ارتباط مواجهه شغلی با روانکنندههای نفتی و افزایش خطر ابتلا به اماس
یک مطالعه گسترده در سوئد پیوند معناداری میان تماس شغلی با روغنها و روانکنندههای مشتق از نفت و افزایش خطر ابتلا به مالتیپل اسکلروزیس (اماس) شناسایی کرده است. این یافتهها از یک محرک محیطی ناشناخته برای این بیماری خودایمنی پرده برمیدارد که بهویژه کارگران بخشهای صنعتی و تعمیرات خودرو را تحت تأثیر قرار میدهد.
به قلم حسین فیروزی
این خبر را به اشتراک بگذارید
پژوهشگران مؤسسه کارولینسکا در سوئد پیوند مستقیمی میان مواجهه شغلی با روغنها و روانکنندههای پایهنفتی و بروز مالتیپل اسکلروزیس (اماس) یافتهاند. این دستاوردها که این هفته در نشریه معتبر نورولوژی منتشر شده، یک متغیر محیطی مشخص را به شبکه پیچیده عوامل بروز بیماریهای خودایمنی اضافه میکند.[1][3]
این تحلیل بر پایه یک پایگاه داده ملی بسیار بزرگ انجام شد و سوابق شغلی هزاران فرد بالغ سوئدی مبتلا به این بیماری را بررسی کرد. تیم تحقیقاتی با تطبیق سوابق کاری و پروندههای درمانی در سامانههای ثبت پزشکی، توانست اثر ترکیبات شیمیایی صنعتی را از سایر عوامل خطرساز ژنتیکی و سبک زندگی جدا کند.[1][4]
نویسندگان مقاله در نتیجهگیری اصلی خود آوردهاند: «یافتههای ما نشان میدهد افرادی که بهطور پیوسته با روانکنندههای مشتق از نفت سر و کار دارند، در مقایسه با جمعیت عمومی با احتمال بهمراتب بالاتری برای ابتلا به اماس مواجهاند.» این خطر بهویژه در میان کارگرانی که تماس مداوم و بدون تدابیر حفاظتی با این مواد داشتهاند، مشهودتر بوده است.[1][3]
واکاوی دادههای سامانههای ثبت سلامت سوئد
پژوهشگران برای سنجش دقیق این خطر از دادههای «بررسی اپیدمیولوژیک اماس»، که یک مطالعه همهگیرشناختی مورد-شاهدی در سطح سوئد است، بهره بردند. این مجموعه داده حاوی پرسشنامههای جامع مواجهه محیطی بود که توسط بیماران تازهتشخیصدادهشده و افراد سالم همتا بین سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۹ تکمیل شده بود.[1][6]
تیم پژوهش دادههای بیش از ۶ هزار فرد را بررسی کرد و تماسهای گزارششده و تأییدشده شغلی با مواد شیمیایی صنعتی مختلف را زیر ذرهبین قرار داد. در این میان، روانکنندههای نفتی که کاربرد گستردهای در ساختوتولید، تعمیرات خودرو و کار با ماشینآلات سنگین دارند، انحراف آماری معناداری را نشان دادند.[1][4]
کارگرانی که در معرض این دسته از روانکنندهها بودند، ۳۰ درصد بیشتر از همتایان بدون مواجهه شغلی در معرض خطر ابتلا به اماس قرار داشتند. این همبستگی حتی پس از کنترل و تعدیل اثر مصرف دخانیات، که از عوامل خطرساز محیطی شناختهشده بیماری است، همچنان پابرجا و قطعی باقی ماند.[1][5]
این پژوهش همچنین از یک برهمکنش بسیار مهم میان ژنتیک و محیط پرده برداشت که خطر را برای برخی افراد تشدید میکند. شرکتکنندگانی که حامل گونه ژنتیکی HLA-DRB1*15:01 بودند — که نشانگر استعداد ژنتیکی برای اماس است — و همزمان با روانکنندههای نفتی تماس داشتند، با جهش چشمگیر در سطح ریسک مواجه شدند.[1][7]
مسیر زیستی به سوی خودایمنی
