احضار متقابل سفرا میان تهران و لندن؛ تنش‌های دیپلماتیک بر سر پایگاه هوایی فرفورد بالا گرفت

وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز سه‌شنبه، ۲۱ مهر ۱۴۰۵، هوگو شورتر، سفیر بریتانیا در تهران را احضار کرد. این اقدام دیپلماتیک در واکنش به اظهارات اخیر مقامات ارشد بریتانیایی مبنی بر نقش تهران در یک حادثه امنیتی در پایگاه هوایی فرفورد صورت گرفت.[1][2]

علیرضا یوسفی، دستیار وزیر و مدیرکل غرب اروپای وزارت امور خارجه ایران، در این دیدار مراتب اعتراض شدید تهران را به سفیر بریتانیا ابلاغ کرد. او ادعاهای مطرح‌شده از سوی لندن را بی‌اساس خواند و آن‌ها را تلاشی برای فرافکنی و انحراف افکار عمومی توصیف کرد.[2][5]

این احضار متقابل تنها یک روز پس از آن انجام شد که اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، در نشست مجلس عوام این کشور، نهادهای نظامی ایران را هدف انتقاد قرار داد. برنهام مدعی شد که طرح مشکوک علیه پایگاه هوایی فرفورد به احتمال قریب به یقین توسط سپاه پاسداران هدایت شده است.[1][6]

پایگاه هوایی سلطنتی فرفورد که در جنوب غربی انگلستان واقع شده، از اهمیت استراتژیک بالایی برخوردار است. این پایگاه نظامی محل استقرار بمب‌افکن‌های دورپرواز بی-۱ نیروی هوایی ایالات متحده است و هرگونه تهدید علیه آن با حساسیت ویژه واشنگتن و لندن مواجه می‌شود.[1][6]

پیش از اقدام متقابل تهران، اد میلیبند، وزیر امور خارجه بریتانیا، علی موسوی، سفیر جمهوری اسلامی در لندن را به وزارت خارجه احضار کرده بود. میلیبند در این دیدار با لحنی قاطع تاکید کرد که بریتانیا هیچ‌گونه تهدیدی را در خاک خود تحمل نخواهد کرد و به اقدامات خصمانه پاسخ خواهد داد.[1]

هشدارهای بی‌سابقه نهادهای اطلاعاتی بریتانیا

همزمان با این تنش‌های دیپلماتیک، کن مک‌کالوم، رئیس سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا، روز سه‌شنبه هشدارهای بی‌سابقه‌ای را مطرح کرد. او اعلام نمود که تلاش‌های جمهوری اسلامی برای هدف قرار دادن مراکز حساس‌تر، از جمله تأسیسات نظامی در بریتانیا، در سال جاری میلادی به شدت افزایش یافته است.[3][4]

مک‌کالوم در سخنرانی سالانه خود درباره تهدیدات امنیتی تصریح کرد که حادثه پایگاه هوایی فرفورد یک مورد استثنایی نبوده است. به گفته وی، علاقه نهادهای اطلاعاتی ایران به اهدافی در بریتانیا فراتر از این پایگاه نظامی رفته و ابعاد گسترده‌تری به خود گرفته است.[3][4]

رئیس ام‌آی۵ همچنین فاش کرد که سازمان متبوعش در یک سال گذشته بیش از ۵۰ نفر را در ارتباط با فعالیت‌های مرتبط با ایران بازداشت کرده است. این آمار نشان‌دهنده سطح بالای تحرکات پنهان و تقابل اطلاعاتی میان دو کشور در خاک اروپا است.[3]

دولت بریتانیا در واکنش عملی به این رویدادها، تحریم‌های جدیدی را علیه دو شهروند ایرانی اعمال کرد. یکی از این افراد روح‌الله بازقندی، از مقامات ارشد اطلاعات سپاه پاسداران است که لندن او را به هدایت عملیات‌های برون‌مرزی و فعالیت‌های خصمانه متهم کرده است.[1]

