کاهش چشمگیر شدت آپنه خواب با قرص خوراکی GLP-1 در کارآزماییهای بالینی فاز سه
قرص روزانه اورفورگلیپرون محصول شرکت الای لیلی، در یک دوره یکساله وقفههای تنفسی بزرگسالان مبتلا به چاقی و آپنه خواب را تا ۴۴ درصد کاهش داد. این دارو همچنین با کاهش وزن چشمگیر و افت فشار خون، پتانسیل تبدیلشدن به جایگزینی برای دستگاههای سیپپ را نشان داده است.
به قلم مریم زند
این خبر را به اشتراک بگذارید
بر اساس نتایج کارآزمایی بالینی فاز سه که در نشستهای علمی انجمن قلب آمریکا در سال ۲۰۲۶ ارائه شد، داروی خوراکی GLP-1 شرکت الای لیلی بهنام اورفورگلیپرون توانسته شدت آپنه انسدادی خواب را در بزرگسالان مبتلا به چاقی یا اضافه وزن به شکل قابل توجهی کاهش دهد.[1]
یافتههای برنامه مطالعاتی ATTAIN-OSA که در ۹ نوامبر ۲۰۲۶ همزمان در نشریه جاما منتشر شد، نشان میدهد این قرص روزانه طی ۵۲ هفته، وقفههای تنفسی بیماران را تا ۴۴ درصد کاهش داده و تا ۳۱٫۵ درصد از شرکتکنندگان به بهبودی کامل یا وضعیت خفیف بیماری رسیدهاند.[1][3]
دکتر وایشناوی کوندل از دانشکده پزشکی آیکان در مانتساینای که نتایج این مطالعه را ارائه کرد، میگوید: «اگر اورفورگلیپرون برای درمان آپنه انسدادی خواب تایید شود، میتواند گزینه دارویی خوراکی نویدبخشی برای افراد مبتلا به اضافهوزن یا چاقی و این عارضه تنفسی باشد».[1][2]
طراحی کارآزمایی و نتایج اثربخشی
برنامه ATTAIN-OSA شامل دو کارآزمایی مستقل ۵۲ هفتهای با حضور ۷۱۲ داوطلب مبتلا به آپنه خواب متوسط تا شدید با شاخص توده بدنی ۲۷ یا بالاتر بود که هیچکدام سابقه ابتلا به دیابت نوع یک یا دو را نداشتند.[1][4]
مطالعه اول ۳۶۳ نفر را در بر میگرفت که قادر یا مایل به استفاده از درمان فشار مثبت مداوم راه هوایی (سیپپ) نبودند. مطالعه دوم نیز با حضور ۳۴۹ بیمار انجام شد که در حال حاضر از دستگاه سیپپ استفاده میکردند و قصد ادامه استفاده از آن را داشتند.[1][3]
در میان بیمارانی که از سیپپ استفاده نمیکردند، شاخص آپنه-هیپوپنه مصرفکنندگان اورفورگلیپرون ۲۱٫۱ واقعه در ساعت کاهش یافت که نشاندهنده افتی ۴۳٫۸ درصدی نسبت به سطح اولیه بود؛ در حالی که گروه دارونما فقط ۴٫۳ واقعه در ساعت کاهش داشتند.[2]
در شرکتکنندگانی که همزمان به درمان با سیپپ ادامه دادند، این دارو شاخص آپنه-هیپوپنه را ۱۸٫۳ رویداد در ساعت کم کرد، در حالی که گروه دارونما در همین بازه ۵۲ هفتهای کاهشی معادل ۵٫۵ رویداد در ساعت را تجربه کردند.[2]
علاوه بر نقطه پایانی اولیه، مصرف این دارو میزان بار کمبود اکسیژن (بار هایپوکسیک) اختصاصی آپنه خواب را به طرز ملموسی مهار کرد؛ معیاری ثانویه که عمق و مدتزمان افت سطح اکسیژن خون در اثر انسداد راه هوایی هنگام خواب را میسنجد.[2][3]
بار هایپوکسیک در گروه عدم استفاده از سیپپ ۵۵٫۹ درصد و در میان استفادهکنندگان از سیپپ ۴۵٫۸ درصد کاهش یافت. افت مکرر اکسیژن در طول خواب با خطرات جدی قلبیعروقی از جمله پرفشاری خون مقاوم به درمان، نارسایی قلبی و سکته مغزی پیوندی نزدیک دارد.[3]
دستاوردهای متابولیک و قلبیعروقی
