اعلام افزایش دقت هدف‌گیری و اشراف اطلاعاتی دفاعی ایران با بهره‌گیری از هوش مصنوعی در اجلاسیه کرمان

در سامانه‌های دفاعی مدرن، لحظه کلیدی شلیک پرتابه نیست، بلکه پردازش آنی انبوهی از داده‌های حسگری برای تشخیص دقیق یک هدف متحرک است؛ مرحله‌ای که موفقیت یا شکست یک عملیات را تعیین می‌کند. اکنون مقامات نظامی ایران اعلام کرده‌اند که این مرحله حیاتی با الگوریتم‌های هوش مصنوعی یکپارچه شده است.

بر اساس اعلام رسمی در نخستین اجلاسیه هوش مصنوعی کرمان، ایران توانسته است با بهره‌گیری از یادگیری ماشین، دقت هدف‌گیری و اشراف اطلاعاتی خود را به میزان قابل‌توجهی ارتقا دهد. این فناوری به سیستم‌های پدافندی اجازه می‌دهد تا در کسری از ثانیه، اهداف واقعی را از خطاهای راداری تفکیک کنند.[4]

حجت‌الاسلام حسین طائب، رئیس سازمان بسیج مستضعفین، در این رویداد که با نام «بچه‌های فناور حاج‌قاسم» در تاریخ ۲۳ مهر ۱۴۰۵ برگزار شد، به صراحت از ورود هوش مصنوعی به چرخه تصمیم‌گیری نظامی پرده برداشت. او تاکید کرد که ثمره این فناوری اکنون در اشراف اطلاعاتی نیروهای مسلح به وضوح دیده می‌شود.[2]

طائب در تشریح این دستاورد به یک نمونه عملیاتی در خلیج فارس اشاره کرد و گفت: «آمریکا قوی‌ترین توان پدافندی‌اش را به این منطقه آورده و ناوچه‌اش به نزدیک تنگه هرمز می‌آید، اما با کمک هوش مصنوعی شناسایی می‌شود.» او افزود که این پردازش هوشمند، دقت موشک‌های ایران را بالاتر برده است.[1]

وی با ارجاع به راهبردهای دشمن در درگیری‌های اخیر منطقه از جمله جنگ ۱۲ روزه، خاطرنشان کرد که هدف قرار دادن همزمان شبکه‌های پدافندی و دانشمندان، بخشی از یک طراحی مشترک برای سست کردن دیوارهای دفاعی است. به گفته او، پاسخ به این تهدیدات نیازمند توسعه فناوری‌های بومی غیرقابل نفوذ است.[2]

مکانیسم پردازش داده‌ها در اشراف اطلاعاتی

اشراف اطلاعاتی در ادبیات نظامی به معنای داشتن تصویری کامل، دقیق و لحظه‌ای از میدان نبرد است. پیش از ورود هوش مصنوعی، تحلیل داده‌های به دست آمده از پهپادها، رادارها و ماهواره‌ها نیازمند زمان و نیروی انسانی گسترده‌ای بود که سرعت واکنش را در برابر اهداف متحرک کاهش می‌داد.

الگوریتم‌های هوش مصنوعی این گلوگاه را با تکنیک همجوشی داده‌ها برطرف می‌کنند. این سیستم‌ها می‌توانند میلیون‌ها نقطه داده را در لحظه دریافت کرده، نویزهای محیطی را حذف کنند و مسیر حرکت یک شناور یا پرنده متخاصم را با دقت ریاضی و بدون تاخیر پیش‌بینی نمایند.

در این فرآیند، شبکه‌های عصبی عمیق با بررسی الگوهای حرکتی، نوع و کلاس هدف را به صورت خودکار تشخیص می‌دهند. به این ترتیب، اپراتور انسانی به جای جستجوی هدف در صفحات رادار، تنها روی تایید نهایی و صدور فرمان تمرکز می‌کند که این امر خطای انسانی را به حداقل می‌رساند.

افزایش دقت موشک‌ها، آن‌گونه که در این اجلاسیه مطرح شد، مستقیما به توانایی هوش مصنوعی در اصلاح مسیر پرتابه‌ها حین پرواز برمی‌گردد. سیستم‌های هدایتگر اکنون می‌توانند با تحلیل لحظه‌ای شرایط جوی و تحرکات هدف، مسیر بهینه را تا لحظه اصابت به صورت خودکار بازتولید و اصلاح کنند.[2]

علاوه بر این، در محیط‌های آلوده به جنگ الکترونیک که سیگنال‌های ناوبری مختل می‌شوند، سیستم‌های مبتنی بر بینایی ماشین می‌توانند با تطبیق آنی تصاویر دوربین‌ها با نقشه‌های از پیش تعیین‌شده، پرتابه را هدایت کنند. این استقلال از سیگنال‌های خارجی، پایداری عملیات دفاعی را به شدت افزایش می‌دهد.