در سوی دیگر، وزارت امور خارجه ایران با صدور بیانیه‌ای رسمی، اتهامات لندن را به شدت محکوم کرد. دستگاه دیپلماسی ایران این ادعاها را سناریوسازی‌های تکراری خواند و تاکید کرد که بریتانیا با طرح این مسائل قصد دارد بر مشکلات داخلی و سیاست‌های منطقه‌ای خود سرپوش بگذارد.[5]

ورود متحدان غربی به کارزار دیپلماتیک

تنش میان تهران و لندن در حالی به اوج خود رسیده است که ایالات متحده و ۲۸ کشور متحد آن نیز وارد این کارزار دیپلماتیک شده‌اند. این کشورها با انتشار بیانیه‌ای مشترک، آنچه را اقدامات خشونت‌آمیز جمهوری اسلامی در خارج از مرزهایش خواندند، به شدت محکوم کردند.[1]

در این بیانیه مشترک که به امضای کشورهایی چون آلمان، فرانسه، استرالیا و کانادا رسیده، از ارزیابی دولت بریتانیا درباره نقش حکومت ایران در طرح حمله به پایگاه هوایی فرفورد حمایت قاطع شده است. این اجماع بین‌المللی فشار دیپلماتیک بر تهران را مضاعف کرده است.[1]

مارک روته، دبیرکل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، نیز از این بیانیه مشترک استقبال کرد. او ضمن تاکید بر همبستگی کشورهای عضو ناتو، تصریح کرد که هرگونه اقدام تهدیدآمیز علیه زیرساخت‌های نظامی کشورهای هم‌پیمان با واکنش هماهنگ و قاطع این ائتلاف نظامی مواجه خواهد شد.[1]

کارشناسان روابط بین‌الملل معتقدند که این تقابل دیپلماتیک و اطلاعاتی می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری برای روابط ایران و کشورهای اروپایی به همراه داشته باشد. احضار متقابل سفرا نشان‌دهنده کاهش سطح مدارا در روابط دوجانبه و ورود به فاز جدیدی از تنش‌های آشکار است.[1][3]

افزایش تدابیر امنیتی و چشم‌انداز روابط

رسانه‌های بریتانیایی گزارش داده‌اند که در پی این تحولات، تدابیر امنیتی در اطراف پایگاه‌های نظامی حساس، به ویژه آن‌هایی که میزبان نیروهای آمریکایی هستند، به شدت افزایش یافته است. این اقدامات پیشگیرانه برای مقابله با هرگونه تهدید احتمالی در دستور کار مقامات امنیتی قرار گرفته است.[3][6]

مقامات ایرانی در مقابل هشدار داده‌اند که تداوم روند اتهام‌زنی‌ها می‌تواند به کاهش همکاری‌های دوجانبه در زمینه‌های مختلف منجر شود. تهران بارها تاکید کرده است که سیاست خارجی‌اش بر مبنای احترام متقابل استوار بوده و اتهامات تروریستی را ابزاری سیاسی برای فشار می‌داند.[2][5]

با وجود تکذیب‌های مکرر تهران، گزارش‌های اطلاعاتی غرب تصویر متفاوتی را ترسیم می‌کنند. سازمان‌های امنیتی اروپایی مدعی‌اند که شبکه‌های نیابتی و عوامل مرتبط با ایران، فعالیت‌های شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات خود را در قاره سبز به شکل نگران‌کننده‌ای گسترش داده‌اند.[3][4]

در نهایت، سرنوشت این بحران دیپلماتیک به اقدامات بعدی دو کشور و متحدانشان بستگی دارد. در حالی که بریتانیا بر تقویت ائتلاف‌های بین‌المللی برای مقابله با تهدیدات پافشاری می‌کند، ایران نیز با استفاده از اهرم‌های دیپلماتیک سعی در خنثی‌سازی این فشارهای فزاینده دارد.[1][5]