هدررفت ۴۰ درصدی پس از برداشت: تفاوت دورریز غذا در اقتصادهای توسعهیافته و در حال توسعه
در حالی که کشورهای پردرآمد، غذاهای کاملا سالم و قابل مصرف را در سطح خردهفروشی و خانوار دور میریزند، اقتصادهای در حال توسعه تا ۴۰ درصد از محصولات کشاورزی خود را پیش از رسیدن به بازار، به دلیل ضعفهای ساختاری از دست میدهند. درک این تفاوت عمیق، کلید حل بحران جهانی هدررفت غذاست.
به قلم نیلوفر احمدی
این خبر را به اشتراک بگذارید
- حامیان توسعه زیرساخت
- استدلال میکنند که سرمایهگذاری مالی در زنجیرههای سرد و جادهها، راهکار اصلی برای کشورهای جنوب جهانی است.
- اصلاحگران رفتار مصرفکننده
- بر تغییر استانداردهای خردهفروشی و عادتهای خانوارها در کشورهای پردرآمد تمرکز دارند.
- تحلیلگران سیستمهای ترکیبی
- چالشهای دوگانه پیش روی کشورهای با درآمد متوسط و در حال شهرنشینی سریع را برجسته میکنند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- کشاورزان خردهپایی که مستقیما تلفات پس از برداشت را تجربه میکنند
- مدیران خردهفروشی که موجودی فروشگاهها و استانداردهای زیباییشناختی را مدیریت میکنند
نکات کلیدی
- تقریبا یکسوم از کل غذایی که در سطح جهان برای مصرف انسان تولید میشود، از بین میرود یا هدر میرود.
- در اقتصادهای در حال توسعه، تا ۴۰ درصد از محصولات کشاورزی پیش از رسیدن به بازار به دلیل زیرساختهای ضعیف و فقدان لجستیک زنجیره سرد از دست میروند.
- در اقتصادهای توسعهیافته، بخش عمده هدررفت غذا در سطح خردهفروشی و مصرفکننده رخ میدهد که ناشی از استانداردهای زیباییشناختی و عادتهای رفتاری است.
- کشورهای با درآمد متوسط در حال حاضر با یک چالش ترکیبی روبهرو هستند و همزمان با افت پس از برداشت در روستاها و دورریز مصرفکنندگان شهری دستوپنجه نرم میکنند.
- بازیابی تنها نیمی از غذایی که در حال حاضر از دست میرود یا دور ریخته میشود، از نظر تئوری میتواند تمام جمعیت دچار سوءتغذیه در جهان را سیر کند.
تفاوت هدررفت غذا در اقتصادهای توسعهیافته و در حال توسعه، به یک مرز جغرافیایی ساده ختم میشود: درِ ورودی بازار. در کشورهای پردرآمد، غذا از مسیر مزرعه تا فروشگاه جان سالم به در میبرد، اما در نهایت توسط فروشندگان و مصرفکنندگان دور ریخته میشود؛ در حالی که در کشورهای کمدرآمد، تا ۴۰ درصد از محصول پیش از آنکه اصلا به دست خریداری برسد، میپوسد، روی زمین میریزد یا طعمه آفتها میشود.[2]
ما تقریبا یکسوم از کل غذایی را که در جهان برای مصرف انسان تولید میشود، از دست میدهیم. اما اگر این کسری عظیم را به عنوان یک مشکل یکپارچه جهانی در نظر بگیریم، مکانیسم واقعی جابهجایی غذا را نادیده گرفتهایم. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) مرز مشخصی میان «افت غذا» و «دورریز غذا» قائل است و این تفکیک واژگانی، دقیقا بازتابدهنده همان شکاف اقتصادی است.[1]
افت غذا در همان ابتدای زنجیره تامین رخ میدهد. این همان غلاتی است که در یک سیلوی بدون تهویه مناسب رطوبت میگیرد و کپک میزند، یا گوجهفرنگیهایی که زیر وزن خودشان در عقب یک کامیون حملونقل داغ و خفهکننده له میشوند. بر اساس مقاله فنی Action contre la Faim در سال ۲۰۱۸، این تلفات پس از برداشت، نه از سر بیتوجهی، بلکه به دلیل کمبود زیرساختها اتفاق میافتد.[5]
در اقتصادهای در حال توسعه، کشاورزان در نبردی نابرابر با زمان و دما میجنگند. بدون لجستیک زنجیره سرد (کامیونهای یخچالدار و انبارهای کنترلکننده دما)، محصولات تازه از همان لحظهای که از خاک بیرون کشیده میشوند، شروع به خراب شدن میکنند. برنامه جهانی غذا (World Food Programme) اشاره میکند که در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، حجم حیرتآوری از غذا تنها به این دلیل از بین میرود که کشاورزان از نظر فیزیکی نمیتوانند پیش از فاسد شدن، آن را به بازار برسانند.[6]
