انسداد سراسری تلگرام در اردن به بهانه امنیت ملی و مقابله با افراطگرایی
دولت اردن دسترسی به پیامرسان تلگرام را در سراسر کشور مسدود کرد و علت آن را نگرانیهای امنیت سایبری و مهار افراطگرایی خواند. اداره امنیت عمومی این کشور روز دوشنبه این اقدام را به عنوان بخشی از تشدید برخورد با پلتفرمهایی اعلام کرد که به ادعای مقامات، برای سازماندهی فعالیتهای غیرقانونی به کار میروند.
به قلم الهام قاسمی
این خبر را به اشتراک بگذارید
اداره امنیت عمومی اردن روز دوشنبه دسترسی به پیامرسان تلگرام را در سراسر کشور مسدود کرد و ارتباط بخش قابل توجهی از جمعیت ۱۱.۳ میلیون نفری این پادشاهی را قطع نمود. این اقدام ناگهانی، یکی از مسیرهای اصلی ارتباطی کسبوکارها و شهروندان را مختل کرد؛ هرچند مقامات بلافاصله این محدودیت را اقدامی پیشگیرانه و ضروری توصیف کردند.[4]
دولت دلیل اصلی این مسدودسازی را نگرانیهای فزاینده امنیت ملی اعلام کرد. مقامات به معماری رمزگذاریشده این پلتفرم اشاره دارند و استدلال میکنند که این ساختار، هماهنگیهای غیرقانونی را از دایره نظارت مجریان قانون پنهان میدارد؛ رویکردی که نشاندهنده تشدید جدی دخالت حاکمیت در مدیریت فضاهای ارتباطی دیجیتال است.[1][3]
در بیانیههایی که از سوی رسانههای دولتی منتشر شد، اداره امنیت عمومی این اقدام را پاسخی بازدارنده در برابر افراطگرایی آنلاین معرفی کرد. این نهاد بازیگران نامشخصی را متهم ساخت که با سوءاستفاده از این برنامه، به ترویج «افراطگرایی و تندروی» در جامعه اردن دامن میزنند.
پایگاه خبری میدل ایست مانیتور گزارش داد که این فیلترینگ بهطور مشخص تلاشهای سازمانیافته برای گسترش «افراطگرایی و تندروی» از طریق کانالهای غیررسمی را هدف گرفته است. قابلیتهای انتشار جمعی تلگرام به کاربران اجازه میدهد بدون نظارت موثر بر محتوا به مخاطبانی عظیم دسترسی یابند؛ امکانی که نگرانی ساختارهای امنیتی منطقه را دوچندان کرده است.[2]
استدلالهای اداره امنیت عمومی
این اختلال از ساعات اولیه صبح دوشنبه عملیاتی شد و کاربرانِ اپراتورهای مختلف اینترنت از قطع ناگهانی ارتباط خبر دادند. شرکتهای مخابراتی فعال در اردن این انسداد را در سطح شبکه اعمال کردند تا دسترسی به نرمافزار بدون ابزارهای دور زدن فیلترینگ ناممکن شود.[4]
خبرگزاری رسمی اردن (پترا) ابعاد سراسری این محدودیت را تأیید کرد و بر جنبههای امنیت سایبری تصمیم دولت صحه گذاشت. نهادهای ناظر دولتی پیامرسانهای رمزگذاریشده و مهارنشده را به عنوان نقطهضعفی در زیرساختهای دیجیتال ملی طبقهبندی میکنند.[1]
تلگرام با نزدیک به ۹۰۰ میلیون کاربر فعال در سطح جهان، راهبرد متفاوتی در قبال تعدیل محتوا نسبت به رقبای خود دارد. این پلتفرم معمولاً در برابر درخواستهای حاکمیتی برای افشای دادههای کاربران یا حذف کانالها مقاومت میکند؛ موضوعی که پیوسته میان آن و دولتهای متمایل به رصد کنشهای مخالف تنش ایجاد کرده است.[3][5]
رسانه استرتنیوز گلوبال خاطرنشان کرد که نگرانیهای امنیتیِ پشت این تصمیم صرفاً به سیاست داخلی اردن محدود نمیشود. ناپایداریهای منطقهای و فعالیت شبکههای شبهنظامی فرامرزی باعث شده چندین دولت در خاورمیانه در میزان مدارای خود با پلتفرمهای ارتباطی غیرقابل ردیابی بازنگری کنند.[5]
پیشینهها و زمینه منطقهای
