رفتن به محتوای اصلی
اکتشافات فضاییوویجر ۱· 7 دقیقه مطالعه· در علم

فضاپیمای وویجر ۱ به فاصله تاریخی یک روز نوری از زمین رسید

کاوشگر وویجر ۱ ناسا پس از نزدیک به نیم قرن سفر در فضا، به نخستین ساخته دست بشر تبدیل شد که فاصله یک روز نوری (حدود ۲۶ میلیارد کیلومتر) از زمین را پشت سر می‌گذارد. اکنون ارسال یک فرمان رادیویی به این فضاپیما و دریافت پاسخ آن، ۴۸ ساعت کامل زمان می‌برد.

به قلم ساناز امامی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

فضاپیمای وویجر ۱ ناسا در تاریخ ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۷ آبان ۱۴۰۵) به یک نقطه عطف تاریخی و بی‌سابقه دست یافت. این کاوشگر با عبور از فاصله ۲۵.۹ میلیارد کیلومتری زمین، به نخستین ساخته دست بشر تبدیل شد که مسافت یک روز نوری را از سیاره مادری خود فاصله گرفته است.

رسیدن به این فاصله شگفت‌انگیز در ساعت ۵:۱۶ صبح به وقت شرقی (۱۰:۱۶ به وقت گرینویچ) رخ داد. در این لحظه، وویجر ۱ به قدری از ما دور شد که نور با سرعت خیره‌کننده خود برای طی کردن این مسیر به ۲۴ ساعت کامل زمان نیاز دارد.[1][3]

مفهوم «روز نوری» در واقع معیاری برای سنجش فاصله است، نه زمان. سرعت نور در خلأ حدود ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه است و مسافتی که در یک شبانه‌روز طی می‌کند، معادل ۱۶.۱ میلیارد مایل یا همان ۲۵.۹ میلیارد کیلومتر برآورد می‌شود.[2][3]

این فاصله عظیم به این معناست که ارتباط با وویجر ۱ اکنون به یک چالش بزرگ تبدیل شده است. اگر مهندسان ناسا فرمانی را از طریق شبکه فضای عمیق (DSN) به این فضاپیما ارسال کنند، سیگنال رادیویی ۲۴ ساعت در راه خواهد بود تا به مقصد برسد.[1]

پس از دریافت فرمان توسط کاوشگر، پاسخ آن نیز باید همین مسیر طولانی را با سرعت نور طی کند. بنابراین، یک مکالمه ساده و دوطرفه با این فضاپیمای کهنه‌کار، اکنون نیازمند ۴۸ ساعت انتظار است که نشان‌دهنده انزوای عمیق آن در فضای میان‌ستاره‌ای است.

کریم بدرالدین، مدیر مأموریت وویجر در آزمایشگاه پیش‌رانش جت ناسا، این رویداد را شگفت‌انگیز توصیف می‌کند. او می‌گوید: «این اتفاق پیش از این هرگز رخ نداده است و شاید دیگر هرگز تکرار نشود؛ این موضوع نشان‌دهنده خارق‌العاده بودن این مأموریت است.»[1]

فاصله وویجر ۱ از زمین در مقایسه با سایر اجرام منظومه شمسی.

سفری که نیم قرن پیش آغاز شد

سفر حماسی وویجر ۱ در ۵ سپتامبر ۱۹۷۷، تنها چند هفته پس از پرتاب فضاپیمای دوقلوی آن یعنی وویجر ۲، آغاز شد. هدف اولیه این مأموریت که تنها برای پنج سال برنامه‌ریزی شده بود، بررسی دقیق سیارات غول‌پیکر گازی منظومه شمسی بود.[2]

دانشمندان در آن زمان از یک آرایش سیاره‌ای بسیار نادر که تقریباً هر ۱۷۶ سال یک‌بار رخ می‌دهد، بهره بردند. این هم‌ترازی به فضاپیماها اجازه داد تا با استفاده از کمک گرانشی هر سیاره، سرعت خود را افزایش داده و به سوی هدف بعدی پرتاب شوند.

