رفتن به محتوای اصلی
ایستگاه فضایی تیانگونگبرنامه فضایی چین· 5 دقیقه مطالعه· در علم

فضانورد پاکستانی به عنوان نخستین مسافر خارجی به ایستگاه فضایی چین می‌رود

آژانس فضایی سرنشین‌دار چین تأیید کرد یک متخصص محموله پاکستانی در مأموریت شنژو ۲۴ به ایستگاه تیانگونگ ملحق شده و نخستین مهمان خارجی این پایگاه مداری خواهد شد.

به قلم آرش رضایی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

سازمان فضایی سرنشین‌دار چین در بیانیه‌ای رسمی در ۷ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که یک فضانورد پاکستانی به عنوان متخصص محموله به مأموریت شنژو ۲۴ خواهد پیوست. این توافق تاریخی مسیر استقرار نخستین مسافر خارجی را در ایستگاه فضایی تیانگونگ در مدار پایینی زمین هموار می‌سازد.[1][2][3]

بر اساس برنامه پروازی تعیین‌شده، فضانورد پاکستانی همراه با خدمه شنژو ۲۴ به مدار زمین پرتاب می‌شود و پس از اقامتی کوتاه‌مدت، با فضاپیمای شنژو ۲۳ که از ماه مه ۲۰۲۶ به ایستگاه متصل است، به زمین بازخواهد گشت.[1]

آژانس فضایی چین هم‌زمان از نشان رسمی مأموریت شنژو ۲۴ رونمایی کرد که در آن طرحی از گل یاس، گل ملی پاکستان، حروف لاتین شناسه پرواز را آراسته است. این نماد گرافیکی بر گشوده شدن درهای ایستگاه مداری پکن به روی همکاران بین‌المللی تأکید دارد.[1]

شهباز شریف نخست‌وزیر پاکستان پیش‌تر در دیدار با خلبانان برگزیده در آوریل ۲۰۲۶ این برنامه فضایی را افتخاری بزرگ توصیف کرد:[2]

«این مأموریت فضایی مایه سرافرازی سراسر ملت است و تلاش‌های شبانه‌روزی خلبانان منتخب برای دستیابی به این جایگاه رفیع، ابعاد تازه‌ای به پیوند دوجانبه می‌بخشد.»[2]

سازوکار انتخاب و آموزش در پکن

پایه‌های اجرایی این مأموریت در فوریه ۲۰۲۵ و با امضای توافق‌نامه رسمی میان کمیسیون پژوهش‌های فضایی و جو فوقانی پاکستان (سوپارکو) و سازمان فضایی سرنشین‌دار چین در اسلام‌آباد پی‌ریزی شد. این پیمان گزینش و آموزش متخصصان مداری پاکستان را در چین الزامی کرد.[1][3]

مشخصات مداری مأموریت شنژو ۲۴ و چارچوب زمانی توافق فضایی پکن و اسلام‌آباد.

پس از ارزیابی‌های سه‌مرحله‌ای شامل آزمون‌های پزشکی، مهارتی و روان‌شناختی، دو خلبان زبده به نام‌های محمد ذیشان علی و خرم داوود به عنوان نامزدهای نهایی معرفی شدند. طبق اعلام مقامات، یکی از آن‌ها مسافر فضا خواهد بود و دیگری نقش پشتیبان را بر عهده خواهد داشت.[1][4]

هر دو داوطلب ماه‌ها تمرینات سخت را در مرکز تحقیقات و آموزش فضانوردان چین در پکن سپری کرده‌اند. این دوره‌ها شامل سازگاری با نیروهای شتاب گرانشی در سانتریفیوژ، بقا در شرایط شبیه‌سازی‌شده و تمرین‌های غوطه‌وری در آب برای آشنایی با تحرک در شرایط بی‌وزنی بوده است.[2]

