رفتن به محتوای اصلی
هوش مصنوعی در علمفرضیه ریمان· 6 دقیقه مطالعه· در علم

ادعای حل معمای ۱۶۷ ساله ریاضیات؛ هوش مصنوعی انتروپیک فرضیه ریمان را ثابت کرد

یک ریاضیدان در شرکت انتروپیک ادعا می‌کند با استفاده از مدل هوش مصنوعی کلود، اثباتی ۱۷ میلیون خطی برای فرضیه ریمان یافته است. همزمان، یک محقق دانشگاه استنفورد نیز اثباتی کاملاً انسانی برای این مسئله تاریخی ارائه کرد.

به قلم آرش رضایی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

در یکی از شگفت‌انگیزترین رویدادهای تاریخ علم، یک ریاضیدان ۳۴ ساله در شرکت هوش مصنوعی انتروپیک ادعا کرده است که با کمک مدل زبانی کلود توانسته معمای ۱۶۷ ساله فرضیه ریمان را حل کند. لونت آلپوگه در بیستم نوامبر ۲۰۲۶ با انتشار یادداشتی چهار صفحه‌ای، جامعه ریاضیات را در بهت و حیرت فرو برد.[1]

فرضیه ریمان که از سال ۱۸۵۹ میلادی تاکنون بی‌جواب مانده بود، به عنوان مهم‌ترین مسئله حل‌نشده در ریاضیات محض شناخته می‌شود. این ادعا در حالی مطرح شده است که هیچ مقاله دانشگاهی سنتی برای آن نوشته نشده و اثبات آن تنها در قالب کدهای کامپیوتری ارائه شده است.[2][3]

آلپوگه در وب‌سایت شخصی خود نوشت که وقتی هوش مصنوعی را به سمت مسیر درست هدایت کرده، کلود با سرعتی خیره‌کننده به سمت خط پایان پرواز کرده است. او تأکید کرد که با همکاری این مدل زبانی، اثباتی قطعی برای این معمای تاریخی کشف کرده است.[1][2]

کدهای میلیونی و اثباتی که انسان نمی‌فهمد

مقیاس این اثبات ریاضی به قدری عظیم است که ذهن انسان به تنهایی قادر به درک کامل آن در زمان کوتاه نیست. اگر این اثبات به زبان ریاضیات انسانی روی کاغذ چاپ شود، بیش از ۲۵۰ هزار صفحه حجم خواهد داشت.[3][5]

به جای متن‌های رایج، این اثبات به زبان برنامه‌نویسی لین (Lean) نوشته شده است که برای تأیید منطق ریاضی توسط کامپیوترها استفاده می‌شود. این کد شامل ۱۷ میلیون خط است که پس از فشرده‌سازی در ۱۴ جلد مجزا منتشر شده است.[3][5]

اندرو ساترلند، ریاضیدان مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، در همان روز نخست توانست این کدها را روی کامپیوترهای خود کامپایل کند. او تأیید کرد که این اثبات از بررسی‌های منطقی پایه عبور کرده و تنها از سه اصل موضوعه استاندارد استفاده کرده است.[4][5]

حجم کدهای تولید شده توسط هوش مصنوعی برای این اثبات، معادل ۲۵۰ هزار صفحه متن چاپی است.

با این حال، کامپایل شدن کدها به معنای تأیید نهایی و رسمی جامعه ریاضیات نیست. متخصصان مستقل اکنون باید بررسی کنند که آیا گزاره‌ای که هوش مصنوعی ثابت کرده، دقیقاً همان فرضیه ریمان است یا در ترجمه مسئله به زبان ماشین خطایی رخ داده است.[4]

استیون استروگاتز، استاد ریاضیات دانشگاه کرنل، اهمیت این موضوع را بی‌نظیر توصیف کرد. او در مصاحبه‌ای گفت که اگر این اثبات پابرجا بماند، یک اتفاق فوق‌العاده بزرگ است و آن را به موبی‌دیک یا همان نهنگ سفید بزرگ ریاضیات تشبیه کرد.[1][2]