بیماری اماس زمانی رخ میدهد که دستگاه ایمنی بدن بهاشتباه به میلین، یعنی پوشش محافظ رشتههای عصبی در دستگاه عصبی مرکزی، حمله میکند. هرچند علت دقیق این بیماری هنوز کاملاً مشخص نیست، دانشمندان آن را حاصل برهمکنش زمینههای ژنتیکی با عوامل آسیبزای محیطی میدانند.[3][8]
سازوکار زیستی که روانکنندههای نفتی را به این پاسخ خودایمنی متصل میکند، احتمالاً ناشی از التهاب مزمن ریوی و پوستی است. ذرات معلق روانکنندهها هنگام استنشاق یا جذب از طریق پوست، میتوانند واکنش ایمنی فراگیری را تحریک کنند که قادر است به سد خونی-مغزی آسیب برساند یا از آن عبور کند.[2][4]
سرمقالهای همراه با این پژوهش در نشریه نورولوژی تأکید کرد که ریهها نقشی کلیدی در فعالسازی سلولهای ایمنی ایفا میکنند. در این سرمقاله آمده است: «استنشاق ترکیبات آلی فرار و قطرات ریز معلق روغن میتواند زنجیرهای از سیتوکینهای التهابی را برانگیزد و لنفوسیتهای T خودواکنشگر را تحریک کند تا بافتهای سیستم عصبی مرکزی را هدف قرار دهند.»[2][8]
این سازوکار دقیقاً مشابه همان مسیری است که دود سیگار از طریق آن خطر ابتلا به اماس را افزایش میدهد. هر دو عامل، محرکهایی مزمن را به دستگاه تنفسی وارد میکنند و این نکته را تقویت میکنند که التهاب ریه در آغاز آبشار خودایمنی میان افراد مستعدِ ژنتیکی، نقشی اساسی دارد.[2][7]
پیامدها برای کارگران صنایع
این دستاوردها پیامدهای مستقیمی برای میلیونها کارگر در صنایع تولیدی، خودروسازی و صنایع سنگین در پی دارد. تراشکاران، مکانیکها و صنعتگران فلزکاری بهطور روزمره با سیالات برشکاری، روغنهای موتور و گریسهای صنعتی حاوی هیدروکربنهای نفتی کار میکنند.[4][5]
در بسیاری از محیطهای صنعتی، این روانکنندهها در فرآیندهای ماشینکاری با سرعت بالا به شکل آئروسل درمیآیند و مهای ریز پدید میآورند که کارگران در طول شیفت استنشاق میکنند. با وجود آییننامههای بهداشت حرفهای، استفاده از وسایل حفاظت فردی نظیر ماسکهای تنفسی فیلتردار و دستکشهای ویژه در کارگاهها یکدست و همیشگی نیست.[5][6]
کارشناسان سلامت شغلی معتقدند حدود مجاز مواجهه فعلی با ذرات معلق نفتی ممکن است برای پیشگیری از محرکهای خودایمنی ناکافی باشد. استانداردهای کنونی عموماً بر جلوگیری از مسمومیت حاد و خواص سرطانزایی تمرکز یافتهاند، نه اثرات تدریجی بر سیستم ایمنی.[4][7]
سخنگوی آکادمی نورولوژی آمریکا در بیانیهای پیرامون این مطالعه خاطرنشان کرد: «این تحقیق ضرورت بازنگری فوری در دستورالعملهای ایمنی کارگاهها را درباره ترکیباتی که پیشتر کمخطر تلقی میشدند، آشکار میسازد.»[3]
برهمکنش ژنتیک و محیط، عامل چندبرابر شدن خطر
برجستهترین دادههای مطالعه سوئدی زمانی مشخص شد که پژوهشگران تلاقی ژنتیک و محیط کار را بررسی کردند. برای افرادی که فاقد نشانگر ژنتیکی خاص اماس بودند، تماس با روانکنندههای نفتی تنها با افزایش اندک خطر بیماری همراه بود.[1][7]
اما برای کارگرانی که حامل واریانت ژنتیکی پرخطر HLA بودند، همنشینی استعداد ژنتیکی و تماس با مشتقات نفتی اثری فراتر از جمع ساده این دو عامل ایجاد کرد؛ خطر ابتلای این کارگران تقریباً سه برابر کسانی بود که با مواد مواجهه نداشتند و فاقد نشانگر ژنتیکی بودند.[1][4]