فراگیری زبان ماندارین بخش حیاتی این آموزش‌ها به شمار می‌رفت، زیرا نمایشگرها، کتابچه‌های راهنما و سامانه‌های صوتی فضاپیمای شنژو و ماژول‌های تیانگونگ به خط و زبان چینی طراحی شده‌اند. نامزدهای پاکستانی برای تضمین ایمنی پرواز ناچار به تسلط کامل بر اصطلاحات فنی شدند.[2]

فرد برگزیده در این پرواز عنوان «متخصص محموله» را یدک می‌کشد و دخالتی در ناوبری یا هدایت فضاپیما نخواهد داشت. مسئولیت وی صرفاً متمرکز بر نصب، فعال‌سازی و مراقبت از تجهیزات آزمایشگاهی و بسته‌های آزمایش علمی خواهد بود.[1][3]

ماموریت علمی و آزمایش‌های مداری

سازمان فضایی سوپارکو پس از فراخوانی سراسری در دانشگاه‌های لاهور، کراچی و اسلام‌آباد، بیش از ۳۰۰ طرح پیشنهادی برای آزمایش‌های مدار دریافت کرد. نهادهای علمی چین در نهایت چهار بسته آزمایشی با اولویت کشاورزی و اقلیم را تصویب کردند.[2][4]

آزمایش‌های تاییدشده بر زیست‌فناوری و تأثیر تابش‌های کیهانی و ریزگرانش بر بذرهای زراعی تمرکز دارند تا مقاومت محصولات در برابر خشکسالی ارزیابی شود. این آزمایش‌ها یافته‌های گران‌بهایی برای پژوهشگاه‌های کشاورزی پاکستان به ارمغان می‌آورند.[2]

مقایسه ارتفاع پرواز مداری تیانگونگ با مرز ۱۰۰ کیلومتری کارمان و پروازهای زیرمداری پیشین.

عامر گیلانی مدیر همکاری‌های پروازهای سرنشین‌دار در سازمان فضایی پاکستان درباره اهمیت فنی این مأموریت گفت:[4]

«این مأموریت فرصتی تکرارنشدنی برای پژوهشگران ما است تا آزمایش‌های بومی خود را در شرایط خلأ و ریزگرانش پایدار به انجام برسانند.»[4]

اگرچه احسن اقبال وزیر برنامه‌ریزی پاکستان در ماه اکتبر تاریخ پرتاب را ۲۵ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرده بود، آژانس فضایی چین تاریخ مشخصی ارائه نداده و تنها تحقق آن را تا پایان سال ۲۰۲۶ قطعی دانسته است.[1][2]

دیپلماسی مداری و شکستن انحصار

مأموریت شنژو ۲۴ نقطه عطفی در تاریخ فضانوردی چین است، زیرا برای نخستین بار یک شهروند خارجی سوار بر کپسول چینی به فضا فرستاده می‌شود. این گام، گشایش عملی دیپلماسی فضایی چین در چارچوب کلان ابتکار کمربند و جاده محسوب می‌شود.[1][3]

ریشه توسعه مستقل ایستگاه تیانگونگ به سال ۲۰۱۱ بازمی‌گردد؛ زمانی که قانون موسوم به متمم ولف در کنگره آمریکا، همکاری دوجانبه ناسا با چین را ممنوع و پکن را از ایستگاه فضایی بین‌المللی محروم ساخت. این ممنوعیت انگیزه اصلی خودکفایی فضایی چین شد.[2][3]

ایستگاه تیانگونگ در ارتفاع مداری ۳۴۰ تا ۴۵۰ کیلومتری از سطح زمین گردش می‌کند و با جرمی نزدیک به ۱۰۰ تن، تنها ایستگاه فضایی فعال در جهان است که به صورت کاملاً انفرادی توسط یک کشور ساخته شده و بهره‌برداری می‌شود.[1]

سکوی پرتاب موشک لانگ مارچ ۲اف در مرکز پرتاب ماهواره جیوچوان در شمال غربی چین.