اقدام روز دوشنبه مشابه تدابیر پیشین دولت اردن در مقاطع احساس آسیبپذیری داخلی است. در دسامبر ۲۰۲۲ نیز مقامات به دنبال اعتراضات گسترده به قیمت سوخت، پلتفرم ویدیویی تیکتاک را با ادعای جلوگیری از تحریک افکار عمومی موقتاً مسدود کردند.[3]
تایمز آو اسرائیل گزارش داد که توجیه امنیت ملی در اردن همسو با الگوی منطقهایِ مهار دیجیتال شکل گرفته است. دولتها در سراسر خاورمیانه در مقاطع بحرانهای سیاسی یا عملیاتهای امنیتی، دسترسی به برنامههای خاص را محدود یا مسدود میکنند.[3]
برخلاف تعلیق تیکتاک در سال ۲۰۲۲ که پلتفرمی عمومی برای پخش ویدیو و سرگرمی را هدف قرار داد، مسدودسازی تلگرام متوجه بستری برای ارتباطات خصوصی و رمزگذاریشده است. این دگرگونی از کاهش آستانه مداخله دولت در زیرساختهای ارتباطی فردبهفرد حکایت دارد.[1][4]
سازمانهای مدافع حقوق دیجیتال اعمال چنین محدودیتهای گستردهای را واکنشی نامتناسب به چالشهای امنیتی میدانند. این گروهها استدلال میکنند که فیلترینگ سراسری میلیونها شهروند عادی را مجازات میکند، در حالی که شبکههای حرفهای با شبکههای خصوصی مجازی (ویپیان) به آسانی از سد انسداد عبور میکنند.[2][5]
پیامدها بر شهروندان و اصناف
پیامدهای فوری این انسداد ظرف ۲۴ ساعت نخست در بخشهای اقتصادی و اجتماعی اردن هویدا شد. کسبوکارهای خرد، خبرنگاران مستقل و کارگران خارجی که برای هماهنگیهای روزمره به تلگرام متکی بودند، ناگهان ارتباط خود را با کانالهای ارتباطیشان از دست دادند.[4]
اگرچه جایگزینهایی مانند واتساپ همچنان در دسترس هستند، ویژگیهای منحصربهفرد تلگرام انتقال بیدردسر را دشوار میکند. ظرفیت گروهها تا ۲۰۰ هزار عضو و محدودیت انتقال فایل تا دو گیگابایت، سازمانها را وادار کرده است ساختار ارتباطی خود را با دشواری تغییر دهند.[1][2]
اداره امنیت عمومی اعلام نکرده که این مسدودسازی موقتی است یا به سیاستی دائمی تبدیل خواهد شد. نبود یک چارچوب زمانی مشخص، شرکتهای ارائهدهنده اینترنت و کاربران را در آغاز هفته در بلاتکلیفی مقرراتی قرار داده است.[4]
شبکه رؤیا نیوز خبر این تصمیم را بدون اشاره به رخدادی معین که موجب چنین واکنش فوری شده باشد پوشش داد. نبود محرکی آشکار نشان میدهد که این اقدام ممکن است گامی پیشدستانه باشد تا واکنشی به یک رخنه امنیتی مشخص.[4]
مناقشه بر سر رمزگذاری دادهها
هسته اصلی این اختلاف، رمزگذاری مبدا تا مقصد در چتهای محرمانه تلگرام و زیرساخت ابری ایمن آن است. مقامات اردن معتقدند این پنهانکاری، فضایی امن برای فعالیت شبکههای تبهکار و افراطی، خارج از دسترس رصد قانونی، فراهم میآورد.[1]
طبیعت دوگانه این پلتفرم بهعنوان ابزاری هم برای پیامرسانی خصوصی و هم انتشار عمومی، اعمال مقررات را پیچیده میکند. در حالی که هدف دولتها محدود ساختن انتشار عمومی محتوای رادیکال است، بستن کل نرمافزار ناگزیر ارتباطات بیخطر شهروندان را نیز قطع میکند.[2][3]
مدیریت شرکت تلگرام در دبی هنوز واکنش رسمی به تصمیم اردن نشان نداده است. این شرکت غالباً با چنین محدودیتهایی در کشورهای مختلف روبهرو میشود و معمولاً به کاربران پیشنهاد میکند هنگام مسدودسازی از سرورهای پروکسی بهره ببرند.[5]
روزنامه نشنال تأکید کرد که این ممنوعیت مستقیماً از دغدغههای مربوط به «افراطگرایی و تندروی» ناشی میشود و تمرکز حاکمیت بر مهار ایدئولوژیک را برجسته میسازد. نیروهای امنیتی اولویت بالایی برای مختل کردن چرخههای عضوگیری و هماهنگی آنلاین قائل هستند.
