حمله موشکی حوثی‌ها به آرامکو در ریاض؛ آیا امنیت انرژی منطقه وارد مرحله‌ای بی‌بازگشت شده است؟

حمله سپتامبر ۲۰۱۹ به تاسیسات بقیق و خریص، جهان را با آسیب‌پذیری شریان‌های نفتی عربستان سعودی آشنا کرد؛ اما حمله روز شنبه به پالایشگاه آرامکو در ریاض یک تفاوت بنیادین با گذشته دارد: این بار هدف نه تنها یک شریان اقتصادی، بلکه پایتخت سیاسی پادشاهی سعودی است که در میانه یک جنگ تمام‌عیار و تبادل آتش مستقیم هدف قرار گرفته است.

گروه حوثی‌های یمن (انصارالله) روز شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵ (۳ اکتبر ۲۰۲۶) اعلام کرد که تاسیسات شرکت ملی نفت عربستان را در جنوب ریاض با موشک‌های بالستیک و پهپادهای انتحاری در هم کوبیده است.[1][4]

یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثی‌ها، در یک بیانیه تلویزیونی تاکید کرد که این عملیات با موفقیت به اهداف خود اصابت کرده و باعث آتش‌سوزی گسترده در این تاسیسات شده است.

او این حمله را پاسخی مستقیم به بمباران پایتخت یمن دانست و مدعی شد که جنگنده‌های ائتلاف تحت رهبری عربستان در ۲۴ ساعت گذشته بیش از ۶۰ بار صنعا و دیگر استان‌های یمن را هدف قرار داده‌اند. سریع با لحنی تهدیدآمیز هشدار داد که استراتژی جدید این گروه، «محاصره در برابر محاصره و تشدید تنش در برابر تشدید تنش» خواهد بود.[3]

اگرچه مقامات رسمی عربستان سعودی و شرکت آرامکو تاکنون در قبال این حادثه سکوت کرده‌اند، اما شواهد میدانی روایت حوثی‌ها را تقویت می‌کند. خبرنگاران خبرگزاری فرانسه و شاهدان عینی رویترز گزارش داده‌اند که ستون‌های عظیمی از دود سیاه و شعله‌های آتش از پالایشگاه آرامکو در حومه جنوبی ریاض به آسمان برخاسته است. خودروهای آتش‌نشانی، آمبولانس‌ها و نیروهای پلیس به سرعت در اطراف این تاسیسات مستقر شده و تلاش برای مهار حریق را آغاز کردند.[1][2][4]

ریشه‌های دور جدید تنش‌ها

این حمله در شرایطی رخ می‌دهد که درگیری‌ها میان ائتلاف سعودی و حوثی‌ها پس از یک دوره آتش‌بس شکننده چهار ساله، به شدت بالا گرفته است. جرقه دور جدید خشونت‌ها زمانی زده شد که یک پرواز بدون مجوز از سوی ایران، هیئتی از حوثی‌ها را به صنعا منتقل کرد. ریاض در واکنش به این اقدام که آن را نقض حریم هوایی یمن می‌دانست، فرودگاه صنعا را بمباران کرد و در مقابل، حوثی‌ها برای نخستین بار از سال ۲۰۲۲ حملات موشکی به خاک عربستان را از سر گرفتند.[1]

در هفته‌های اخیر، حوثی‌ها با یک پیشروی سریع و غافلگیرکننده در سواحل دریای سرخ، کنترل بخش‌های مهمی از تنگه استراتژیک باب‌المندب را به دست گرفته‌اند. این آبراه حیاتی، مسیر اصلی صادرات نفت عربستان و تجارت جهانی است و تسلط بر آن، اهرم فشار بی‌سابقه‌ای را در اختیار این گروه قرار داده است. همزمان، نبردهای خونینی در جبهه تعز در جریان است که به گفته منابع محلی، ده‌ها کشته از هر دو طرف بر جای گذاشته است.[1]

در مقابل این پیشروی‌ها، ائتلاف تحت رهبری ریاض حملات هوایی سنگینی را علیه مواضع حوثی‌ها سازماندهی کرده است. شبکه المسیره، وابسته به حوثی‌ها، گزارش داد که هواپیماهای ائتلاف تنها در یک روز ۲۶ حمله به پایتخت انجام داده‌اند که با انفجارهای مهیب و تخریب زیرساخت‌ها همراه بوده است. این تبادل آتش نشان‌دهنده پایان قطعی آتش‌بس و بازگشت به خشونت‌های همه‌جانبه در این جنگ دوازده‌ساله است.[1][2][4]