وویجر ۱ در مارس ۱۹۷۹ به سیاره مشتری رسید و در نوامبر ۱۹۸۰ از کنار زحل عبور کرد. مشاهدات این فضاپیما درک ما را از این سیارات دگرگون کرد؛ از جمله کشف آتشفشان‌های فعال در قمر آیو و ثبت جزئیات بی‌نظیری از حلقه‌های پیچیده زحل.[1]

پس از عبور از زحل و بررسی دقیق قمر بزرگ آن یعنی تیتان، مسیر وویجر ۱ تغییر کرد. این فضاپیما از صفحه مداری سیارات منظومه شمسی خارج شد و مسیر مستقیمی را به سوی فضای تاریک و ناشناخته بیرونی در پیش گرفت.

در ۱۷ فوریه ۱۹۹۸، وویجر ۱ با عبور از فاصله ۱۰.۴ میلیارد کیلومتری خورشید، از فضاپیمای پایونیر ۱۰ پیشی گرفت. از آن روز به بعد، این کاوشگر عنوان دورترین شیء ساخته شده به دست انسان را با افتخار به دوش می‌کشد.[1]

ورود به فضای میان‌ستاره‌ای

در سال ۲۰۰۴، این فضاپیما از مرزی به نام «شوک پایانی» عبور کرد؛ جایی که سرعت بادهای خورشیدی به دلیل برخورد با محیط میان‌ستاره‌ای به‌طور ناگهانی کاهش می‌یابد. این اولین نشانه از نزدیک شدن به لبه‌های منظومه شمسی بود.

سرانجام در ۲۵ اوت ۲۰۱۲، وویجر ۱ تاریخ‌ساز شد و با عبور از مرز «هلیوپاز»، منظومه شمسی را ترک کرد. هلیوپاز مرزی است که در آن فشار بادهای خورشیدی با فشار ذرات فضای میان‌ستاره‌ای به تعادل می‌رسد.[1]

ویلیام کرث، پژوهشگر دانشگاه آیووا که از سال ۱۹۷۴ با این پروژه همکاری دارد، می‌گوید: «اینکه آن‌ها پس از ۴۹ سال هنوز به شکلی از نظر علمی مفید کار می‌کنند، گواهی بر فداکاری و استعداد کسانی است که آن‌ها را طراحی کرده و ساخته‌اند.»[1]

اکنون وویجر ۱ با سرعت خیره‌کننده ۶۱ هزار کیلومتر بر ساعت (حدود ۳۸ هزار مایل بر ساعت) نسبت به خورشید، در حال شکافتن فضای میان‌ستاره‌ای است. با وجود این سرعت بالا، حرکت آن در مقیاس کیهانی بسیار کند به نظر می‌رسد.[2][3]

روند افزایش فاصله فضاپیماهای وویجر ۱ و وویجر ۲ از زمان پرتاب در سال ۱۹۷۷.

از آنجا که زمین نیز در مداری به دور خورشید در حال حرکت است، فاصله نسبی ما با وویجر ۱ در طول سال نوسان دارد. با این حال، سرعت دور شدن فضاپیما به قدری زیاد است که حتی در زمان نزدیک شدن زمین به آن، فاصله همچنان در حال افزایش است.[3]

چالش‌های بقا در تاریکی مطلق

حفظ ارتباط با فضاپیمایی که نزدیک به نیم قرن از عمر آن می‌گذرد، چالش‌های مهندسی فراوانی به همراه دارد. منبع تغذیه وویجر ۱ که از نوع ژنراتورهای ترموالکتریک رادیوایزوتوپ است، هر سال توان کمتری تولید می‌کند.[1]

برای مدیریت این افت انرژی، مهندسان ناسا مجبور شده‌اند در سال‌های اخیر بسیاری از سیستم‌ها و ابزارهای علمی فضاپیما را خاموش کنند. هدف از این کار، حفظ انرژی برای حیاتی‌ترین بخش‌ها و طولانی‌تر کردن عمر مأموریت است.[1]

