رژیم غذایی پدر پیش از بارداری: چگونه غذاهای فوق‌فرآوری‌شده آینده جنین را تغییر می‌دهند

در شهر ریبیرائو پرتو در برزیل، پژوهشگران با بررسی ۴۳ خانواده به کشفی دست یافتند که یکی از قدیمی‌ترین باورهای حوزه بارداری را به چالش می‌کشد. دهه‌هاست که تمام توصیه‌های پزشکی و تغذیه‌ای پیش از بارداری تنها متوجه مادران بوده است، اما داده‌های جدید نشان می‌دهد که بشقاب غذای پدر نیز به همان اندازه در شکل‌گیری آینده جنین نقش دارد.[1][3]

این مطالعه که توسط دانشگاه سائوپائولو انجام شده، نشان می‌دهد که مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده توسط مردان پیش از لقاح، مستقیماً با وزن هنگام تولد و نحوه توزیع چربی در بدن نوزاد مرتبط است. این یافته‌ها نشان می‌دهند که سلامت اسپرم تنها به توانایی بارورسازی محدود نمی‌شود، بلکه حامل کدهای مهمی برای توسعه فیزیکی کودک است.[1][2]

غذاهای فوق‌فرآوری‌شده شامل محصولاتی مانند گوشت‌های فرآوری‌شده، نوشیدنی‌های شیرین، تنقلات بسته‌بندی‌شده و بیسکویت‌ها هستند که در فرآیندهای صنعتی تولید شده و فاقد مواد مغذی طبیعی‌اند. در این پژوهش، این دسته از غذاها به طور متوسط ۳۰ درصد از کل انرژی دریافتی پدران را تشکیل می‌دادند.[2][3]

نتایج نشان داد نوزادانِ پدرانی که رژیم غذایی آن‌ها سرشار از این مواد بود، با وزن بالاتری به دنیا آمدند. اگرچه میزان کل چربی بدن این نوزادان افزایش نیافته بود، اما تجمع چربی در نواحی خاصی از بدن آن‌ها، به ویژه در ران‌ها و پهلوها، به شکل معناداری بیشتر بود.[1][2]

این الگوی توزیع چربی و وزن بالای هنگام تولد، صرفاً یک تفاوت ظاهری نیست. متخصصان هشدار می‌دهند که این ویژگی‌ها به عنوان عوامل خطر اولیه برای ابتلا به بیماری‌های قلبی-متابولیک در دوران بزرگسالی شناخته می‌شوند و می‌توانند سلامت فرد را دهه‌ها بعد تحت تأثیر قرار دهند.[2][4]

اما چگونه رژیم غذایی پدر می‌تواند چنین تأثیر عمیقی بر جنین بگذارد؟ پاسخ این پرسش در علمی به نام «اپی‌ژنتیک» نهفته است. اپی‌ژنتیک به بررسی تغییراتی می‌پردازد که بدون تغییر در توالی دی‌ان‌ای، نحوه بیان و فعالیت ژن‌ها را روشن یا خاموش می‌کنند.[1][4]

رژیم‌های غذایی سرشار از غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، محیطی پیش‌التهابی در بدن ایجاد می‌کنند. این التهاب سیستمیک می‌تواند کیفیت اسپرم را کاهش داده و نشانگرهای اپی‌ژنتیک آن را به گونه‌ای تغییر دهد که کدهای ژنتیکی متفاوتی به جنین منتقل شود.[2][3]

یکی از مهم‌ترین مسیرهای کشف‌شده در این زمینه، تأثیر بر ژنی به نام IGF-II است. این ژن که منحصراً از طرف پدر به ارث می‌رسد، نقش کلیدی و حیاتی در رشد جنین ایفا می‌کند. عادات غذایی ناسالم پدر می‌تواند از طریق فرآیندی بیوشیمیایی، عملکرد این ژن را در اسپرم دستخوش تغییر کند.[2][4]

نکته جالب توجه در این پژوهش، تفاوت چشمگیر تأثیر رژیم غذایی مادر و پدر بر جنین است. در حالی که مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده توسط پدران با افزایش وزن نوزاد مرتبط بود، مصرف همین غذاها توسط مادران در اوایل بارداری (تا هفته شانزدهم) نتیجه‌ای کاملاً معکوس داشت.[1][3]

نوزادانِ مادرانی که رژیم غذایی ناسالمی داشتند، با وزن کمتر، قد کوتاه‌تر و دور سر کوچک‌تری متولد شدند. پژوهشگران معتقدند این تفاوت به دلیل نقش تغذیه مادر در توسعه جفت است؛ جفت برای رشد طبیعی به مواد مغذی متنوعی نیاز دارد که در غذاهای فوق‌فرآوری‌شده یافت نمی‌شوند.[2][3]

با این حال، پژوهشگران با شفافیت به محدودیت‌های این مطالعه نیز اشاره می‌کنند. این تحقیق روی جامعه آماری کوچکی انجام شده و داده‌های آن نشان‌دهنده یک همبستگی است، نه لزوماً یک رابطه علت و معلولی قطعی. همچنین ارزیابی رژیم غذایی بر اساس خوداظهاری والدین صورت گرفته است که می‌تواند با درصدی از خطا همراه باشد.[2][4]

با وجود این عدم قطعیت‌ها، پیام کاربردی این یافته‌ها بسیار روشن است: سلامت پیش از بارداری یک مسئولیت مشترک است. مردانی که قصد پدر شدن دارند، باید ماه‌ها پیش از اقدام به بارداری، کیفیت رژیم غذایی خود را بازنگری کنند و مصرف غذاهای صنعتی و فرآوری‌شده را به حداقل برسانند.[1][4]