شبکه بانکی و اتحادیه‌های صنفی همواره علیه این انحصار جنگیده‌اند و معتقدند کنترل مطلق اپل بر درگاه پرداخت فیزیکی، مانع هرگونه نوآوری است. چشم‌انداز آن‌ها برنامه‌های یکپارچه‌ای است که بتوانند در همان یک تپ بدون تماس، هم‌زمان تخفیف‌های وفاداری را اعمال کرده و حساب را تسویه کنند.[5][6]

یکی از نمایندگان شبکه بانکی بریتانیا پس از اعلام تصمیم گفت: «سال‌هاست که مجبوریم مشتریان خود را فقط برای پرداخت هزینه یک فنجان قهوه با پول خودشان، از باجه عوارضی اپل عبور دهیم. مداخله رگولاتوری بسیار دیر انجام شد، اما بالاخره فضای رقابت واقعی را بازمی‌گرداند.»[6]

اقدام CMA بخشی از موج جهانی مقابله با امتیازات ساختاری پلتفرم‌های انحصارطلب فناوری است. نهادهای ناظر در ژاپن، استرالیا و آمریکا نیز با دقت روند پرونده‌های اتحادیه اروپا و بریتانیا را زیر نظر دارند تا در تدوین قوانین ضد انحصار خود برای اکوسیستم‌های پرداخت موبایلی از آن بهره بگیرند.[3][5]

اگر یافته‌های اولیه CMA رسمیت یابد، اپل مکلف است نقشه‌راه فنی الزام‌آوری ارائه کند و جزئیات چگونگی دسترسی توسعه‌دهندگان را توضیح دهد. نهاد ناظر اعلام کرده که ناظری مستقل بر روند کار خواهد گماشت تا مطمئن شود اپل با ایجاد موانع فنی مصنوعی یا هزینه‌های پنهان، مسیر را دور نزند.[1][6]

زمان‌بندی اجرایی شدن مقررات

با این حال، مشتریان نباید انتظار داشته باشند کیف‌پول‌های جدید فردا در آیفون ظاهر شوند. دوره رایزنی عمومی ۳۰ روزه در تاریخ ۲۹ آبان ۱۴۰۵ (۱۹ نوامبر ۲۰۲۶) به پایان می‌رسد و پس از آن، حکم نهایی صادر خواهد شد؛ مرحله‌ای که اجرای فنی آن مسیری پیچیده و طولانی خواهد بود.[1][4]

پیش‌بینی می‌شود اپل خواستار دوره گذار حداقل ۶ تا ۹ ماهه برای توسعه، آزمایش و انتشار به‌روزرسانی‌های iOS شود. با این حساب، احتمالاً زودتر از سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۷ کاربران بریتانیایی امکان تعویض کیف‌پول پیش‌فرض را به دست نخواهند آورد.[2][5]

از سوی دیگر، ساختار کارمزدی که اپل از بانک‌های صادرکننده کارت دریافت می‌کند زیر ذره‌بین CMA قرار دارد. بر اساس گزارش‌ها، اپل در بریتانیا ۰٫۱۵ درصد از تراکنش‌های کارت اعتباری و نیم پنس ثابت از هر خرید با کارت نقدی عبوری از اپل پی دریافت می‌کند که جریانی مداوم از درآمد هنگفت برای آن می‌سازد.[5][6]

رگولاتور معتقد است با گشودن رقابت مستقیم در سطح سخت‌افزار، سازوکار بازار این هزینه‌ها را کاهش می‌دهد. چنانچه یک بانک بتواند بدون پرداخت باج به اپل، کیف‌پول مستقل خود را روی آیفون پیاده کند، می‌تواند این صرفه‌جویی را در قالب جوایز نقدی بیشتر یا کاهش هزینه‌های بانکی به مشتری بازگرداند.[1][5]

اپل هنوز واکنش رسمی به گزارش روز سه‌شنبه نشان نداده است، ولی در جلسات استماع پیشین همواره از بسته بودن ساختار خود دفاع کرده است. استدلال شرکت این بوده که کاربران دقیقاً به خاطر همین یکپارچگی سفت‌وسخت و امنیت ادعایی، آیفون را انتخاب می‌کنند.[3][4]

موفقیت نهایی این اجبار قانونی منوط به آن است که بانک‌ها و فین‌تک‌ها چه محصولی بسازند. اگر راه‌اندازی کیف‌پول‌های رقیب نیازمند مراحل پیچیده باشد یا کارایی نرم‌افزاری آن‌ها به گرد پای روانیِ اپل پی نرسد، کاربران همچنان ترجیح می‌دهند با همان گزینه پیش‌فرض کوپرتینو خرید کنند.[4][6]

معیار واقعی، کیفیت الزامات فنی نهایی CMA خواهد بود. اگر رگولاتور دسترسی کاملاً بدون اصطکاک به APIها را تضمین کند، انحصار ده ساله اپل بر پول‌سازترین جزء سخت‌افزاری آیفون در بریتانیا برای همیشه شکسته خواهد شد.[1][6]