در حال حاضر، تنها دو ابزار علمی اصلی یعنی مغناطیس‌سنج و ابزار امواج پلاسما روی وویجر ۱ فعال هستند. با وجود خاموش شدن سایر سنسورها، این فضاپیما همچنان داده‌های ارزشمندی از محیط ناشناخته میان‌ستاره‌ای به زمین مخابره می‌کند.[1]

ارسال داده‌ها از چنین فاصله‌ای با نرخ بسیار پایینی انجام می‌شود. سرعت انتقال اطلاعات وویجر ۱ تنها ۱۶۰ بیت بر ثانیه است که یادآور سرعت مودم‌های دایال‌آپ قدیمی است و دریافت همین سیگنال‌های ضعیف نیز نیازمند آنتن‌های غول‌پیکر شبکه فضای عمیق است.[1][3]

در ماه گذشته، ارتباط با وویجر ۱ برای دو روز قطع شد که نگرانی‌های زیادی را در پی داشت. اما مهندسان با تلاش فراوان موفق شدند دوباره تماس را برقرار کنند و نشان دادند که هنوز هم می‌توانند این ماشین باستانی را هدایت کنند.[1]

پیام‌آور بشریت در کیهان

وویجر ۱ تنها یک کاوشگر علمی نیست، بلکه سفیر فرهنگی سیاره زمین نیز محسوب می‌شود. این فضاپیما حامل یک لوح طلایی است که حاوی پیام‌هایی از سوی بشریت برای تمدن‌های احتمالی فرازمینی است.[1][3]

این لوح شامل ۱۱۵ تصویر، صداهای طبیعی زمین، موسیقی‌های منتخب از فرهنگ‌های مختلف و پیام‌های خوشامدگویی به ۵۵ زبان زنده دنیاست. یکی از این پیام‌ها به زبان فارسی است که با شعری از سعدی آغاز می‌شود و پیامی از صلح را به همراه دارد.[1]

مهندسان ناسا در حال نصب لوح طلایی بر روی بدنه فضاپیمای وویجر پیش از پرتاب در سال ۱۹۷۷.

کارل سیگن، ستاره‌شناس مشهور و یکی از طراحان این لوح، در سال ۱۹۷۷ گفته بود: «پرتاب این بطری به اقیانوس کیهانی، پیام بسیار امیدوارکننده‌ای درباره حیات در این سیاره به همراه دارد.» این پیام اکنون در فاصله یک روز نوری از ما قرار دارد.[3]

مسیر فعلی وویجر ۱ آن را به سوی ستاره‌ای به نام گلیزه ۴۴۵ هدایت می‌کند که در فاصله ۱۷ سال نوری از زمین قرار دارد. حدود ۴۰ هزار سال طول می‌کشد تا این فضاپیما از فاصله ۱.۷ سال نوری این ستاره عبور کند.[1]

نگاهی به آینده مأموریت

در حالی که وویجر ۱ اکنون مرز یک روز نوری را شکسته است، فضاپیمای دوقلوی آن یعنی وویجر ۲ با سرعت کمتری در مسیر متفاوتی در حرکت است. انتظار می‌رود وویجر ۲ در نوامبر ۲۰۳۵ به این فاصله تاریخی دست یابد.[2]

ناسا برای گرامیداشت این دستاورد بی‌نظیر، کمپینی جهانی با عنوان «برای روز نوری وویجر، نور بتابید» به راه انداخت. در این رویداد، از مردم سراسر جهان خواسته شد تا با استفاده از چراغ‌قوه یا گوشی‌های هوشمند خود، پیام‌هایی را به آسمان شب مخابره کنند.[3]

مشخص نیست که وویجر ۱ تا چه زمانی می‌تواند به فعالیت خود ادامه دهد. مدیران مأموریت امیدوارند که با مدیریت دقیق منابع، این فضاپیما بتواند تا چند سال دیگر نیز به ارسال داده‌های علمی ادامه دهد و رکوردهای جدیدی را ثبت کند.[1]

آنتن‌های غول‌پیکر شبکه فضای عمیق ناسا که وظیفه دریافت سیگنال‌های ضعیف وویجر ۱ را بر عهده دارند.