فرضیه ریمان چیست و چرا اهمیت دارد؟

برای درک عظمت این ادعا، باید به ماهیت اعداد اول و رفتار به ظاهر تصادفی آن‌ها در محور اعداد نگاه کرد. اعداد اول مانند ۲، ۳، ۵ و ۷ تنها بر یک و خودشان بخش‌پذیر هستند و به عنوان بلوک‌های سازنده تمام اعداد دیگر شناخته می‌شوند.[3]

برنهارد ریمان، ریاضیدان آلمانی، در سال ۱۸۵۹ نشان داد که توزیع این اعداد در واقع تصادفی نیست، بلکه توسط تابعی به نام تابع زتای ریمان کنترل می‌شود. او فرض کرد که تمام صفرهای مهم این تابع روی یک خط عمودی خاص در صفحه مختلط قرار دارند.[2][3]

اگر این فرضیه درست باشد، به این معناست که در پسِ ظاهر بی‌نظم اعداد اول، یک ریتم و هارمونی بسیار دقیق نهفته است. اثبات این موضوع می‌تواند صدها قضیه ریاضی دیگر را که بر پایه درستی فرضیه ریمان بنا شده‌اند، به طور قطعی تأیید کند.[3][5]

مؤسسه ریاضیات کلی در سال ۲۰۰۰ میلادی این مسئله را به عنوان یکی از هفت مسئله جایزه هزاره معرفی کرد. حل هر یک از این مسائل، از جمله فرضیه ریمان، جایزه‌ای یک میلیون دلاری به همراه دارد.[2]

آلپوگه ادعا می‌کند که علاوه بر نسخه اصلی، توانسته فرضیه تعمیم‌یافته ریمان را نیز با کمک کلود ثابت کند. این نسخه گسترده‌تر، همان نظم و الگو را به خانواده بزرگی از توابع مرتبط با اعداد اول بسط می‌دهد.[1][3]

تصویرسازی: فرضیه ریمان به دنبال یافتن الگویی دقیق در توزیع اعداد اول از طریق صفرهای تابع زتا است.

تقابل هوش مصنوعی و ذهن انسان در یک روز

بیستم نوامبر ۲۰۲۶ تنها به خاطر دستاورد هوش مصنوعی در تاریخ ثبت نخواهد شد. تنها چند ساعت پس از اعلامیه انتروپیک، یک اتفاق شگفت‌انگیز دیگر رخ داد که جامعه علمی را در شوک مضاعف فرو برد.[4]

راوی وکیل، رئیس انجمن ریاضی آمریکا و استاد دانشگاه استنفورد، پیش‌نویس مقاله‌ای را منتشر کرد که ادعا می‌کند فرضیه تعمیم‌یافته ریمان را به طور کامل ثابت کرده است. این اثبات توسط الساندرو ماسولو، محقق پسادکتری در استنفورد، و بدون هیچ‌گونه دخالت هوش مصنوعی انجام شده است.[4]

اثبات ماسولو حاصل ۱۲ سال تلاش مداوم و تفکر انسانی است و ماه‌ها تحت بررسی‌های محرمانه و دقیق متخصصانی چون برایان کانراد قرار داشته است. انتشار زودهنگام این مقاله مستقیماً در واکنش به ادعای شرکت انتروپیک انجام شد تا نشان دهد ذهن انسان هنوز از میدان خارج نشده است.[4]

ماسولو در مقدمه کوتاه مقاله خود پیام روشنی برای همکارانش داشت. او نوشت که اگر این کار قرار است پیامی برای ریاضیدانان دلسرد شده از فضای فعلی داشته باشد، آن پیام این است که انسان‌ها هنوز اینجا هستند و کاملاً زنده‌اند.[4]

اکنون جامعه ریاضیات با دو ادعای مستقل و کاملاً متفاوت برای حل بزرگترین معمای خود روبرو است. یکی بر پایه ۱۷ میلیون خط کد ماشینی غیرقابل خواندن بنا شده و دیگری یک مقاله کلاسیک انسانی است که باید خط به خط توسط متخصصان خوانده شود.[4]

