کمیاب شدن استامینوفن کدئین در داروخانه‌های ایران؛ از کاهش کشفیات مواد مخدر تا چالش تامین مواد اولیه

گزارش‌های میدانی و تایید مقامات صنفی در روزهای پایانی شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که داروی استامینوفن کدئین، یکی از پرمصرف‌ترین مسکن‌ها در ایران، در بسیاری از داروخانه‌های سطح شهر کمیاب شده و توزیع آن به صورت محدود و سهمیه‌ای انجام می‌شود. این وضعیت بیماران نیازمند به مسکن‌های قوی‌تر را سرگردان کرده است.[1][2]

هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، در واکنش به این بحران تایید کرده است که کاهش دسترسی به مواد اولیه مورد نیاز برای تولید این دارو، دلیل اصلی وضعیت کنونی در بازار دارویی کشور است. تولیدکنندگان داخلی برای تامین ترکیب اصلی این دارو با موانع جدی روبرو شده‌اند.[2]

یکی از دلایل عمده و قابل توجه این کمبود، کاهش کشفیات مواد مخدر در ماه‌های اخیر عنوان شده است. از آنجا که بخشی از کدئین مورد نیاز برای تولید این مسکن در داخل کشور از فرآوری مواد مخدر کشف‌شده توسط نهادهای انتظامی به دست می‌آید، افت این کشفیات مستقیما بر خطوط تولید شرکت‌های داروسازی تاثیر گذاشته است.[1]

علاوه بر کاهش منابع داخلی ناشی از افت کشفیات، محدودیت‌های ارزی و موانع واردات مواد اولیه نیز زنجیره تامین این داروی کلیدی را با اختلال مضاعف مواجه کرده است. تولیدکنندگان برای جبران کمبود کدئین نیازمند واردات هستند که آن هم در شرایط فعلی اقتصادی با چالش‌های خاص خود روبرو است.[1]

این کمبود تنها به استامینوفن کدئین محدود نمی‌شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که بیماران، به ویژه کارگران و اقشار کم‌درآمد، برای یافتن اقلام دارویی ساده‌ای مانند پمادهای چشمی و سایر مسکن‌ها مجبور به جستجوی طولانی در داروخانه‌های مختلف هستند و در بسیاری از موارد دست خالی بازمی‌گردند.[3]

در سیستم درمانی سازمان تامین اجتماعی، دریافت نسخه پایان راه نیست. بسیاری از بیماران پس از مراجعه به داروخانه‌های مراکز ملکی با عدم موجودی یا محدودیت در تعداد تحویلی مواجه می‌شوند و ناچارند داروهای خود را از بازار آزاد و با قیمت‌های بسیار بالاتر تهیه کنند.[3]

این روند باعث شده تا بیماران برای تکمیل نسخه خود راهی داروخانه‌های سطح شهر شوند، جایی که تفاوت قیمت برندها و عدم پوشش کامل بیمه‌ای، هزینه‌های درمان را به شکل قابل‌توجهی افزایش می‌دهد. به عنوان مثال، قیمت برخی داروهای دیابت در بازه زمانی سه ماهه اخیر تا دو برابر افزایش یافته است.[3]

کارشناسان سلامت توصیه می‌کنند بیمارانی که به استامینوفن کدئین نیاز دارند، با مشورت پزشک معالج خود از مسکن‌های جایگزین غیرمخدر مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن استفاده کنند تا در دوره کمبود این دارو، روند مدیریت درد آن‌ها مختل نشود و از مصرف خودسرانه داروهای مشابه پرهیز کنند.[2][4]