حتی زمانی که آخرین وات انرژی این کاوشگر به پایان برسد و برای همیشه خاموش شود، سفر آن متوقف نخواهد شد. وویجر ۱ به عنوان یک یادگار خاموش اما جاودانه از کنجکاوی بشر، به حرکت خود در میان ستارگان ادامه خواهد داد.[1][2]

این دستاورد ثابت می‌کند که مرزهای توانایی انسان تا چه حد قابل گسترش است. فضاپیمایی که با فناوری دهه هفتاد میلادی ساخته شده، اکنون در فاصله‌ای قرار دارد که درک آن برای ذهن انسان دشوار است و همچنان به عنوان چشم و گوش ما در تاریکی کیهان عمل می‌کند.[1]

نکات کلیدی

  1. وویجر ۱ در ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶ از مرز یک روز نوری (حدود ۲۵.۹ میلیارد کیلومتر) عبور کرد.
  2. ارسال سیگنال رادیویی با سرعت نور به این فضاپیما ۲۴ ساعت طول می‌کشد.
  3. این کاوشگر که در سال ۱۹۷۷ پرتاب شد، اکنون در فضای میان‌ستاره‌ای در حال حرکت است.
  4. انتظار می‌رود فضاپیمای دوقلوی آن، یعنی وویجر ۲، در سال ۲۰۳۵ به این فاصله دست یابد.

آنچه نمی‌دانیم

  • دقیقاً مشخص نیست که منبع تغذیه پلوتونیومی وویجر ۱ تا چه زمانی می‌تواند انرژی لازم برای ارتباط با زمین را فراهم کند.
  • هنوز نمی‌دانیم آیا این فضاپیما پیش از خاموشی کامل، موفق به کشف پدیده‌های ناشناخته دیگری در فضای میان‌ستاره‌ای خواهد شد یا خیر.

روند رویداد

  1. سپتامبر ۱۹۷۷

    پرتاب فضاپیمای وویجر ۱ به فضا برای بررسی سیارات مشتری و زحل.

  2. فوریه ۱۹۹۸

    وویجر ۱ با عبور از پایونیر ۱۰ به دورترین ساخته دست بشر تبدیل شد.

  3. اوت ۲۰۱۲

    این کاوشگر از مرز هلیوسفر عبور کرد و وارد فضای میان‌ستاره‌ای شد.

  4. نوامبر ۲۰۲۶

    وویجر ۱ به فاصله بی‌سابقه یک روز نوری از کره زمین رسید.

مدیران مأموریت در ناسا 50%دانشمندان علوم سیاره‌ای 50%
مدیران مأموریت در ناسا
تمرکز بر حفظ انرژی و تداوم ارتباط با فضاپیما در شرایط دشوار کنونی.
دانشمندان علوم سیاره‌ای
تأکید بر ارزش علمی داده‌های جمع‌آوری‌شده از فضای میان‌ستاره‌ای.

دیدگاه‌هایی که این گزارش پوشش نداده

  • مهندسان بازنشسته طراح اولیه وویجر در دهه ۷۰ میلادی

منابع

پوشش منابع

3 منبع

2 دیدگاه شناسایی‌شده

مدیران مأموریت در ناسا 50%دانشمندان علوم سیاره‌ای 50%
  1. [1]CNNمدیران مأموریت در ناسا

    Voyager 1, the farthest human-made object, is now one light-day from Earth

    مطالعه در CNN →
  2. [2]Space.comدانشمندان علوم سیاره‌ای

    Voyager 1 light-day from Earth! NASA's Voyager 1 probe hits huge milestone in interstellar space

    مطالعه در Space.com →
  3. [3]NASAمدیران مأموریت در ناسا

    Voyager One Light-Day

    مطالعه در NASA →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار علم با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.