جنوب شرق آسیا تجارت انرژی پاک فرامرزی را دو برابر می‌کند؛ گامی بزرگ به سوی شبکه یکپارچه

اقتصادهای رو به رشد جنوب شرق آسیا تشنه انرژی هستند، اما جغرافیا و مرزهای ملی از لحاظ تاریخی شبکه‌های برق آن‌ها را مجزا نگه داشته است. در حالی که صنعتی‌سازی و زیرساخت‌های دیجیتال تقاضای انرژی را بالا می‌برند، منطقه با یک چالش حیاتی روبرو است: چگونه می‌توان به انرژی پاک گذار کرد در حالی که منابع تجدیدپذیر به طور نابرابر توزیع شده‌اند.[2]

این الگو در حال تغییر است. در اوایل سال ۲۰۲۶، چهار کشور – لائوس، تایلند، مالزی و سنگاپور – یک توافقنامه مهم را برای راه‌اندازی فاز دوم پروژه یکپارچه‌سازی برق لائوس-تایلند-مالزی-سنگاپور (LTMS-PIP) امضا کردند. این ابتکار پیشرفته‌ترین سازوکار چندجانبه تجارت برق فرامرزی در جنوب شرق آسیا تا به امروز است.

فاز جدید که «LTMS-PIP 2.0» نامیده می‌شود، ظرفیت برق مبادله شده را از ۱۰۰ مگاوات به حداکثر ۲۰۰ مگاوات طی دو سال آینده دو برابر می‌کند. مهم‌تر از آن، این شبکه را از یک زنجیره تأمین خطی به یک بستر تجاری پویا و چندجهته تبدیل می‌کند.

این سازوکار متکی بر «توافقنامه انتقال انرژی» (EWA) بین شرکت‌های دولتی برق شرکت‌کننده است. تحت این چارچوب، تا ۱۰۰ مگاوات برق آبی تجدیدپذیر تولید شده در لائوس به سمت جنوب منتقل می‌شود. به جای ساخت کابل‌های جدید و اختصاصی، برق از طریق زیرساخت شبکه فشار قوی موجود تایلند و مالزی «چرخانده» می‌شود و در نهایت به مصرف‌کنندگان در سنگاپور می‌رسد.

در یک ارتقاء عمده برای فاز ۲، مالزی دیگر فقط یک کریدور ترانزیت نیست. توافقنامه جدید به مالزی اجازه می‌دهد تا ۱۰۰ مگاوات برق اضافی خود را مستقیماً به سنگاپور تأمین کند. سازمان بازار انرژی سنگاپور (EMA) مجوز واردات شرکت «کپل الکتریک» (Keppel Electric) را تمدید کرده است تا این تأمین دوگانه تا سال ۲۰۲۶ تسهیل شود.

اگرچه ۲۰۰ مگاوات تنها کسری از کل نیازهای انرژی منطقه است، اما این پروژه به عنوان اثبات نهایی مفهوم برای شبکه برق آسه آن (APG) که مدت‌ها در نظر بود، عمل می‌کند. APG یک ابتکار استراتژیک است که برای اتصال فیزیکی سیستم‌های برق هر ۱۰ کشور عضو اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا طراحی شده است.[1]

ضرورت APG ناشی از عدم تطابق جغرافیایی است. جنوب شرق آسیا پتانسیل عظیم انرژی تجدیدپذیر دارد، اما این پتانسیل به ندرت با مراکز بالاترین تقاضا همخوانی دارد. لائوس و منطقه وسیع‌تر مکونگ منابع فراوان برق آبی دارند، ویتنام دارای پتانسیل قوی باد ساحلی است و اندونزی و فیلیپین ظرفیت خورشیدی گسترده‌ای دارند.[2]

در مقابل، قطب‌های متراکم شهری و اقتصادی مانند سنگاپور نیازهای انرژی عظیم و رو به رشدی دارند – که عمدتاً ناشی از گسترش سریع مراکز داده است – اما فاقد مساحت فیزیکی زمین برای استقرار مزارع خورشیدی یا بادی داخلی در مقیاس بزرگ هستند. سنگاپور در حال حاضر قصد دارد تا سال ۲۰۳۵، ۴ گیگاوات برق کم‌کربن وارد کند تا به اهداف اقلیمی خود دست یابد.

