غربالگری سرطان پستان در کشور به ۲۳.۵ درصد رسید؛ تاکید وزارت بهداشت بر تشخیص زودهنگام

بسیاری از افراد تصور می‌کنند که سرطان پستان یک سرنوشت اجتناب‌ناپذیر است و مراجعه به پزشک تنها زمان بروز علائم دردناک ضرورت دارد. اما شواهد بالینی و داده‌های نظام سلامت این رویکرد منفعلانه را رد می‌کنند؛ غربالگری منظم و پیش از بروز هرگونه علائم، مسیر درمان و شانس بقا را به‌طور کامل تغییر می‌دهد.

در همین راستا و در یک تحول مثبت بهداشتی، علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، در ابلاغیه‌ای رسمی به دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور، از افزایش شاخص غربالگری سرطان پستان خبر داد. این آمار نشان‌دهنده بهبود ملموس در پوشش مراقبت‌های پیشگیرانه در سطح ملی است.[2][3]

بر اساس داده‌های دقیق ثبت‌شده در سامانه‌های پرونده الکترونیک سلامت، میانگین کشوری شاخص غربالگری این بیماری از ۲۱.۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۲۳.۵ درصد در سال ۱۴۰۴ ارتقا یافته است. این روند صعودی، بازتاب‌دهنده تلاش‌های مضاعف مراکز بهداشتی برای دسترسی به گروه‌های هدف و ثبت نظام‌مند اطلاعات بیماران است.[2]

انتشار این آمار همزمان با اجرای پویش ملی آگاهی‌بخشی سرطان پستان صورت گرفته است که از ۹ مهر تا ۹ آبان در سراسر کشور برگزار می‌شود. این پویش با شعار «با هم علیه سرطان؛ از پیشگیری تا درمان و تسکین»، تلاش می‌کند روایت عمومی را از ترس به سمت اقدام پیشگیرانه تغییر دهد.[1]

پویش ملی و تغییر نگرش عمومی

مقامات دفتر مدیریت بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت تاکید دارند که پیام اصلی این ماه، ایجاد اضطراب نیست، بلکه تزریق امید و تشویق به اقدام به‌موقع است. شناسایی زودهنگام توده‌های سرطانی، نه‌تنها شانس درمان قطعی را به شدت افزایش می‌دهد، بلکه کیفیت زندگی بیمار را در طول دوره درمان حفظ می‌کند.

معاون بهداشت وزارت بهداشت در دستورالعمل جدید خود، از تمامی معاونان بهداشت دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی خواسته است تا عملکرد مراکز بهداشتی را به صورت مستمر پایش کنند. رئیسی بر لزوم شناسایی سریع و رفع موانع اجرایی که مانع دسترسی زنان به خدمات تشخیصی می‌شوند، تاکید ویژه‌ای داشته است.[2][3]

یکی از چالش‌های ساختاری در مسیر غربالگری سراسری، توزیع نابرابر تجهیزات تخصصی مانند دستگاه‌های ماموگرافی در مناطق مختلف کشور است. برای غلبه بر این محدودیت، وزارت بهداشت رویکردی مشارکتی را در پیش گرفته و خواستار استفاده از تمام ظرفیت‌های خارج از بدنه دولت شده است.

رئیسی در ابلاغیه خود، بر ضرورت تسهیل دسترسی افراد واجد شرایط به خدمات تخصصی از طریق بهره‌گیری از توانمندی‌های سازمان‌های مردم‌نهاد و خیریه‌های فعال در حوزه سرطان تاکید کرد. او همچنین خواستار مشارکت جدی بخش صنعت در تامین هزینه‌های تشخیصی در قالب مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها شد.[2][3]

تسهیل دسترسی و نقش نهادهای مدنی

بر اساس پروتکل‌های کشوری، زنان در گروه سنی ۳۰ تا ۶۹ سال، هدف اصلی برنامه‌های آموزش خودمراقبتی و معاینات بالینی در مراکز بهداشتی و درمانی هستند. به عنوان نمونه، تنها در استان خراسان شمالی، طی سال گذشته حدود ۳۵ هزار زن در این بازه سنی از نظر علائم سرطان پستان مورد ارزیابی دقیق قرار گرفته‌اند.[1]

فراتر از توسعه زیرساخت‌های بالینی، متخصصان سلامت بر نقش بی‌بدیل خودمراقبتی به عنوان خط اول دفاعی تاکید می‌کنند. شناخت بدن و توجه به تغییرات آن، پایه‌ای‌ترین سطح مداخله در مدیریت این بیماری محسوب می‌شود.