پیامدهای این کشف برای آینده علم

اگر اثبات هوش مصنوعی کلود تأیید شود، پیامدهای آن فراتر از دنیای ریاضیات محض خواهد بود. بسیاری از سیستم‌های رمزنگاری مدرن که امنیت اینترنت و تراکنش‌های بانکی را تأمین می‌کنند، بر پایه دشواری تجزیه اعداد اول بزرگ طراحی شده‌اند.[5]

در حالی که اثبات فرضیه ریمان به طور مستقیم رمزنگاری فعلی را نمی‌شکند، اما درک عمیق‌تر از ساختار اعداد اول می‌تواند مسیرهای جدیدی برای تحلیل الگوریتم‌های امنیتی باز کند. این موضوع توجه کارشناسان امنیت سایبری را نیز به شدت جلب کرده است.[5]

همزمان با اعلامیه انتروپیک، محققان استنفورد یک اثبات کاملاً انسانی را منتشر کردند.

برایان کانری، یکی از متخصصان برجسته در زمینه فرضیه ریمان، این رویداد را یک نقطه عطف تاریخی خواند. او به خبرگزاری فرانسه گفت که اصلاً انتظار چنین چیزی را نداشته و فکر نمی‌کند هیچ انسانی در آستانه کشف چنین اثبات پیچیده‌ای بوده باشد.[2]

با این حال، برخی از ریاضیدانان احساس دوگانه‌ای نسبت به این پیشرفت دارند. حل شدن معماهای بزرگ توسط ماشین‌ها، نقش سنتی ریاضیدانان را به عنوان کاشفان حقایق پنهان زیر سؤال می‌برد و آن‌ها را به تأییدکنندگان کدهای کامپیوتری تبدیل می‌کند.

لونت آلپوگه خود به این حس فقدان اشاره کرده است. او در یادداشت خود نوشت که طبیعی است احساس کنیم یک چراغ راهنمای اصلی را از دست داده‌ایم، اما آنچه او در طول این مسیر دیده، نویدبخش طلوعی بسیار بزرگتر در سراسر علم است.[1]

مسیر طولانی تا تأیید نهایی

طبق قوانین مؤسسه ریاضیات کلی، برای دریافت جایزه یک میلیون دلاری، اثبات باید در یک مجله معتبر با داوری همتا منتشر شود. این اثبات همچنین باید حداقل دو سال در برابر بررسی‌های موشکافانه جامعه علمی مقاومت کند.[2]

در مورد اثبات مبتنی بر هوش مصنوعی، این روند می‌تواند بسیار پیچیده‌تر باشد. از آنجا که هیچ انسانی نمی‌تواند ۲۵۰ هزار صفحه استدلال ریاضی را بخواند، پذیرش این اثبات نیازمند اعتماد کامل به کامپایلرهای زبان برنامه‌نویسی لین است.[3][5]

متخصصان اکنون باید ثابت کنند که کدهای نوشته شده توسط کلود، دقیقاً معادل همان صورت‌بندی کلاسیک فرضیه ریمان در سال ۱۸۵۹ هستند. هرگونه تفاوت ظریف در تعریف توابع می‌تواند به معنای اثبات یک مسئله کاملاً متفاوت باشد.[4]

مسیر ۱۶۷ ساله تلاش ریاضیدانان برای حل معمای اعداد اول.

در هفته‌ها و ماه‌های آینده، سمینارها و گروه‌های کاری متعددی در دانشگاه‌های سراسر جهان تشکیل خواهد شد تا هر دو اثبات ادعا شده را کالبدشکافی کنند. این رقابت بی‌سابقه میان هوش مصنوعی و ذهن انسان، به جذاب‌ترین داستان علمی سال ۲۰۲۶ تبدیل شده است.[4]

جامعه علمی اکنون در انتظار نتایج اولین بررسی‌های مستقل است تا مشخص شود کدام رویکرد توانسته این قفل تاریخی را بشکند. تأیید هر یک از این دو ادعا، مسیر تحقیقات ریاضی را برای دهه‌های آینده بازنویسی خواهد کرد.[2]