جنگ روایت‌ها و پیامدهای اقتصادی

در حالی که دود از پالایشگاه ریاض به هوا برمی‌خاست، ائتلاف سعودی تلاش کرد تا ابعاد این حمله را کوچک جلوه دهد. ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف، ادعاهای حوثی‌ها مبنی بر هدف قرار دادن ریاض را «گمراه‌کننده» خواند. او مدعی شد که این گروه شبه‌نظامی با انتشار چنین اخباری قصد دارد توجه افکار عمومی را از تلفات سنگین خود در جبهه‌های نبرد و خشم فزاینده مردم یمن نسبت به سیاست‌های ویرانگرشان منحرف کند.[3]

با این حال، نفوذ پهپادها و موشک‌ها به حریم هوایی پایتخت و اصابت به یک پالایشگاه کلیدی، زنگ خطری جدی برای سیستم‌های پدافندی پادشاهی سعودی به شمار می‌رود. حوثی‌ها پیش‌تر نیز در ماه گذشته مدعی حمله به تاسیسات آرامکو در منطقه ینبع شده بودند، اما عربستان اعلام کرد که شش موشک بالستیک را پیش از اصابت رهگیری کرده است. تکرار این حملات نشان‌دهنده ارتقای توانمندی‌های تهاجمی حوثی‌هاست.[2][4]

آرامکو به عنوان بزرگ‌ترین شرکت انرژی جهان، نقشی حیاتی در تامین نفت خام بازارهای بین‌المللی ایفا می‌کند. هرگونه اختلال در فعالیت پالایشگاه‌ها و مراکز توزیع این شرکت، می‌تواند به نوسانات شدید قیمت انرژی منجر شود. اگرچه هنوز میزان دقیق خسارات وارده به تاسیسات ریاض مشخص نیست، اما نفس این حمله به سرمایه‌گذاران جهانی یادآوری می‌کند که زیرساخت‌های انرژی خاورمیانه تا چه حد در برابر حملات نامتقارن آسیب‌پذیر هستند.[5]

در نهایت، این تقابل مستقیم نشان می‌دهد که بحران یمن بار دیگر به یک رویارویی بی‌پرده و خطرناک تبدیل شده است. سکوت رسمی ریاض در برابر تصاویر آتش‌سوزی ممکن است تلاشی برای جلوگیری از ایجاد وحشت عمومی یا خرید زمان برای طراحی یک واکنش نظامی گسترده‌تر باشد. تا زمانی که یک توافق جامع برای پایان دادن به محاصره و توقف حملات هوایی به دست نیاید، تاسیسات حیاتی عربستان همچنان در تیررس حملات تلافی‌جویانه باقی خواهند ماند.

چشم‌انداز تاریک صلح

نبرد بر سر کنترل شهر استراتژیک تعز، سومین شهر بزرگ یمن، همچنان در چندین جبهه ادامه دارد. حوثی‌ها به تازگی ارتفاعات مشرف به مناطق ساحلی را تصرف کرده‌اند، اما هنوز نتوانسته‌اند کنترل کامل شهر را به دست بگیرند. در این میان، غیرنظامیان بیشترین هزینه را می‌پردازند و تداوم این چرخه باطل از حملات هوایی و موشکی، چشم‌انداز صلح در فقیرترین کشور خاورمیانه را بیش از پیش تیره و تار کرده است.[1]

در سطح بین‌المللی نیز، این تشدید تنش‌ها نگرانی‌های عمیقی را برانگیخته است. سازمان‌های حقوق بشری و نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد بارها هشدار داده‌اند که ادامه این روند، بحران انسانی در یمن را که پیش‌تر نیز به عنوان یکی از بزرگترین فجایع بشری قرن شناخته می‌شد، وخیم‌تر خواهد کرد. با بسته شدن روزنه‌های دیپلماسی، به نظر می‌رسد خاورمیانه در حال ورود به دوره‌ای از بی‌ثباتی است که در آن، زیرساخت‌های اقتصادی به اهداف اصلی جنگ تبدیل شده‌اند.