پیوند ناگسستنی توسعه فناوری و امنیت سایبری

توسعه این قابلیت‌های پیشرفته بدون داشتن یک سپر دفاعی نفوذناپذیر در فضای تبادل اطلاعات، عملا بی‌فایده است. به همین دلیل، محور دوم این اجلاسیه بر همگامی توسعه هوش مصنوعی با ارتقای زیرساخت‌های امنیت سایبری و حفاظت از شبکه‌های حیاتی متمرکز بود.[3]

رئیس سازمان بسیج مستضعفین با اشاره به تجربیات گذشته در جنگ‌های سایبری تاکید کرد که دشمنان در کنار هدف قرار دادن فیزیکی زیرساخت‌ها، تهاجم به شبکه‌های داده را نیز در دستور کار دارند. او استمرار خدمات عمومی و تاب‌آوری زیرساخت‌ها را نیازمند تصمیمات مسئولانه متخصصان دانست.[3]

ورود هوش مصنوعی به سیستم‌های نظامی، سطح آسیب‌پذیری شبکه‌ها را نیز تغییر می‌دهد. یک الگوریتم دفاعی اگر در معرض هک یا مسموم‌سازی داده‌ها قرار گیرد، ممکن است اهداف خودی را به عنوان متخاصم شناسایی کند؛ چالشی که نیازمند لایه‌های امنیتی چندگانه و رمزنگاری پیشرفته است.

برای مقابله با این تهدیدات نوین، ایران در حال توسعه سیستم‌های سایبری خودکاری است که می‌توانند نفوذ به شبکه‌های حیاتی را پیش از وقوع اختلال، شناسایی و مسدود کنند. این رویکرد هوشمند، دفاع سایبری را از حالت واکنشی به یک ساختار پیشگیرانه و فعال تبدیل می‌کند.[4]

از استعدادیابی تا حل مسائل راهبردی

دستیابی به این سطح از فناوری نیازمند یک اکوسیستم پویا از نیروی انسانی متخصص است. سردار محمدعلی نظری، فرمانده سپاه ثارالله استان کرمان، در این نشست از یک برنامه‌ریزی چندلایه برای کشف استعدادها و هدایت آن‌ها به سمت حل مسائل واقعی خبر داد.[1]

او با اشاره به برگزاری رویدادهای آموزشی مانند «کاریز»، اعلام کرد که تاکنون سه هزار نفر از سراسر کشور در این دوره‌ها شرکت کرده‌اند. هدف از این شبکه‌سازی گسترده، تبدیل فعالیت‌های جزیره‌ای و پراکنده به یک جریان منسجم برای تولید محصولات فناورانه بومی است.[1]

سردار نظری تصریح کرد که در جریان این ارزیابی‌ها، در نهایت ۱۵۰ نیروی به شدت توانمند در لایه‌های عمیق فناوری تربیت شدند. این افراد اکنون هسته مرکزی توسعه پروژه‌های هوش مصنوعی را در استان کرمان و سایر نقاط کشور تشکیل می‌دهند و پروژه‌های عملیاتی را پیش می‌برند.[1]

این نیروهای آموزش‌دیده اکنون در قالب تیم‌های تخصصی، پروژه‌هایی را در حوزه‌های مختلف از جمله امنیت، انرژی، آب و صنعت در دست اجرا دارند. این مدل توسعه نشان می‌دهد که فناوری‌های پیشرفته نظامی چگونه می‌توانند موتور محرک سایر بخش‌های زیربنایی کشور باشند.[4]

چشم‌انداز آینده و تغییر دکترین دفاعی

مقامات حاضر در این اجلاسیه تاکید کردند که سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت راهبردی برای حفظ قدرت در آینده است. آن‌ها چشم‌انداز رسیدن به جمع ده کشور برتر دنیا در این حوزه را به عنوان یک هدف ملی و دست‌یافتنی ترسیم کردند.[1]

با وجود این پیشرفت‌های اعلام‌شده، مسیر توسعه هوش مصنوعی بومی همچنان با چالش‌های فنی مواجه است. تامین سخت‌افزارهای پردازشی قدرتمند و دسترسی به پایگاه‌های داده عظیم و امن، از جمله پیش‌نیازهایی است که برای حفظ این شتاب توسعه باید به صورت مستمر فراهم شود.

همچنین، انتقال این فناوری‌ها از محیط‌های آزمایشگاهی به میدان‌های عملیاتی واقعی، نیازمند تست‌های مداوم و اعتبارسنجی‌های پیچیده است. الگوریتم‌ها باید در عمل ثابت کنند که در شرایط جنگ الکترونیک و اختلالات شدید سیگنالی، همچنان کارایی و دقت خود را حفظ می‌کنند.

در نهایت، آنچه در اجلاسیه کرمان به عنوان یک دستاورد دفاعی معرفی شد، نشان‌دهنده تغییر پارادایم در دکترین نظامی ایران است. گذار از تکیه صرف بر قدرت سخت‌افزاری به سمت برتری نرم‌افزاری و الگوریتمی، روندی است که معادلات امنیتی منطقه را در سال‌های آینده بازتعریف خواهد کرد.[2]