رفتن به محتوای اصلی

روند کامل رویداد

خشکیدگی و قطع درختان پارک‌های جنگلی تهران

خشکیدگی ده‌ها هزار درخت در بوستان‌های جنگلی تهران به دلیل تنش آبی و آفات، مدیریت شهری را به قطع درختان آلوده و جایگزینی آن‌ها با گونه‌های بومی مقاوم وادار کرده است.

تحریریه کوهستان· به‌روزرسانی

«خشکیدگی و قطع درختان پارک‌های جنگلی تهران» را در اپ کوهستان دنبال کنید تا از خبرهای تازه‌اش باخبر شوید. دریافت اپ

از گزارش: قطع ۶۰ هزار درخت در چیتگر و سرخه‌حصار؛ آغاز تغییر الگوی جنگل‌کاری تهران

این خبر را به اشتراک بگذارید

تازه‌ترین گزارش

قطع ۶۰ هزار درخت در چیتگر و سرخه‌حصار؛ آغاز تغییر الگوی جنگل‌کاری تهران

خشکیدگی ده‌ها هزار درخت در بوستان‌های جنگلی تهران به دلیل تنش آبی و آفات، مدیریت شهری را به قطع درختان آلوده و جایگزینی آن‌ها با گونه‌های بومی مقاوم وادار کرده است.

  • بیش از ۶۰ هزار اصله درخت در بوستان‌های جنگلی چیتگر و سرخه‌حصار به دلیل تنش آبی ۱۵ ساله و طغیان سوسک‌های پوست‌خوار به طور کامل خشک شده و قطع شدند.
  • توسعه شتابان ساخت‌وساز در منطقه ۲۲، احداث دریاچه چیتگر و فرسودگی زیرساخت‌های آبرسانی، حق‌آبه تاریخی این جنگل‌های دست‌کاشت را به شدت کاهش داد.
  • اختلافات اداری میان شهرداری و سازمان منابع طبیعی بر سر صدور مجوز قطع درختان آلوده، روند مهار آفت را به تاخیر انداخت و خسارات را تشدید کرد.
  • مدیریت شهری در یک تغییر راهبرد اکولوژیک، کاشت ۹۰ هزار درخت از گونه‌های پهن‌برگ و مقاوم به خشکی را با استفاده از پساب تصفیه‌شده آغاز کرده است.

چشم‌انداز بصری کمربند سبز شرقی و غربی پایتخت در حال تجربه یک دگرگونی تاریخی است. به دنبال خشکیدگی کامل بیش از ۶۰ هزار اصله درخت در بوستان‌های جنگلی چیتگر و سرخه‌حصار، عملیات گسترده قطع و خروج تنه‌های آلوده برای مهار طغیان آفات چوب‌خوار در جریان است.[1][2]

ابعاد این بحران اکولوژیک در تاریخ مدرن فضای سبز تهران بی‌سابقه ارزیابی می‌شود. بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده در پاییز ۱۴۰۵، حداقل ۳۰ هزار اصله درخت در جنگل چیتگر و ۳۵ هزار اصله دیگر در پارک ملی سرخه‌حصار، که مجموعا بیش از ۶۰ هزار درخت کهنسال را شامل می‌شود، به طور کامل خشک شده‌اند.[2][3]

این رویداد یک فاجعه ناگهانی نیست، بلکه نقطه اوج یک زوال اکولوژیک ۱۵ ساله محسوب می‌شود. محرک اصلی این فروپاشی، تنش آبی شدید و طولانی‌مدتی بود که سیستم دفاعی طبیعی درختان را تضعیف کرد و آن‌ها را در برابر هجوم حشرات چوب‌خوار کاملا بی‌دفاع گذاشت.[1]

بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که حق‌آبه تاریخی چیتگر که در گذشته حدود ۵۰۰ لیتر در ثانیه بود، در اواخر دهه ۱۳۹۰ عملا به صفر رسید. این کاهش چشمگیر، در حالی که نیاز آبی بوستان حدود ۲۵۰ لیتر در ثانیه برآورد می‌شود، فاصله‌ای مرگبار میان نیاز آبی فضای سبز و میزان آب در دسترس ایجاد کرد.[1]

ریشه‌های یک فروپاشی اکولوژیک

درختان این دو بوستان که عمدتا از گونه‌های غیربومی سوزنی‌برگ و کاج هستند، در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی کاشته شدند. با گذشت بیش از شش دهه، این درختان به پایان چرخه حیات بهینه خود نزدیک شده بودند و همزمان با گرمایش اقلیم تهران، نیاز آبی آن‌ها دیگر با بارش‌های طبیعی تامین نمی‌شد.[1]