تا کنون بالاترین ارتفاعی که یک تبعه پاکستانی تجربه کرده بود ۸۷.۴ کیلومتر بود که توسط نامیرا سلیم در ۶ اکتبر ۲۰۲۳ با پرواز زیرمداری ویرجین گلکتیک ثبت شد؛ ارتفاعی که پایین‌تر از مدار زمین و خط مرزی ۱۰۰ کیلومتری کارمان قرار دارد.[1]

ترتیب بازگشت فضانورد با فضاپیمای شنژو ۲۳ نشان‌دهنده یک ظرافت لجستیکی است؛ یکی از فضانوردان چینی شنژو ۲۳ برای یک سال کامل در مدار می‌ماند تا مطالعات فیزیولوژیکی درازمدت تکمیل شود و جای خالی او امکان بازگشت مسافر پاکستانی را فراهم می‌آورد.[1]

امتداد همکاری‌ها تا ماه و اعماق فضا

برنامه پرواز شنژو ۲۴ سرآغاز نقشه راهی گسترده‌تر برای همکاری‌های دو کشور است. طبق توافقات، پاکستان در حال ساخت ماه‌نورد ۳۵ کیلوگرمی «جناح-۱» است که قرار است در سال ۲۰۲۸ همراه با کاوشگر چانگ‌ئه ۸ چین راهی قطب جنوب ماه شود.[2][4]

ماه‌نورد جناح-۱ از تصویربرداری سه‌بعدی و هوش مصنوعی برای پیمایش خودمختار خاک ماه و سنجش ویژگی‌های پلاسما بهره می‌برد. این پروژه روباتیک، مقدمه ورود بلندپروازانه اسلام‌آباد به حوزه کاوش‌های اعماق منظومه شمسی خواهد بود.[2][4]

پاکستان هدف‌گذاری دوردست خود را فرود انسان بر سطح ماه تا سال ۲۰۳۵ تعیین کرده است؛ در حالی که چین برای فرود فضانوردان تا پیش از سال ۲۰۳۰ تلاش می‌کند و ناسا مأموریت آرتمیس را برای سال ۲۰۲۸ در دست دارد.[1][2]

هویت نهایی فضانورد منتخب طبق رویه‌های امنیتی آژانس چین تا ۲۴ ساعت پیش از پرتاب اعلام نخواهد شد. موشک لانگ مارچ ۲اف در مرکز جیوچوان آماده شده است تا برگ تازه‌ای از تاریخ پروازهای فضایی سرنشین‌دار در آسیا ورق بخورد.[1][2]

نکات کلیدی

  1. سازمان فضایی سرنشین‌دار چین رسماً اعلام کرد یک فضانورد پاکستانی در مأموریت شنژو ۲۴ به عنوان متخصص محموله به تیانگونگ ملحق می‌شود.
  2. فضانورد منتخب با کپسول شنژو ۲۴ پرتاب شده و پس از اقامتی کوتاه، با فضاپیمای شنژو ۲۳ به زمین بازمی‌گردد.
  3. محمد ذیشان علی و خرم داوود، دو خلبان برگزیده، دوره‌های فشرده آموزش ریزگرانش و زبان چینی را در پکن گذرانده‌اند.
  4. این رویداد نخستین حضور یک تبعه خارجی در ایستگاه فضایی چین و اولین پرواز مشترک سرنشین‌دار در تاریخ فضانوردی پکن است.

آنچه نمی‌دانیم

  • کدام‌یک از دو نامزد نهایی، محمد ذیشان علی یا خرم داوود، به عنوان مسافر اصلی پرواز خواهد کرد و اعلام نام تا آستانه پرتاب محرمانه مانده است.
  • تاریخ دقیق پرتاب مأموریت که مقامات پاکستانی آن را ۲۵ نوامبر ذکر کرده‌اند اما آژانس فضایی چین تنها به اواخر سال ۲۰۲۶ اشاره دارد.
  • جزئیات فنی مربوط به نحوه جابه‌جایی صندلی‌های خدمه در فضاپیمای شنژو ۲۳ برای بازگرداندن فضانورد مهمان به زمین.