نتایج این کارآزمایی موید فرضیه غالب است که کاهش وزن ناشی از دارو سازوکار اصلی در بهبود شدت آپنه خواب است، اما پژوهشگران اشاره کردند که کاهش وزن ممکن است تنها دلیل تغییرات فیزیولوژیک رخداده در مجرای تنفسی نباشد.[1]
شرکتکنندگان مصرفکننده اورفورگلیپرون به طور میانگین ۱۰ تا ۱۱ درصد از وزن بدن خود را در دوره ۵۲ هفتهای از دست دادند؛ در نقطه مقابل، گروه دارونما در طول کارآزمایی فقط با کاهشی ۱ تا ۲ درصدی در وزن بدن مواجه شدند.[1]
این دارو جدا از معیارهای تنفسی، فواید قلبیعروقی چشمگیری نیز به همراه داشت؛ فشار خون سیستولیک بیماران پس از یک سال درمان حدود ۷ میلیمتر جیوه کاهش یافت که از نظر پژوهشگران، کاهشی کاملاً معنادار برای سلامت درازمدت قلب محسوب میشود.[2]
کوندل خاطرنشان کرد: «تحقیقات پیشین تایید کرده بود که استفاده از دستگاه سیپپ در خواب میتواند به کاهش ۲ تا ۳ واحدی فشار خون کمک کند». او تاکید کرد که افت هفت واحدی به دست آمده با این قرص، یک لایه محافظتی قلبیعروقی مکمل و قابلتوجه به همراه دارد.
آزمایشهای خون شرکتکنندگان حاکی از افتی چشمگیر در پروتئین واکنشپذیر C با حساسیت بالا (hs-CRP) بود که نشانگر مهمی برای التهاب سیستمیک در بدن است. این نشانگر طی یک سال، در گروه بدون سیپپ ۴۸٫۹ درصد و در گروه دارای سیپپ ۳۸٫۶ درصد کاهش یافت.[2]
ارزیابی ایمنی و سازگاری با بیمار
مشخصات ایمنی اورفورگلیپرون در این کارآزماییها با مطالعات قبلی دارو کاملاً مطابقت داشت و اختلالات دستگاه گوارش شایعترین عوارض جانبی گزارششده توسط شرکتکنندگان در هر دو گروه مستقل طی دوره ۵۲ هفتهای بود.[1][3]
بیماران غالباً درجاتی از حالت تهوع، اسهال و یبوست خفیف تا متوسط را گزارش کردند. این عوارض جزو ویژگیهای مرسوم دسته آگونیستهای گیرنده GLP-1 بوده و عموماً در ماههای ابتدایی همزمان با تطبیق بدن با دارو فروکش میکنند.[3]
قطع روند درمان به دلیل عوارض جانبی در میان مصرفکنندگان داروی فعال بیشتر مشاهده شد؛ بهطوریکه در گروه بدون سیپپ، ۱۲٫۲ درصد از بیماران مصرف اورفورگلیپرون را کاملاً متوقف کردند، در حالی که این رقم در گروه دارونما تنها ۳٫۸ درصد بود.[3]
میزان انصراف از درمان در گروه استفادهکننده از سیپپ به طرز چشمگیری پایینتر بود؛ تنها ۶٫۸ درصد از مصرفکنندگان اورفورگلیپرون به علت عوارض جانبی از مطالعه کنار رفتند و این نرخ در گروه دارونما فقط ۰٫۶ درصد بود.[3]
تنوعبخشی به گزینههای درمانی
در حال حاضر، داروی تزریقی زپباند شرکت الای لیلی تنها داروی دسته GLP-1 به شمار میرود که سازمان غذا و داروی آمریکا آن را به طور اختصاصی برای درمان آپنه انسدادی خواب متوسط تا شدید تایید کرده است؛ مجوزی تاریخی که اواخر سال ۲۰۲۴ به تزریق تیرزپاتاید اعطا شد.[1][3]
اگرچه تیرزپاتاید تزریقی در کارآزماییهای اختصاصی خود بهبود بیشتری در شاخص آپنه-هیپوپنه و بار هایپوکسیک نشان داده بود، اما شکل دارویی آن چالشهایی دارد؛ لزوم نگهداری در زنجیره سرد و تزریق هفتگی مانعی همیشگی برای برخی بیماران است.[2]