گزارش تحلیلی موسسه منابع جهانی (WRI) در سال ۲۰۲۴ که توسط صندوق جهانی طبیعت (World Wildlife Fund) منتشر شده، توضیح میدهد: «وقتی به دادههای مناطق کمدرآمد نگاه میکنید، مصرفکننده تقریبا هرگز مقصر نیست. مردمی که برای تامین هزینه غذای خود در تقلا هستند، آن را دور نمیریزند.» در عوض، این هدررفتها ساختاری هستند. یک کشاورز در روستایی در کنیا ممکن است محصول کاملا سالمی از انبه برداشت کند، اما اگر بارانهای موسمی تنها جاده منتهی به شهر را بشوید و ببرد، تمام محصول روی شاخه میپوسد.[7]
تاوان مالی این هدررفت در مراحل اولیه، ویرانگر است. بروشور استراتژی کاهش افت غذای FAO نشان میدهد که چگونه تلفات پس از برداشت، کشاورزان خردهپا را در تله فقر گرفتار میکند. آنها سرمایه خود را برای بذر، کود و نیروی کار صرف میکنند، اما تنها موفق به فروش ۶۰ درصد از محصول خود میشوند. آن ۴۰ درصد گمشده، درآمد خالصی است که از دست میرود و در هوای گرم انبارهای نامناسب تبخیر میشود.[2]
این وضعیت را با سفر یک توتفرنگی پرورشیافته در کالیفرنیا یا سیبزمینی برداشتشده در فرانسه مقایسه کنید. در اقتصادهای توسعهیافته، زیرساختهای کشاورزی به شدت بهینهسازی شدهاند. ماشینهای برداشت مکانیزه هستند، فرآیند خنکسازی از همان مزرعه آغاز میشود و شبکههای حملونقل بینقص عمل میکنند. غذا از مرحله برداشت و جادهها به سلامت عبور میکند.[4]
این وضعیت را با سفر یک توتفرنگی پرورشیافته در کالیفرنیا یا سیبزمینی برداشتشده در فرانسه مقایسه کنید.
اما به محض اینکه این غذا به محیط خردهفروشی میرسد، اولویتهای سیستم از «حفظ و نگهداری» به «نمایش و ظاهر» تغییر میکند. اقتصادهای توسعهیافته بر اساس مدل فراوانی کار میکنند؛ جایی که قفسههای فروشگاهها باید همیشه پر به نظر برسند و محصولات باید از نظر ظاهری بینقص باشند.[3]
یک بررسی تطبیقی منتشر شده در ResearchGate نشان میدهد که چگونه استانداردهای سختگیرانه زیباییشناختی در کشورهای شمال جهانی (Global North)، به دورریز عظیم در سطح خردهفروشی منجر میشود. سیبهایی با لکههای جزئی، هویجهایی که دو شاخه رشد کردهاند و خیارهای کمی نامتقارن، معمولا پیش از آنکه حتی به ویترین برسند، جدا و دور ریخته میشوند. آنها کاملا مغذی هستند، اما در آزمون بصری یک مصرفکننده پردرآمد مردود میشوند.[3]
این دورریز به محض ورود غذا به خانهها شتاب میگیرد. مطالعهای در PMC که الگوهای افت غذا را با استفاده از دستهبندی تولید ناخالص داخلی (GDP) تحلیل کرده، نشان میدهد که با افزایش ثروت ملی، نسبت غذای هدررفته در سطح خانوار به شدت بالا میرود. در آمریکای شمالی و اروپا، مصرفکنندگان معمولا بیشتر از نیازشان خرید میکنند، تاریخهای «بهترین زمان مصرف» را به اشتباه به عنوان خط قرمز ایمنی غذا تفسیر میکنند و بخش قابلتوجهی از غذاهای پخته شده را در سطل زباله میریزند.[4]
پژوهشگران PMC خاطرنشان میکنند: «در کشورهای توسعهیافته، غذا در مقایسه با میانگین درآمدها نسبتا ارزان است و این موضوع، ارزش درکشده آن را کاهش میدهد.» وقتی قیمت یک بسته اسفناج تنها کسر کوچکی از دستمزد یک ساعت کار باشد، فراموش کردن آن در ته کشوی یخچال تا زمانی که به یک توده لزج تبدیل شود، بیشتر یک دردسر کوچک است تا یک فاجعه مالی.[4]