نکات کلیدی

  • ریاضیدان شرکت انتروپیک با استفاده از هوش مصنوعی کلود، اثباتی ۱۷ میلیون خطی برای فرضیه ریمان ارائه کرد.
  • این اثبات به زبان برنامه‌نویسی لین (Lean) نوشته شده و در صورت چاپ روی کاغذ، بیش از ۲۵۰ هزار صفحه خواهد بود.
  • در همان روز، محققان دانشگاه استنفورد یک اثبات کاملاً انسانی و ۱۲ ساله را برای همین فرضیه منتشر کردند.
  • فرضیه ریمان که در سال ۱۸۵۹ مطرح شد، یکی از مسائل جایزه هزاره است و حل آن یک میلیون دلار پاداش دارد.

آنچه نمی‌دانیم

  • هنوز مشخص نیست که آیا کدهای نوشته شده توسط هوش مصنوعی کلود، دقیقاً معادل صورت‌بندی کلاسیک فرضیه ریمان هستند یا خیر.
  • جامعه علمی هنوز تأیید نکرده است که کدام یک از دو اثبات ارائه شده (انسانی یا ماشینی) بدون نقص و معتبر است.
  • مشخص نیست بررسی نهایی و داوری همتای این اثبات‌های عظیم چند سال به طول خواهد انجامید.

روند رویداد

  1. ۱۸۵۹ میلادی

    برنهارد ریمان فرضیه خود را درباره توزیع اعداد اول و صفرهای تابع زتا مطرح کرد.

  2. سال ۲۰۰۰

    مؤسسه ریاضیات کلی این فرضیه را به عنوان یکی از مسائل جایزه هزاره با پاداش یک میلیون دلاری معرفی کرد.

  3. اکتبر ۲۰۲۶

    لونت آلپوگه کار مشترک خود را با هوش مصنوعی کلود برای حل این مسئله آغاز کرد.

  4. ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶

    انتروپیک اثبات ماشینی ۱۷ میلیون خطی را منتشر کرد و ساعاتی بعد، استنفورد اثبات ۱۲ ساله انسانی را رسانه‌ای کرد.

محققان هوش مصنوعی 40%ریاضیدانان کلاسیک 40%متخصصان رمزنگاری 20%
محققان هوش مصنوعی
معتقدند ماشین‌ها اکنون قادر به کشف حقایق ریاضی فراتر از درک انسان هستند.
ریاضیدانان کلاسیک
بر اهمیت درک انسانی و اثبات‌های قابل خواندن تأکید دارند و نسبت به کدهای ماشینی محتاط‌اند.
متخصصان رمزنگاری
پیامدهای عملی این اثبات را بر امنیت سیستم‌های دیجیتال و الگوریتم‌های رمزنگاری بررسی می‌کنند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • دیدگاه کمیته داوران مؤسسه ریاضیات کلی درباره نحوه ارزیابی اثبات‌های ماشینی برای جایزه هزاره.

منابع

پوشش منابع

5 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

محققان هوش مصنوعی 40%ریاضیدانان کلاسیک 40%متخصصان رمزنگاری 20%
  1. [1]Business Insiderریاضیدانان کلاسیک

    Anthropic Mathematician Says He Used AI to Solve Riemann Hypothesis

    مطالعه در Business Insider →
  2. [2]AFPمتخصصان رمزنگاری

    A researcher at AI company Anthropic said Friday that he had used the firm's Claude chatbot to prove the Riemann Hypothesis

    مطالعه در AFP →
  3. [3]SiliconANGLEمحققان هوش مصنوعی

    Anthropic researcher claims to have proven Riemann hypothesis using Claude

    مطالعه در SiliconANGLE →
  4. [4]TechCrunchریاضیدانان کلاسیک

    Two Proofs of the Riemann Hypothesis Dropped on the Same Day

    مطالعه در TechCrunch →
  5. [5]36Krمتخصصان رمزنگاری

    250,000 pages of proof: Has the Riemann Hypothesis been "solved" by AI?

    مطالعه در 36Kr →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار علم با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.