گامهای پیشروی نهادهای ناظر
حفظ انسداد یک پلتفرم در سطح ملی، نیازمند تشدید مداوم توان فنی دولت در برابر توسعهدهندگان ابزارهای دور زدن است. با هجوم کاربران به ابزارهای فیلترشکن — که در دورههای پیشین فیلترینگ جهش تقاضا داشتهاند — حاکمیت ممکن است ناچار به استفاده از فناوریهای بازرسی عمیق بستهها (DPI) شود.[1][4]
هزینههای اقتصادیِ محدودیتهای مداوم دیجیتال، معمولاً دولتها را برای عقبنشینی از مسدودسازی فراگیر تحت فشار میگذارد. با این حال، اگر اداره امنیت عمومی تلگرام را خطری بنیادین برای ثبات حاکمیت قلمداد کند، این ممنوعیت فارغ از زیانهای تجاری ادامهدار خواهد بود.[3][5]
تحلیلگران منطقهای در حال رصد این موضوع هستند که آیا الگوی اردن به تدابیر مشابه از سوی کشورهای همسایه علیه پلتفرمهای رمزگذاریشده منجر خواهد شد یا خیر. سیاستهای هماهنگ منطقهای پیرامون نظارت بر ابزارهای دیجیتال، همزمان با تبادل تجربیات امنیتی دولتها، رو به افزایش است.[2][5]
مسدودسازی تلگرام با چارچوبهای تازهتصویب امنیت سایبری در اردن مطابقت دارد؛ قوانینی که اختیارات گستردهتری به نهادهای دولتی برای مداخله در شبکههای آنلاین میدهد. این ابزارهای قانونی برای مهار سریع خطرات ادعایی علیه حاکمیت دیجیتال کشور طراحی شدهاند.[1]
منتقدان این مقررات هشدار میدهند که تعاریف ارائهشده از افراطگرایی و رادیکالیسم مبهم و بسیار کشسان است و به نهادهای امنیتی اجازه میدهد گفتگوهای مشروع سیاسی را تحت لوای امنیت ملی سرکوب کنند؛ اعمال این رویکرد بر برنامهای با میلیونها کاربر، نگرانیها را تشدید کرده است.[2]
نکات کلیدی
- اداره امنیت عمومی اردن دسترسی سراسری به پیامرسان تلگرام را مسدود کرده است.
- مقامات خطرات امنیت سایبری و استفاده ادعایی از این بستر برای ترویج افراطگرایی را دلیل اصلی انسداد خواندهاند.
- این اقدام ارتباطات روزمره میلیونها شهروند و کسبوکارهای فعال در کشور را دچار اختلال کرده است.
- این رویکرد تداوم روندی منطقهای از مداخلات دولتی علیه پلتفرمهای رمزگذاریشده در مقاطع تشدید تدابیر امنیتی است.
آنچه نمیدانیم
- آیا اداره امنیت عمومی قصد دارد مسدودسازی تلگرام را تصمیمی موقت نگه دارد یا آن را دائمی کند؟
- رویدادها یا اطلاعات امنیتی مشخصی که به تصمیم ناگهانی روز دوشنبه منجر شد چه بوده است؟
- متن دقیق بیانیهها یا سخنان کامل مقامات اردنی فراتر از گزیدههای کوتاه منتشرشده در گزارشهای اولیه رسانهها.
- موافقان امنیت حاکمیتی
- استدلال میکنند که پیامرسانهای رمزگذاریشده و مهارنشده پناهگاهی خطرناک برای هماهنگی نیروهای افراطی هستند و مهار آنها برای حفظ ثبات ملی ضروری است.
- دیدهبانهای حقوق دیجیتال
- تأکید دارند که مسدودسازی کامل پلتفرمها زیانهای نامتناسبی به شهروندان و مشاغل تحمیل میکند، بی آنکه مانع فعالیت شبکههای سازمانیافته زیرزمینی شود.
- تحلیلگران ژئوپلیتیک منطقه
- این انسداد را بخشی از یک روند فراگیرتر در خاورمیانه برای اعمال حاکمیت دیجیتال و نظارت همهجانبه بر جریان اطلاعات داخلی قلمداد میکنند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- مدیریت شرکت تلگرام
- صاحبان کسبوکارهای خرد در اردن
منابع
[1]Jordan News Agency (Petra)موافقان امنیت حاکمیتیTelegram Blocked Nationwide Over Cybersecurity Concerns
مطالعه در Jordan News Agency (Petra) →
[2]Middle East Monitorدیدهبانهای حقوق دیجیتالJordan blocks Telegram to counter attempts to spread 'extremism, radicalization'
مطالعه در Middle East Monitor →
[3]The Times of Israelتحلیلگران ژئوپلیتیک منطقهJordan blocks Telegram app over national security concerns
مطالعه در The Times of Israel →
[4]Roya Newsموافقان امنیت حاکمیتیJordan's Public Security Directorate announces a nationwide ban on the Telegram messaging application
مطالعه در Roya News →
[5]StratNews Globalتحلیلگران ژئوپلیتیک منطقهJordan To Ban Telegram Social Media App Over Security Concerns
مطالعه در StratNews Global →
بیشتر در اخبار و سیاست
مشاهده همه →راست افراطی
مرگ مظنون تیراندازی کراکوف در بیمارستان؛ آغاز تحقیقات تروریستی در لهستان
8 منبع
امنیت سفارتها
پلیس صربستان مهاجم مسلح در نزدیکی سفارت اسرائیل در بلگراد را از پای درآورد
5 منبع
جنگجویان خارجی
دادگاه بغداد هفت تبعه فرانسوی را به اتهام عضویت در داعش به حبس طولانیمدت محکوم کرد
6 منبع
حقوق بشر
اجرای حکم حبس مونا دباغ؛ مدرس زبان انگلیسی به زندان سنندج منتقل شد
3 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار اخبار و سیاست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