دکتر افشین دلشاد، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، در این باره می‌گوید: «آشنایی با عوامل خطر و علائم هشدار، توجه به تغییرات غیرعادی و مراجعه به‌موقع برای بررسی آنها اهمیت زیادی دارد.»[1]

دلشاد هشدار می‌دهد که هیچ تغییر غیرعادی در بافت بدن نباید نادیده گرفته شود یا بررسی پزشکی آن به تاخیر بیفتد. انجام خودآزمایی‌های منظم ماهیانه در کنار غربالگری‌های استانداردی که توسط پزشکان یا ماماها توصیه می‌شود، یک شبکه ایمنی قدرتمند برای تشخیص بیماری در مراحل اولیه ایجاد می‌کند.[1]

خودمراقبتی و اصلاح سبک زندگی

اگرچه سابقه خانوادگی و ژنتیک نقش مهمی در بروز این بیماری دارند، اما اصلاح سبک زندگی یک متغیر قابل کنترل و بسیار موثر است. حفظ وزن در محدوده طبیعی، داشتن تحرک و فعالیت بدنی مستمر، پیروی از یک رژیم غذایی متعادل و دوری از دخانیات، خطر ابتلا را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهد.[1]

بار روانی ناشی از تشخیص احتمالی سرطان، غالباً تمام اعضای خانواده را تحت تاثیر قرار می‌دهد. کارشناسان حوزه سلامت تصریح می‌کنند که سرطان پستان صرفاً یک عارضه فیزیولوژیک نیست، بلکه یک چالش عمیق اجتماعی و روانی است که نیازمند شبکه‌ای از حمایت‌های همه‌جانبه است.[1]

خانواده‌ها، به ویژه همسران و فرزندان، نقشی حیاتی در تشویق بانوان به انجام معاینات دوره‌ای و کاهش استرس‌های روزمره ایفا می‌کنند. همراهی عاطفی در طول فرآیند غربالگری و درمان‌های احتمالی، به همان اندازه مداخلات پزشکی در بهبود وضعیت بیماران موثر ارزیابی می‌شود.[1]

در نهایت، سلامت بانوان تنها یک دغدغه فردی به شمار نمی‌رود، بلکه یک سرمایه بی‌بدیل اجتماعی، خانوادگی و ملی است. نهادینه کردن فرهنگ مراقبت از خود، مسئولیتی مشترک است که بر دوش تک‌تک شهروندان، خانواده‌ها، سیاست‌گذاران نظام سلامت و کلیت جامعه قرار دارد.[1]

اقتصاد سلامت و پرونده الکترونیک

ثبت دقیق داده‌ها در سامانه‌های یکپارچه پرونده الکترونیک سلامت، تحولی اساسی در مدیریت بیماری‌های غیرواگیر ایجاد کرده است. این سیستم‌ها به سیاست‌گذاران اجازه می‌دهند تا با رصد لحظه‌ای آمارهای کشوری، منابع مالی و تجهیزاتی را دقیقاً به مناطقی تخصیص دهند که دارای کمترین میزان پوشش غربالگری هستند.

از منظر اقتصاد سلامت، هزینه‌های پیشگیری و غربالگری بسیار ناچیزتر از هزینه‌های سنگین شیمی‌درمانی، جراحی‌های پیچیده و بستری‌های طولانی‌مدت در مراحل پیشرفته بیماری است. تشخیص زودهنگام نه‌تنها جان بیماران را نجات می‌دهد، بلکه از تحمیل فشارهای مالی خردکننده بر خانواده‌ها و سیستم بیمه‌ای کشور به شکلی موثر جلوگیری می‌کند.