این دورریز رفتاری، اساسا با افت ساختاری که در کشورهای در حال توسعه میبینیم متفاوت است. یکی ناشی از شکست در مهندسی و سرمایهگذاری است و دیگری ناشی از شکست در ارزشگذاری و عادتها. حل کردن این دو مشکل، به ابزارهای کاملا متفاوتی نیاز دارد.[10]
برای اقتصادهای در حال توسعه، مداخلات باید فیزیکی و تکنولوژیک باشند. FAO و Action contre la Faim راهکارهای ساده و بومی را پیشنهاد میدهند: کیسههای غلات کاملا درزبندی شده که آفتها را خفه میکنند، سردخانههای محلی با انرژی خورشیدی و شبکههای جادهای بهبودیافته. مقالهای در سال ۲۰۲۳ در نشریه Agriculture نشان داد که معرفی سیلوهای فلزی ساده در آمریکای مرکزی، تلفات ذرت ناشی از هجوم شپشکها را به شدت کاهش داده است.[8]
در اقتصادهای توسعهیافته، مداخلات باید فرهنگی و قانونی باشند. برای مثال، فرانسه در سال ۲۰۱۶ قانون برجستهای را تصویب کرد که سوپرمارکتها را از دور ریختن غذاهای فروختهنشده منع کرده و آنها را موظف میکند تا این غذاها را به خیریهها اهدا کنند. سایر کشورهای پردرآمد نیز بر کمپینهای آموزش مصرفکننده تمرکز کردهاند تا تفاوت میان «تاریخ انقضا» (مرتبط با ایمنی) و «بهترین زمان مصرف» (مرتبط با کیفیت) را روشن کنند.[7]
کشورهای با درآمد متوسط، مانند اندونزی، برزیل و چین، در حال حاضر هر دو پدیده را به طور همزمان تجربه میکنند. همانطور که Modern Diplomacy در گزارش خود از هدررفت غذا در اندونزی اشاره کرده، شهرنشینی سریع در حال ایجاد یک مشکل ترکیبی است. این کشورها همچنان از شکافهای زیرساختی در مناطق روستایی که باعث افت پس از برداشت میشود رنج میبرند، در حالی که طبقه متوسط شهری و رو به رشد آنها در حال الگوبرداری از عادتهای پرمصرف و پردورریز کشورهای شمال جهانی هستند.[9]
پر کردن این شکاف برای امنیت غذایی جهان حیاتی است. برنامه جهانی غذا تخمین میزند که بازیابی تنها نیمی از غذایی که در حال حاضر از دست میرود یا دور ریخته میشود، میتواند تمام جمعیت دچار سوءتغذیه در جهان را به طور کامل سیر کند. کالریها از قبل وجود دارند؛ آنها فقط در بخشهای اشتباهی از زنجیره تامین گرفتار شدهاند.[6]
مسیر پیش رو نیازمند پذیرش این واقعیت است که «هدررفت غذا» یک پدیده یکپارچه نیست. ما نمیتوانیم زنجیره سرد از کار افتاده در کشورهای جنوب صحرای آفریقا را با گفتن به مصرفکنندگان لندنی برای خوردن تهمانده غذایشان تعمیر کنیم، و نه میتوانیم دورریز خردهفروشیها در آمریکای شمالی را با فرستادن سیلوهای غلات بهتر به غرب میانه حل کنیم. مرحله بعدی امنیت غذایی جهانی، به تطبیق راهکارها با جغرافیای هدررفت بستگی دارد؛ هدفگیری دقیق همان کیلومتری از زنجیره تامین که سیستم در آن از کار میافتد.[10]
اصطلاحات کلیدی
- افت غذا
- کاهش در کمیت یا کیفیت غذا که ناشی از تصمیمات و اقدامات تامینکنندگان غذا در زنجیره است و شامل خردهفروشان، ارائهدهندگان خدمات غذایی و مصرفکنندگان نمیشود.
- دورریز غذا
- کاهش در کمیت یا کیفیت غذا که ناشی از تصمیمات و اقدامات خردهفروشان، ارائهدهندگان خدمات غذایی و مصرفکنندگان است.
- زنجیره سرد
- یک زنجیره تامین با دمای کنترلشده که از فعالیتهای تولید، ذخیرهسازی و توزیع یخچالدار برای حفظ کیفیت محصولات تازه استفاده میکند.
- تلفات پس از برداشت
- افت قابل اندازهگیری محصولات غذایی که در فاصله زمانی بین لحظه برداشت تا لحظه رسیدن به بازار خردهفروشی رخ میدهد.
پرسشهای متداول
چرا کشورهای در حال توسعه پیش از رسیدن غذا به بازار، حجم زیادی از آن را از دست میدهند؟
کمبود زیرساختهایی مانند حملونقل یخچالدار، جادههای آسفالت و انبارهای مقاوم در برابر آفت، باعث میشود محصولات کشاورزی پیش از آنکه به فروش برسند، فاسد شده یا توسط حشرات خورده شوند.