در غرب تهران، توسعه شتابان و بارگذاری جمعیتی عظیم در منطقه ۲۲ نقش کاتالیزور را در این بحران ایفا کرد. احداث برج‌های مسکونی پرتراکم و مجتمع‌های تجاری در دو دهه گذشته، به برداشت تصاعدی از سفره‌های آب زیرزمینی و افت شدید تراز آب در محدوده جنگل چیتگر منجر شد.[1]

عوامل کلیدی در فروپاشی اکولوژیک جنگل‌های دست‌کاشت پایتخت.

علاوه بر این، تغییرات هیدرولوژیک منطقه و فرسودگی زیرساخت‌های انتقال آب، معادلات را پیچیده‌تر کرد. بخش قابل‌توجهی از شبکه‌های آبرسانی طی سال‌های گذشته لایروبی و مرمت نشدند و کاج‌های کهنسال را در یک تشنگی مزمن و مرگبار فرو بردند.[1][3]

از منظر فیزیولوژی گیاهی، زمانی که یک درخت با تنش آبی شدید مواجه می‌شود، ترشح صمغ که سلاح اصلی آن در برابر نفوذ حشرات است، متوقف می‌شود. در دو سال گذشته، این ضعف ساختاری به سوسک‌های پوست‌خوار اجازه داد تا یک اپیدمی غیرقابل کنترل بسازند.[2]

اصطکاک نهادی و تاخیر در واکنش

واکنش به این طغیان بیولوژیک، در هزارتوی بوروکراسی و اختلافات نهادی میان شهرداری تهران و سازمان منابع طبیعی گرفتار شد. در حالی که شهرداری بر اساس یک قرارداد بلندمدت وظیفه نگهداشت را بر عهده دارد، حق صدور مجوز قطع درختان در اختیار سازمان منابع طبیعی است.[1][3]

مقامات مدیریت شهری صراحتا این موانع اداری را عامل گسترش بحران می‌دانند. آن‌ها اعلام کرده‌اند که کارشناسان دفع آفات، خروج سریع درختان خشک‌شده را در کنار سم‌پاشی کاملا ضروری تشخیص داده بودند تا چرخه تکثیر آفت متوقف شود.[1]

به گفته مدیران شهری، شهرداری تهران با وجود پیگیری‌های مکرر در دو سال گذشته، نتوانست مجوزهای لازم را برای قطع و جمع‌آوری درختان آلوده به موقع دریافت کند. این تاخیر طولانی باعث شد تا آفت در تنه‌های خشکیده تکثیر شده و به سرعت به بخش‌های سالم‌تر سرایت کند.[1]

در نهایت، با ورود نهادهای قضایی به پرونده، عملیات قطع و خروج درختان آلوده آغاز شد. با این حال، کارشناسان معتقدند که کندی اولیه در صدور مجوزها، فرصت طلایی برای مهار موضعی آفت را از بین برد و خسارات را به ده‌ها هزار اصله افزایش داد.[2]

مقیاس بی‌سابقه قطع درختان آلوده در برابر طرح واکاری با گونه‌های بومی.

روایت متقابل سازمان منابع طبیعی

در سوی دیگر این مناقشه، سازمان منابع طبیعی انگشت اتهام را به سمت عملکرد اجرایی پیمانکاران شهرداری نشانه می‌رود. مدیران این سازمان اعلام کرده‌اند که دلیل اصلی مرگ ۳۵ هزار درخت در سرخه‌حصار، آبیاری نامناسب و سوءمدیریت شهری بوده است.[2]

مقامات منابع طبیعی با رد ادعای تاخیر در صدور مجوزها تاکید دارند که سابقه نداشته شهرداری درخواست مجوز عملیات بهداشتی داشته باشد و این سازمان با آن مخالفت کند. آن‌ها معتقدند که رها کردن درختان بدون آبیاری اصولی، عامل اصلی این فاجعه بوده است.[2]

بر اساس گزارش‌های اداره کل منابع طبیعی استان تهران، پارک جنگلی سرخه‌حصار دارای هفت حلقه چاه اختصاصی برای تامین آب است. مقامات این سازمان می‌گویند با وجود ورود آب به منطقه، عملکرد پیمانکاران فضای سبز در رساندن آب به ریشه درختان دچار نقص جدی بوده است.[1][2]