دکتر ایلدیو لینگوی متذکر شد: «بزرگترین مزیت اورفورگلیپرون این است که به شکل قرص خوراکی با مصرف یکبار در روز عرضه میشود». او بر مزایای برجسته دسترسیپذیری آسانتر فرمولاسیون خوراکی نسبت به داروهای بیولوژیک سنتی تاکید کرد.[2]
درمان خوراکی بهویژه در ساختارهای بهداشتی با منابع محدود یا برای افرادی که از تزریق و سوزن واهمه دارند، دستاوردی ارزشمند خواهد بود و میتواند دامنه نفوذ جهانی داروهای GLP-1 برای درمان بیماریهای تنفسی شدید را متحول کند.[4]
شرکت الای لیلی قصد دارد تا پایان سال ۲۰۲۶ دادههای مربوط به برنامه ATTAIN-OSA را به سازمان غذا و داروی آمریکا ارسال کند تا مجوز رسمی مصرف اورفورگلیپرون را برای بزرگسالان مبتلا به آپنه خواب متوسط تا شدید همراه با چاقی یا اضافهوزن دریافت نماید.[3]
در صورت تایید، فوندیو به نخستین داروی خوراکی GLP-1 تبدیل میشود که برای آپنه خواب تجویز خواهد شد؛ گزینهای بسیار راحت که با داروهای تزریقی لاغری و نیز دستگاههای مکانیکی سنتی سیپپ که اکنون بازار را در دست دارند، رقابت خواهد کرد.[2][3]
این شرکت همچنین منتظر تصمیم مراجع نظارتی درباره کاربرد اورفورگلیپرون در مدیریت وزن و دیابت نوع دو است. درخواستهای بررسی این کاربردها اوایل امسال به نهادهای آمریکایی تحویل شده و نتایج آن بهزودی اعلام میشود.[3]
مهار یک بار بیماری در ابعاد جهانی
تخمین زده میشود حدود ۹۳۶ میلیون بزرگسال در سراسر جهان با آپنه انسدادی خواب زندگی میکنند. با وجود خطرات شدید قلبیعروقی، بخش عمده موارد بیماری در سطح جهان تشخیص داده نشده و درماننشده باقی مانده که بیماران را در معرض عوارض جبرانناپذیر میگذارد.
این اختلال با انسداد مکرر مجاری فوقانی تنفسی در خواب تعریف میشود؛ نقصی فیزیکی که خواب بیمار را منقطع کرده و به دلیل افتهای مکرر سطح اکسیژن در طول شب، فشاری مداوم و مزمن بر دستگاه قلب و عروق وارد میسازد.[1]
اگرچه درمان با سیپپ همچنان استاندارد طلایی حفظ بازماندن مجاری تنفسی است، آمار پایبندی مداوم بیماران به آن به شکل معناداری پایین است. بسیاری از مبتلایان استفاده شبانه از دستگاه کنار تخت و ماسک پرفشار را آزاردهنده دانسته و برهمزننده چرخه طبیعی خواب میدانند.[4]
نتایج برنامه ATTAIN-OSA حاکی از آن است که رویکردهای دارویی میتوانند نقشی دوگانه در محیطهای بالینی ایفا کنند: هم به عنوان جایگزینی برای افرادی که توان تحمل سیپپ را ندارند و هم به صورت درمانی مکمل برای تقویت کنترل همهجانبه بیماری.[1][4]
پژوهشگران البته هشدار دادهاند که این کارآزماییها اثربخشی دارو را فراتر از یک سال نسنجیده و افراد مبتلا به دیابت را هم از بررسی خارج کرده بودند؛ محدودیتهایی که ضرورت اجرای تحقیقات بلندمدتتر در جمعیتهای جمعیتی متنوعتر برای تایید پایداری نتایج را گوشزد میکند.[1][4]
انجمن قلب آمریکا خواب باکیفیت را در زمره هشت شاخص اساسی حیات برای سلامت قلب و عروق برشمرده و غربالگری منظم آپنه خواب را برای افراد با بیماریهای پرخطر مانند فیبریلاسیون دهلیزی به طور جدی توصیه میکند.