در مجموع، کشورهای شمال جهانی غذای بیشتری هدر میدهند یا کشورهای جنوب جهانی؟
تناژ کلی به طرز شگفتآوری مشابه است، اما محل هدررفت تفاوت دارد. جنوب جهانی غذا را در مراحل اولیه زنجیره تامین (تولید و ذخیرهسازی) از دست میدهد، در حالی که شمال جهانی آن را در مراحل پایانی (خردهفروشی و مصرفکننده) دور میریزد.
استانداردهای زیباییشناختی چگونه به هدررفت غذا دامن میزنند؟
سوپرمارکتها در کشورهای پردرآمد اغلب محصولاتی را که کاملا سالم و مغذی هستند اما لکههای ظاهری جزئی، شکلهای عجیب یا اندازه نامناسب دارند، رد میکنند که این امر به دورریز عظیم در سطح خردهفروشی منجر میشود.
آیا بستهبندی بهتر میتواند افت غذا را کاهش دهد؟
بله. مداخلات سادهای مانند کیسههای کاملا درزبندی شده میتوانند آفتها را خفه کرده و از آسیب رطوبت جلوگیری کنند و در نتیجه، تلفات غلات را برای کشاورزان خردهپا در اقتصادهای در حال توسعه به شدت کاهش دهند.
چرا مهم است
ما به اندازه کافی کالری برای سیر کردن تمام مردم کره زمین تولید میکنیم، اما یکسوم آن در مسیر مزرعه تا سفره ناپدید میشود. یافتن نقطه دقیق این هدررفت به ما میگوید که آیا به سردخانههای بهتری در کشورهای جنوب صحرای آفریقا نیاز داریم یا باید حجم وعدههای غذایی را در آمریکای شمالی کوچکتر کنیم.
منابع
پوشش منابع
10 منبع
3 دیدگاه شناساییشده
- [1]Food and Agriculture Organization of the United Nationsحامیان توسعه زیرساخت
Global food losses and food waste: extent, causes and prevention
مطالعه در Food and Agriculture Organization of the United Nations → - [2]Food and Agriculture Organization of the United Nationsحامیان توسعه زیرساخت
FOOD LOSS REDUCTION STRATEGY
مطالعه در Food and Agriculture Organization of the United Nations → - [3]ResearchGateتحلیلگران سیستمهای ترکیبی
A comparative review of food loss and waste: exploring difference between developed and developing countries
مطالعه در ResearchGate → - [4]PMCاصلاحگران رفتار مصرفکننده
Understanding food loss patterns across developed and developing countries using a GDP, growth rate, and health expenditure-based typology
مطالعه در PMC → - [5]Action contre la Faimحامیان توسعه زیرساخت
POST-HARVEST LOSSES AND STRATEGIES TO REDUCE THEM
مطالعه در Action contre la Faim → - [6]World Food Programmeحامیان توسعه زیرساخت
How Food Waste Affects World Hunger
مطالعه در World Food Programme → - [7]World Wildlife Fundاصلاحگران رفتار مصرفکننده
How Much Food Does the World Really Waste? What We Know — and What We Don't
مطالعه در World Wildlife Fund → - [8]Agricultureتحلیلگران سیستمهای ترکیبی
How Much Food Loss and Waste Do Countries with Problems with Food Security Generate?
مطالعه در Agriculture → - [9]Modern Diplomacyتحلیلگران سیستمهای ترکیبی
The Urgency of Addressing Food Waste in Developing Countries: A Focus on Indonesia
مطالعه در Modern Diplomacy → - [10]تیم سردبیری کوهستان
تحلیل تیم سردبیری کوهستان
مطالعه در تیم سردبیری کوهستان →
نظرات
بیشتر در غذا و نوشیدنی
مشاهده همه →شیمی طعم
مسیر تجزیه استرکر: اسیدهای آمینه چگونه میشکنند تا عطرهای کلیدی غذای پخته را بسازند
8 منبع
کالابرگ الکترونیک
اضافه شدن مرغ منجمد و گندم به طرح کالابرگ الکترونیک؛ تصمیم جدید ستاد تنظیم بازار برای سفره خانوار
4 منبع
متابولیسم EGCG
راز جذب ۰.۱ تا ۰.۳ درصدی: چرا آنتیاکسیدان طلایی چای سبز هرگز به خونمان نمیرسد؟
10 منبع
نظارت بر کالاها
کاهش ۵۷ درصدی مازاد جهانی شکر توسط وزارت کشاورزی آمریکا: چگونه بازارهای انرژی و آب و هوا زنجیره تامین شیرینیپزی را تغییر میدهند؟
6 منبع
هر زاویه. هر روز.
دریافت غذا و نوشیدنی اخبار همراه با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، مستقیم در صندوق ورودی شما.