با وجود ابعاد فاجعه‌بار این خشکسالی، اکولوژیست‌ها و طراحان شهری این بحران را یک توفیق اجباری برای اصلاح خطای استراتژیک دهه‌های گذشته می‌دانند. کاشت تک‌محصولی کاج‌های سوزنی‌برگ، دیگر با واقعیت‌های اقلیمی و کاهش تراز آبخوان‌های تهران همخوانی ندارد.[1][2]

گذار به جنگل‌های بومی و مقاوم

مدیریت شهری اکنون یک استراتژی جایگزینی جامع را با محوریت تنوع زیستی آغاز کرده است. در این طرح، به جای کاشت مجدد کاج، از گونه‌های پهن‌برگ، بومی و مقاوم به خشکی مانند داغداغان، زبان‌گنجشک، نارون و زیتون تلخ استفاده می‌شود.[1][3]

انتخاب این گونه‌های جدید بر اساس مطالعات دقیق اکولوژیک صورت گرفته است. این درختان علاوه بر نیاز آبی بسیار کمتر، تاب‌آوری بالاتری در برابر آفات دارند و می‌توانند زیستگاه مناسب‌تری برای پرندگان و حیات وحش بومی تهران فراهم کنند.[1][2]

تصویرسازی: کاشت گونه‌های پهن‌برگ و مقاوم به خشکی با استفاده از شبکه‌های نوین آبیاری پساب آغاز شده است.

مقیاس عملیات احیا و واکاری در این دو بوستان عظیم است. بر اساس اعلام برنامه‌های مدیریت شهری، تاکنون ۳۰ هزار درخت جدید در بوستان جنگلی چیتگر کاشته شده و کاشت ۶۰ هزار درخت دیگر نیز در دستور کار قرار دارد.[1]

کارشناسان محیط زیست تاکید دارند که جنگل‌های مقاوم، اکوسیستم‌هایی هستند که از چندین گونه گیاهی متنوع تشکیل شده باشند. در یک جنگل چندگونه‌ای، هجوم یک آفت خاص نمی‌تواند تمام عرصه جنگلی را نابود کند و ساختار کلی فضای سبز حفظ می‌گردد.[2]

بازطراحی زیرساخت‌های آبیاری

برای تضمین بقای این جنگل‌های نوزاد، زیرساخت‌های آبیاری این بوستان‌ها در حال یک جراحی اساسی است. وابستگی تاریخی به چاه‌های عمیق و آب خام در حال حذف شدن است و جای خود را به استفاده از پساب‌های تصفیه‌شده شهری می‌دهد.[1][2]

در بوستان چیتگر، شبکه‌های جدیدی برای انتقال آب طراحی شده است. لوله‌گذاری‌های جدید قرار است بین ۵۰ تا ۷۰ لیتر بر ثانیه پساب استاندارد را از تصفیه‌خانه شهید باقری به مخازن دو هزار مترمکعبی منتقل کنند تا آبیاری به صورت پایدار انجام شود.[1]

در سرخه‌حصار نیز تامین آب از طریق پساب‌های تصفیه‌شده در دستور کار قرار گرفته است. این تغییر رویکرد، گامی حیاتی برای قطع وابستگی فضای سبز پایتخت به منابع آب شرب و خام محسوب می‌شود و الگویی برای سایر کلان‌شهرهای ایران خواهد بود.[2]

شهرداری تهران متعهد شده است که با اجرای مرحله‌به‌مرحله برنامه‌های احیا، این بوستان‌ها را با استانداردهای جدید اقلیمی تطبیق دهد. تغییر الگوی کشت از گونه‌های آب‌بر به گونه‌های سازگار، تنها راهکار علمی برای بقای فضای سبز در دوران تغییرات اقلیمی است.[1][2]

در نهایت، صدای اره‌های موتوری در چیتگر و سرخه‌حصار تنها مرثیه‌ای برای درختان کهنسال نیست، بلکه آغاز یک گذار اکولوژیک است. موفقیت در جایگزینی این پهنه‌های خشکیده با اکوسیستم‌های بومی، تعیین خواهد کرد که آیا تهران می‌تواند ریه‌های تنفسی خود را حفظ کند یا خیر.[1][3]

منابع

  1. [1]ایسنا — چه بر سر درختان بوستان‌ چیتگر آمده است؟ مطالعه در ایسنا →
  2. [2]رویداد۲۴ — ۳۵ هزار درخت در سرخه‌حصار خشکیدند؛ مسئولیت با کیست؟ مطالعه در رویداد۲۴ →
  3. [3]خبرآنلاین — شهرداری تماشا کرد تا درختان پارک چیتگر خشک شود و بعدا آن‌ها را قطع کند؟ مطالعه در خبرآنلاین →

