جهش قیمت نفت به ۱۱۰ دلار پس از حمله به خط لوله عربستان؛ آمریکا به فکر استفاده از ذخایر استراتژیک نفت افتاد

روز جمعه ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶، حمله پهپادی به خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری شرق به غرب عربستان سعودی (پترولاین)، این شریان حیاتی را از مدار خارج کرد و قیمت نفت برنت را با جهشی سریع به مرز ۱۱۰ دلار در هر بشکه رساند. این خط لوله که روزانه بین ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت خام را از میدان‌های شرقی به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کرد، تنها مسیر امن ریاض برای صادرات نفت محسوب می‌شد. با توقف این جریان که معادل ۴ تا ۵ درصد از کل عرضه جهانی نفت است، بازار انرژی با یکی از جدی‌ترین شوک‌های تامین خود در سال جاری مواجه شده است.[1]

اهمیت استراتژیک این خط لوله در ماه‌های اخیر به شدت افزایش یافته بود. از زمان آغاز درگیری‌های نظامی میان ایالات متحده و ایران و ناامنی در تنگه هرمز، عربستان سعودی برای دور زدن این آبراهه پرخطر، اتکای خود را به خط لوله پترولاین به حداکثر رسانده بود. مسدود شدن همزمان مسیر دریایی خلیج فارس و اکنون مسیر زمینی منتهی به دریای سرخ، به این معناست که بزرگترین صادرکننده نفت جهان عملاً راهی ایمن برای رساندن محموله‌های خود به بازارهای بین‌المللی ندارد.[1][3]

واکنش بازار به این انسداد فوری و با اعداد و ارقام خیره‌کننده همراه بود. در معاملات روز دوشنبه، نفت برنت برای تحویل در ماه نوامبر با بیش از ۳.۴ درصد افزایش به محدوده ۱۰۸ تا ۱۰۹.۳ دلار در هر بشکه رسید و نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز با جهشی ۵ درصدی از مرز ۱۰۶ دلار عبور کرد. این شوک قیمتی تنها به نفت خام محدود نماند؛ قیمت سوخت دیزل در ایالات متحده برای اولین بار در تاریخ به بالای ۶ دلار در هر گالن رسید که مستقیماً هزینه‌های حمل‌ونقل و لجستیک را در سراسر جهان افزایش می‌دهد.[3]

در حالی که وزارت انرژی عربستان توقف فعالیت این خط لوله را یک «اقدام احتیاطی» توصیف کرده است، ارزیابی‌های مستقل تصویر نگران‌کننده‌تری را نشان می‌دهند. تصاویر ماهواره‌ای منتشر شده در روز یکشنبه نشان می‌دهد که حداقل یک ایستگاه پمپاژ کلیدی در مسیر این خط لوله در نزدیکی شهر مدینه دچار آتش‌سوزی و خسارت جدی شده است. منابع صنعتی به خبرگزاری‌ها گفته‌اند که برخلاف خوش‌بینی‌های اولیه، عملیات تعمیر و جایگزینی پمپ‌های تخصصی آسیب‌دیده ممکن است بین سه تا شش هفته زمان ببرد.[1]

طولانی شدن روند تعمیرات، بحران ثانویه‌ای را برای ذخایر نفتی عربستان ایجاد خواهد کرد. برآوردهای صنعت نفت نشان می‌دهد که ظرفیت ذخیره‌سازی بندر ینبع حدود ۳۵ میلیون بشکه است و پایانه‌های مرتبط در مصر (عین‌السخنه و سیدی کریر) نیز روی هم ۳۸ میلیون بشکه ظرفیت دارند. معامله‌گران نفتی هشدار داده‌اند که این مخازن در حال حاضر کاملاً پر نیستند و در صورت عدم بازگشایی خط لوله شرق به غرب، ذخایر صادراتی عربستان ظرف چند روز آینده به طور کامل به پایان خواهد رسید.[1]

از منظر ژئوپلیتیک، این حمله تنش‌های دیپلماتیک جدیدی را در منطقه رقم زده است. دولت عربستان سعودی اعلام کرده است که این پهپادها از خاک عراق شلیک شده‌اند و از دولت بغداد خواسته است تا با عوامل آن برخورد کند. در واکنش به این موضوع، دولت عراق ضمن محکوم کردن این حمله، فرمانده عملیات استان میسان را برکنار کرد و به منظور انجام بازرسی‌های امنیتی، دو گذرگاه مرزی کلیدی خود با ایران (شلمچه و چذابه) را موقتاً به روی تردد مسافر و کالا بست.[2][3]

با این وجود، گروه «مقاومت اسلامی در عراق» با انتشار بیانیه‌ای رسمی، هرگونه دخالت در حمله پهپادی به خط لوله پترولاین را رد کرد. این گروه در بیانیه خود، پذیرش مسئولیت این حمله را «افتخاری که مدعی آن نیستیم» خواند و از واکنش زودهنگام دولت عراق پیش از تکمیل تحقیقات انتقاد کرد. همزمان با این تحولات، پیشروی نیروهای حوثی در یمن و تسلط آن‌ها بر جزیره استراتژیک پریم در تنگه باب‌المندب، کنترل مسیرهای دریایی جایگزین را نیز با چالش‌های امنیتی بی‌سابقه‌ای مواجه کرده است.[2][3]

در پی این بحران، دولت ایالات متحده در حال بررسی گزینه‌های اضطراری از جمله آزادسازی بیشتر ذخایر استراتژیک نفت (SPR) برای کنترل قیمت‌هاست. پیش از این، برداشت از این ذخایر توانسته بود قیمت‌ها را تا حدودی مهار کند، اما تحلیلگران موسسه پژوهشی «گاوکال» هشدار داده‌اند که تداوم این اختلالات و کاهش خطرناک سطح ذخایر استراتژیک می‌تواند در بدترین سناریو، قیمت هر بشکه نفت برنت را به ۱۵۰ دلار برساند. در حالی که مقامات آمریکایی ابراز امیدواری کرده‌اند جریان نفت به زودی از سر گرفته شود، بازارها با بدبینی به این وعده‌ها نگاه کرده و خود را برای یک قطعی طولانی‌مدت و تثبیت نفت بالای ۱۰۰ دلار آماده می‌کنند.[1][3]