علاوه بر این، پژوهشگران به اثری همافزا با مصرف سیگار پی بردند. کارگری با زمینه ژنتیکی مساعد که سیگار میکشید و با روانکنندهها هم تماس داشت، با جهش تصاعدی ریسک روبهرو شد؛ امری که نشان میدهد چند محرک محیطی همزمان چگونه میتوانند مقاومت دستگاه ایمنی را در هم بشکنند.[1][6]
این برهمکنش تصاعدی سرنخی کلیدی به دست میدهد که چرا شیوع اماس در جمعیتها و مناطق جغرافیایی گوناگون تا این حد متفاوت است. همچنین نشان میدهد تدابیر بهداشت عمومی باید به جای برخورد تفکیکشده، چندین عامل خطرساز همپوشان را همزمان هدف بگیرند.[2][8]
بازنگری در استانداردهای ایمنی و بهداشت کار
انتظار میرود انتشار این نتایج به بازنگری رویههای بهداشت صنعتی توسط مراجع نظارتی در جهان منجر شود. فعالان ایمنی و سلامت کار از هماکنون خواستار اجرای جدیتر استانداردهای تهویه موضعی در تراشکاریها و کارخانهها شدهاند.[5][7]
جایگزینی روانکنندههای نفتی با نمونههای مصنوعی (سنتتیک) یا بر پایه آب در صورت امکانپذیر بودن، راهکاری عملی برای کاستن از خطر است. با این حال، هنوز ترکیب هیدروکربنی دقیقی که عامل تحریک سیستم ایمنی است مشخص نشده، که این امر فرمولاسیون جایگزینهای ایمنتر را پیچیده میکند.[2][4]
پژوهشگران مطالعه اذعان دارند که بخشی از دادهها بر پایه گزارشهای خوداظهاری گذشتهنگر است که میتواند خطای یادآوری به همراه داشته باشد. با این حال، وسعت چشمگیر آمار ثبتی سوئد و الگوی دوز-پاسخ مشاهدهشده، اعتباری جدی به این یافتهها میبخشد.[1][8]
تحقیقات آتی باید ترکیبات هیدروکربنی خاصی را که آغازگر این فرآیند خودایمنی هستند مشخص کنند. مطالعات سمشناسی بر مدلهای حیوانی نیز میتواند مسیرهای التهابی بهدستآمده از شواهد همهگیرشناسی را تأیید کرده و زمینه اقدامات پیشگیرانه هدفمند را فراهم کند.[2][3]
تحقیقات آتی باید ترکیبات هیدروکربنی خاصی را که آغازگر این فرآیند خودایمنی هستند مشخص کنند.
تا زمان شناسایی قطعی این ترکیبات، آکادمی نورولوژی آمریکا توصیه میکند کارگران صنایع پروتکلهای ایمنی موجود را با وسواس رعایت کنند. به حداقل رساندن تماس پوستی و استفاده بیقیدوشرط از ماسکهای تنفسی مناسب در شیفتهای کاری، مؤثرترین راهکار کاهش آسیب است.[3][8]
کاربست شواهد آماری در قالب تدابیر حفاظتی
شناخت روانکنندههای نفتی به عنوان محرک اماس، گامی کلیدی در ترسیم نقشه عوامل محیطی این بیماری است. با کشف بیشتر این تعاملات پیچیده، اولویت اکنون باید تبدیل این دانستههای اپیدمیولوژیک به راهکارهای ملموس حفاظتی در محیطهای کاری باشد.[2][4]
بار اقتصادی اماس چشمگیر است و هزینههای درمان، از دست رفتن دستمزد و مراقبتهای ناشی از ناتوانی مزمن را در بر میگیرد. با مهار محرکهای شغلی قابل پیشگیری، نظامهای سلامت میتوانند از وقوع بخشی از این موارد جلوگیری کرده و هزینههای انسانی و مالی را بهطور محسوس کاهش دهند.[4][6]
نکات کلیدی
- مطالعه سوئدی نشان میدهد مواجهه شغلی با روانکنندههای نفتی خطر ابتلا به اماس را ۳۰ درصد افزایش میدهد.