روند رویداد

  1. فوریه ۲۰۲۵

    امضای توافق‌نامه جامع انتخاب و آموزش فضانوردان میان سوپارکو پاکستان و سازمان فضایی سرنشین‌دار چین در اسلام‌آباد.

  2. آوریل ۲۰۲۶

    پایان ارزیابی‌های سه‌مرحله‌ای و انتخاب رسمی دو خلبان محمد ذیشان علی و خرم داوود جهت اعزام به پکن.

  3. مه ۲۰۲۶

    پرتاب موفق فضاپیمای شنژو ۲۳ به همراه خدمه چینی و اتصال آن به آزمایشگاه مداری تیانگونگ.

  4. سپتامبر ۲۰۲۶

    تکمیل آزمایش‌های گریز از مرکز، پروتکل‌های شرایط بی‌وزنی و دوره‌های فشرده زبان چینی در مرکز پکن.

  5. نوامبر ۲۰۲۶

    رونمایی رسمی از نشان مأموریت شنژو ۲۴ با نماد گل یاس پاکستان و تأیید پیوستن فضانورد پاکستانی.

برنامه‌ریزان فضایی و دولت پاکستان 40%رویکرد راهبردی و دیپلماسی فضایی چین 35%تحلیل‌گران مستقل هوافضا و ناظران بین‌المللی 25%
برنامه‌ریزان فضایی و دولت پاکستان
دستیابی به قابلیت پرواز سرنشین‌دار و بهره‌برداری از آزمایشگاه مداری تیانگونگ را جهشی تاریخی برای ورود به باشگاه فضایی جهان می‌دانند.
رویکرد راهبردی و دیپلماسی فضایی چین
گسترش همکاری با شرکای ابتکار کمربند و جاده و بین‌المللی‌سازی تیانگونگ را پاسخی موثر به انحصار غرب و تحریم‌های فضایی ارزیابی می‌کنند.
تحلیل‌گران مستقل هوافضا و ناظران بین‌المللی
ضمن استقبال از مشارکت علمی، وابستگی فنی به سخت‌افزارهای خارجی و کوتاهی مدت اقامت مداری را از چالش‌های پایداری این برنامه برمی‌شمارند.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • دانشمندان مستقل هندی و ناظران منطقه‌ای که رقابت فضایی در جنوب آسیا را دنبال می‌کنند
  • محققان دانشگاهی مستقل پاکستان که خواهان شفافیت در هزینه‌های ارزی این مأموریت هستند

منابع

پوشش منابع

4 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

برنامه‌ریزان فضایی و دولت پاکستان 40%رویکرد راهبردی و دیپلماسی فضایی چین 35%تحلیل‌گران مستقل هوافضا و ناظران بین‌المللی 25%
  1. [1]China Dailyرویکرد راهبردی و دیپلماسی فضایی چین

    Pakistani astronaut set to join Shenzhou XXIV mission

    مطالعه در China Daily →
  2. [2]Al Jazeeraتحلیل‌گران مستقل هوافضا و ناظران بین‌المللی

    Pakistani astronaut to join China's next space station mission

    مطالعه در Al Jazeera →
  3. [3]Shafaqnaرویکرد راهبردی و دیپلماسی فضایی چین

    فضانورد پاکستانی به مأموریت «شنژو-۲۴» در ایستگاه فضایی چین می‌پیوندد

    مطالعه در Shafaqna →
  4. [4]News.azبرنامه‌ریزان فضایی و دولت پاکستان

    Pakistan's astronaut to join upcoming Chinese space station mission

    مطالعه در News.az →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار علم با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.