شبکه‌های فرامرزی این عدم تطابق را حل می‌کنند. آن‌ها به کشورهایی که مازاد انرژی پاک دارند اجازه می‌دهند تا با فروش برق به همسایگان پرتقاضا، منابع طبیعی خود را به درآمد تبدیل کنند. این تعادل بار، نیاز هر کشور را به ساخت نیروگاه‌های پشتیبان اضافی با سوخت فسیلی کاهش می‌دهد و انتشار کلی کربن را پایین می‌آورد.[1]

بانک توسعه آسیایی (ADB) خاطرنشان می‌کند که این سطح از یکپارچگی، کل منطقه را انعطاف‌پذیرتر می‌کند. کشورهای جنوب شرق آسیا با تجمیع منابع می‌توانند اقتصادهای خود را در برابر نوسانات جهانی قیمت سوخت، شوک‌های اقلیمی و آشفتگی‌های ژئوپلیتیکی در بازارهای نفت و گاز مصون نگه دارند.[1]

با این حال، انتقال برق در سراسر مرزهای حاکمیتی بسیار پیچیده است. این کار چیزی فراتر از اتصال کابل‌ها را می‌طلبد؛ کشورهای شرکت‌کننده باید کدهای شبکه خود را هماهنگ کنند، فرکانس‌های الکتریکی را همگام‌سازی نمایند و چارچوب‌های نظارتی و تجاری شفافی ایجاد کنند. موفقیت LTMS-PIP ثابت می‌کند که می‌توان بر این موانع نهادی غلبه کرد.[2]

مانع بعدی مالی است. گسترش این پروژه‌های آزمایشی به یک شبکه منطقه‌ای جامع، نیازمند سرمایه سرسام‌آوری است. مطالعه طرح جامع اتصال آسه آن تخمین می‌زند که دستیابی به اهداف انرژی تجدیدپذیر منطقه تقریباً به ۷۶۴ میلیارد دلار تأمین مالی نیاز دارد.[1]

برای پر کردن این شکاف، نهادهای چندجانبه وارد عمل شده‌اند. در سال ۲۰۲۵، بانک جهانی و ADB ابتکار تأمین مالی شبکه برق آسه آن را راه‌اندازی کردند تا سرمایه و پشتیبانی فنی را برای زیرساخت‌های در مقیاس بزرگ، از جمله کابل‌های زیردریایی پرهزینه مورد نیاز برای اتصال کشورهای جزیره‌ای مانند اندونزی و فیلیپین به سرزمین اصلی، بسیج کنند.[1]

نوآوری در تولید نیز نقش دارد. در کنار برق آبی و بادی سنتی، جنوب شرق آسیا به سرعت در حال استقرار سیستم‌های فتوولتائیک خورشیدی شناور (FPV) است. با نصب پنل‌های خورشیدی بر روی مخازن و سدهای موجود، کشورها می‌توانند بدون قربانی کردن زمین‌های کشاورزی با ارزش، انرژی پاک تولید کنند و این قطب‌های ترکیبی برق‌آبی-خورشیدی کاندیداهای ایده‌آلی برای صادرات فرامرزی هستند.[2]

با وجود این شتاب، گزارش اخیر اندیشکده انرژی «امبر» (Ember) هشدار می‌دهد که تأخیرهای اصلی پیش روی APG بیشتر سیاسی هستند تا فنی. توافق بر سر تقسیم عادلانه هزینه‌ها برای زیرساختی که به نفع چندین کشور است، همچنان یک چالش دیپلماتیک دشوار باقی مانده است، و همچنین مسائل مدیریت دریایی پیرامون مسیرهای کابل‌های زیردریایی.[2]

با این حال، ضرورت استراتژیک بر این اختلافات غلبه می‌کند. مالزی در طول ریاست خود بر آسه آن، یکپارچه‌سازی انرژی را به یک اولویت سیاسی بالا تبدیل کرده و برای تسریع این گذار، چارچوب‌های الزام‌آور و قوانین تجاری شفاف را ترویج داده است.

اجرای LTMS-PIP 2.0 نشان می‌دهد که چارچوب‌های فنی هماهنگ و اراده سیاسی پایدار می‌توانند با موفقیت مرزها را به هم پیوند دهند. اگر جنوب شرق آسیا بتواند این الگو را گسترش دهد، شبکه برق آسه آن می‌تواند منطقه را از یک چشم‌انداز انرژی تکه‌تکه به یک قدرت اقتصادی یکپارچه و کربن‌زدایی شده تبدیل کند.[2]