نمودارها، نقشه‌ها و تصاویر

نقش پوشش گیاهی متراکم در کاهش اثر جزیره گرمایی و تصفیه هوای کلان‌شهرها.از گزارش: بحران در ریه تنفسی پایتخت؛ ۴۱ درصد درختان پارک جنگلی چیتگر کاملاً خشک شدند ·
تصویرسازی: آفت‌زدگی و کم‌آبی مقاومت درختان کهنسال را به شدت کاهش داده است.از گزارش: هشدار مقامات شهری: خشکیدگی ۴۵ درصدی درختان در پارک جنگلی سرخه‌حصار تهران ·
تصویرسازی: کاهش سهمیه آبیاری و افت سطح آب‌های زیرزمینی، ریه‌های تنفسی پایتخت را با خطر نابودی مواجه کرده است.از گزارش: هشدار مقامات شهری: خشکیدگی ۴۵ درصدی درختان در پارک جنگلی سرخه‌حصار تهران ·
تصویرسازی: هجوم سوسک‌های پوست‌خوار به درختان ضعیف‌شده، روند خشکیدگی را تسریع کرده است.از گزارش: بحران در ریه تنفسی پایتخت؛ ۴۱ درصد درختان پارک جنگلی چیتگر کاملاً خشک شدند ·
توسعه ساخت‌وسازها در منطقه ۲۲ یکی از عوامل اصلی کاهش حق‌آبه طبیعی این بوستان به شمار می‌رود.از گزارش: بحران در ریه تنفسی پایتخت؛ ۴۱ درصد درختان پارک جنگلی چیتگر کاملاً خشک شدند ·

آبان ۱۴۰۵

  1. قطع ۶۰ هزار درخت در چیتگر و سرخه‌حصار؛ آغاز تغییر الگوی جنگل‌کاری تهران
  2. هشدار مقامات شهری: خشکیدگی ۴۵ درصدی درختان در پارک جنگلی سرخه‌حصار تهران

مهر ۱۴۰۵

  1. بحران در ریه تنفسی پایتخت؛ ۴۱ درصد درختان پارک جنگلی چیتگر کاملاً خشک شدند

روند رویداد تا امروز

بحران خشکیدگی درختان در بوستان‌های جنگلی تهران ریشه در یک تنش آبی ۱۵ ساله دارد. توسعه شتابان ساخت‌وساز در منطقه ۲۲، احداث دریاچه چیتگر و فرسودگی زیرساخت‌های آبرسانی باعث شد تا حق‌آبه تاریخی این جنگل‌های دست‌کاشت به شدت کاهش یابد.

کاهش آبیاری در کنار عواملی چون خشکسالی و آلودگی هوا، شرایط را برای تضعیف درختان این بوستان‌ها فراهم کرد. این وضعیت به طغیان سوسک‌های پوست‌خوار منجر شد که به درختان آسیب‌پذیر حمله کرده و روند خشکیدگی ده‌ها هزار درخت را تسریع کردند.

آمار رسمی نشان‌دهنده نابودی نزدیک به نیمی از درختان این پارک جنگلی است.از گزارش: هشدار مقامات شهری: خشکیدگی ۴۵ درصدی درختان در پارک جنگلی سرخه‌حصار تهران ·

در جریان تلاش‌ها برای مهار این آفت، اختلافات اداری میان شهرداری و سازمان منابع طبیعی بر سر صدور مجوز قطع درختان آلوده به وجود آمد. این اختلافات روند مهار آفت را به تاخیر انداخت و موجب تشدید خسارات به جنگل‌های چیتگر و سرخه‌حصار شد.

این روند در نهایت به نقطه بحرانی رسید؛ به طوری که در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ خشکیدگی ۴۰ تا ۴۵ درصدی درختان سرخه‌حصار تایید شد و تا ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶، قطع بیش از ۶۰ هزار درخت خشکیده در هر دو پارک چیتگر و سرخه‌حصار به اجرا درآمد. این رویدادها مدیریت شهری را وادار کرد تا با قطع درختان آلوده، جایگزینی آن‌ها با گونه‌های مقاوم‌تر را به عنوان یک راهکار جایگزین آغاز کند.

وضعیت فعلی درختان پارک جنگلی چیتگر بر اساس آمارهای رسمی.از گزارش: بحران در ریه تنفسی پایتخت؛ ۴۱ درصد درختان پارک جنگلی چیتگر کاملاً خشک شدند ·