با توسعه افق درمانهای دارویی آپنه خواب، دستورالعملهای بالینی نیز باید شتابان بازنگری شوند. ادغام داروهای خوراکی کاهش وزن با درمانهای تنفسی، چرخشی اساسی در نگاه متخصصان به مهار این عارضه ساختاری به شمار میرود.[2]
نکات کلیدی
- داروی خوراکی اورفورگلیپرون از دسته GLP-1 در کارآزمایی ۵۲ هفتهای فاز سه، وقایع آپنه خواب را تا ۲۱٫۱ رویداد در ساعت کاهش داد.
- بیمارانی که این قرص روزانه را مصرف کردند به طور متوسط ۱۰ تا ۱۱ درصد از وزن بدن خود را از دست داده و شاهد افت هفت واحدی فشار خون سیستولیک بودند.
- تا ۳۱٫۵ درصد از بیماران بدون مصرف سیپپ پس از یک سال درمان به بهبودی نسبی یا درجه خفیف بیماری رسیدند.
- شرکت الای لیلی قصد دارد دادههای این مطالعه را تا پایان ۲۰۲۶ برای ثبت اولین داروی خوراکی آپنه خواب به سازمان غذا و داروی آمریکا تحویل دهد.
آنچه نمیدانیم
- اینکه آیا فواید قلبیعروقی و تنفسی اورفورگلیپرون پس از پایان دوره ۵۲ هفتهای آزمایش نیز پابرجا خواهند ماند یا خیر.
- عملکرد دقیق دارو در بیماران مبتلا به دیابت نوع یک یا دو، با توجه به اینکه این افراد از آزمایشهای ATTAIN-OSA کنار گذاشته شده بودند.
- میزان سهم دقیق کاهش وزن در مقایسه با سایر سازوکارهای زیستی آگونیست گیرنده GLP-1 در بهبود شاخصهای آپنه خواب.
- متخصصان طب خواب
- بر ارزش داشتن یک جایگزین خوراکی برای دستگاههای سیپپ تاکید میکنند و یادآور میشوند که پذیرش و تداوم استفاده از دستگاههای مکانیکی همچنان چالشی مزمن در حوزه بالینی است.
- تحلیلگران بازار دارو
- بر بستر رقابتی تمرکز دارند و معتقدند شکل خوراکی دارو میتواند به دلیل تمایل بیشتر بیماران و لجستیک توزیع سادهتر، سهم بازار چشمگیری را از داروهای تزریقی GLP-1 تصاحب کند.
- متخصصان قلب و عروق
- نتایج ثانویه دارو را برجسته کرده و معتقدند افت فشار خون و فروکش کردن التهاب عمومی بدن، از حیث حفظ بقای درازمدت بیمار، همتراز با بهبود شاخصهای تنفسی اهمیت دارد.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- بیمارانی که در زمینه تحمل و پایبندی به دستگاه سیپپ با چالش مواجه بودهاند
منابع
[1]TCTMDمتخصصان قلب و عروقATTAIN-OSA: Oral GLP-1 Linked to Fewer Breathing Interruptions
مطالعه در TCTMD →
[2]MedPage Todayمتخصصان طب خوابGLP-1 Pill Shows Benefit in Sleep Apnea
مطالعه در MedPage Today →
[3]BioSpaceتحلیلگران بازار داروLilly to seek second sleep apnea approval after Foundayo reduces disease severity in Phase 3
مطالعه در BioSpace →
[4]ClinicalTrials.govA Study of Orforglipron in Participants With Obstructive Sleep Apnea and Obesity or Overweight (ATTAIN-OSA)
مطالعه در ClinicalTrials.gov →
بیشتر در سلامت
مشاهده همه →عصبزیستشناسی
کلید بیولوژیک: آدنوزین، اورکسین و گابا چگونه چرخه خواب و بیداری را کنترل میکنند
8 منبع
ساختار خواب
مطالعه بزرگ: ارتباط خواب رِم (REM) بیشتر با کاهش خطر ۸۳ بیماری از جمله آلزایمر و نارسایی قلبی
2 منبع
کیفیت خواب
مطالعه ۳۰ ساله: خواب ۹ ساعت یا بیشتر، خطر مرگ به هر علت را ۱۷ درصد افزایش میدهد
4 منبع
علم خواب
چگونه محدودیت خواب و کنترل محرک، چرخه شرطی بیخوابی را میشکنند
5 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