- این خطر برای کارگرانی که واریانت ژنتیکی HLA-DRB1*15:01 دارند تقریباً سهبرابر میشود که نشاندهنده برهمکنش شدید ژن و محیط است.
- پژوهشگران بر این باورند که استنشاق ذرات معلق این روانکنندهها باعث التهاب مزمن ریه شده و سیستم ایمنی را برای حمله به سیستم عصبی تحریک میکند.
- آکادمی نورولوژی آمریکا از کارگران بخشهای صنعتی خواسته است دستورالعملهای حفاظت تنفسی و پوستی را با دقت رعایت کنند.
آنچه نمیدانیم
- کدام ترکیبات هیدروکربنی خاص در مخلوطهای نفتی مستقیماً محرک پاسخ خودایمنی هستند.
- آیا جایگزینی کامل روانکنندهها با انواع مصنوعی یا بر پایه آب، خطر شغلی را به صفر میرساند یا خیر.
- آستانه دقیق مدتزمان و شدت مواجهه مورد نیاز برای آغاز زنجیره خودایمنی چقدر است.
- فعالان بهداشت حرفهای
- معتقدند استانداردهای فعلی مواجهه شغلی ناکافی است و خواستار اجباریشدن تهویه پیشرفته و تجهیزات حفاظتی موثرتر هستند.
- متخصصان مغز و اعصاب
- بر سازوکارهای زیستی بیماری و اثر تشدیدکننده تلاقی عوامل محیطی با زمینههای ژنتیکی تمرکز دارند.
- مسئولان بهداشت عمومی
- بر اهمیت استفاده از سامانههای جامع ثبت دادهها برای پایش خطرات جمعیتی و تدوین راهبردهای پیشگیرانه تأکید میکنند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- تولیدکنندگان روانکنندههای صنعتی
- شرکتهای بیمه غرامت کارگران
منابع
[1]Neurologyمتخصصان مغز و اعصابOccupational Exposure to Petroleum-Derived Lubricants and Risk of Multiple Sclerosis
مطالعه در Neurology →
[2]Neurologyمتخصصان مغز و اعصابTiming Is Everything: Occupational Petrolatum-Based Lubricant Exposure and Multiple Sclerosis
مطالعه در Neurology →
[3]American Academy of Neurologyمتخصصان مغز و اعصابExposure to petroleum-based lubricants at work associated with MS risk
مطالعه در American Academy of Neurology →
[4]News-Medicalفعالان بهداشت حرفهایWorkplace exposure to petroleum-based lubricants linked to higher MS risk
مطالعه در News-Medical →
[5]NTK Instituteفعالان بهداشت حرفهایWorkplace petroleum exposure linked to increased multiple sclerosis risk
مطالعه در NTK Institute →
[6]UA.Newsمسئولان بهداشت عمومیA study in Sweden found an association between occupational contact with petroleum-based lubricants and higher odds of multiple sclerosis
مطالعه در UA.News →
[7]Omnicurisفعالان بهداشت حرفهایPetroleum Lubricants and Multiple Sclerosis Risk: Gene-Environment Clues
مطالعه در Omnicuris →
[8]Medical Xpressمتخصصان مغز و اعصابExposure to petroleum-based lubricants at work associated with multiple sclerosis risk
مطالعه در Medical Xpress →
بیشتر در سلامت
مشاهده همه →بیماریهای عفونی
تایید نخستین مورد ابتلا به وبا در کره جنوبی پس از یک دهه
4 منبع
پیشگیری از بیماری
راهنمای جامع سلامت همگانی: از پاتوژنها و پیشگیری تا سیاستگذاری سلامت
14 منبع
توسعه واکسن
کارآزمایی بالینی واکسن انگل کامل مالاریا؛ اثربخشی ۸۷ درصدی در برابر سویههای ناهمسان
7 منبع
راهنماهای بالینی
راهنمای جامع بیماریهای اعصاب و روان و مسیرهای نوین درمان
14 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





