رفتن به محتوای اصلی
سلامت عمومیپلتفرم‌های دیجیتال· 7 دقیقه مطالعه· در سلامت

کارشناسان سلامت عمومی: «مانوسفر» تهدیدی تجاری برای سلامت جسم و روان پسران است

ائتلافی از پژوهشگران بین‌المللی سلامت معتقدند زن‌ستیزی آنلاین که بر پایه الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی تقویت می‌شود، مانند صنایع دخانیات و قمار عمل می‌کند؛ رویکردی سودمحور که به بحران سلامت روان و مرگ زودهنگام در میان مردان جوان دامن می‌زند. در این چارچوب علمی، از دولت‌ها خواسته شده پلتفرم‌های دیجیتال را به‌جای پدیده‌ای صرفاً فرهنگی، به عنوان مؤلفه‌های تجاری اثرگذار بر سلامت ارزیابی و تنظیم‌گری کنند.

به قلم امیر کریمی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

در ۴ نوامبر ۲۰۲۶، پژوهشگران دانشگاه شفیلد و نهاد پژوهشی Global Health 50/50 چارچوب جامعی ارائه کردند و خواهان تغییر بنیادین در شیوه برخورد دولت‌ها با افراط‌گرایی آنلاین در میان مردان جوان شدند. به باور این پژوهشگران، شبکه گسترده وب‌سایت‌ها و تولیدکنندگان محتوا موسوم به «مانوسفر» (Manosphere)، دیگر صرفاً یک پدیده فرهنگی گذرا نیست، بلکه به بحرانی ملموس در سلامت عمومی بدل شده است.[2][5]

این بررسی نشان می‌دهد ساختار تجاری پلتفرم‌های دیجیتال امروزی ارتباطی مستقیم با جهش آمار افسردگی، انزوای شدید اجتماعی و مرگ زودهنگام در میان پسران و مردان دارد. این پلتفرم‌ها برای بالا بردن میزان خشم، هیجان و جلب مداوم توجه مخاطب بهینه‌سازی شده‌اند و برای بیشینه‌سازی درآمدهای تبلیغاتی خود، کاربران آسیب‌پذیر را به سمت محتواهای افراطی و زن‌ستیزانه سوق می‌دهند.[1]

محققان دانشگاه شفیلد با مرتبط دانستن روش‌های جلب تعامل کاربران با مؤلفه‌های شناخته‌شده سلامت تجاری اعلام کردند: «مانوسفر، دخانیات و قمار همگی عاملی برای آسیب‌های قابل‌پیشگیری و مرگ زودهنگام مردان هستند.» بر اساس این دیدگاه، الگوریتم‌های پیشنهاددهنده محتوا درست مانند ایجاد اعتیاد شیمیایی، با طراحی حساب‌شده و با انگیزه کسب سود عمل می‌کنند.[2]

تا پیش از این، رویکردها برای مهار زن‌ستیزی در فضای مجازی عمدتاً بر نظارت محتوایی، برنامه‌های آموزشی مدارس و کنترل والدین متکی بود. این گزارش تاکید می‌کند که چنین شیوه‌های فردمحوری عملاً به بن‌بست خورده‌اند؛ چراکه باری فراتر از توان را بر دوش خانواده‌ها می‌گذارند و سودآوری‌های کلان تجاری را که ریشه این بحران هستند، نادیده می‌گیرند.[5]

متخصصان حوزه سلامت دهه‌ها است بررسی می‌کنند که صنایع بزرگی نظیر دخانیات، الکل و غذاهای به‌شدت فرآوری‌شده چگونه در گذر زمان بر سلامت کل جامعه اثر منفی می‌گذارند. گزارش مشترک اخیر، این تعریف را گسترش داده و الگوریتم‌های رسانه‌های اجتماعی را به عنوان عامل تجاری نوینی در تخریب سلامت معرفی می‌کند که آسیب‌های آن به طور نامتناسب متوجه مردان جوان است.[5]

در حال حاضر مردان حدود ۷۵ درصد از کل موارد خودکشی در جهان را به خود اختصاص داده‌اند و میانگین امید به زندگی آنان در بیشتر کشورهای توسعه‌یافته بیش از چهار سال کمتر از زنان است. اگرچه فاکتورهای زیستی و سختی کار در این آمار نقش دارند، اما پژوهشگران تاکید دارند سوءاستفاده‌های تجاری در فضای مجازی این شکاف را به‌شدت تعمیق کرده است.[5]

مانوسفر به عنوان شبکه‌ای غیرمتمرکز از انجمن‌های گفتگو، پادکست‌ها و چهره‌های اینترنتی عمل می‌کند که تعریفی خشک و آسیب‌زا از مردانگی را ترویج می‌کنند. محتوای این فضا عموماً بر پایه تحقیر زنان، القای اجتناب‌ناپذیر بودن رنج مردان و مخالفت شدید با مشاوره‌ها و درمان‌های روانی مرسوم شکل گرفته است.[1]

برای نوجوانی که در برهه حساس شکل‌گیری هویت قرار دارد و با ناامنی‌های اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کند، این اتمسفر مجازی حس تعلق و قاطعیت فریبنده اما مخربی ایجاد می‌کند. پلتفرم‌ها نیز تنها نظاره‌گر این جریان نیستند؛ بلکه موتورهای پیشنهاددهنده آن‌ها این محتواها را به شکلی فعال تقویت و پخش می‌کنند، چراکه نرخ تعامل فوق‌العاده بالایی برایشان به همراه دارد.[3]

سازوکار این تقویت الگوریتمی بسیار پرشتاب و هدفمند است. بررسی‌های مستقل سیستم‌های الگوریتمی بارها نشان داده حسابی که برای یک نوجوان ۱۵ ساله ساخته می‌شود، تنها پس از ۲۰ دقیقه مرور معمول محتوا—حتی بدون جستجوی مستقیم—با هجمه‌ای از پست‌های تندرو و زن‌ستیزانه مواجه می‌شود.[1][2]

این شتاب‌گیری ناگهانی به این دلیل رخ می‌دهد که الگوریتم‌ها برای بیشترین زمان تماشا و سود تبلیغاتی بهینه‌سازی شده‌اند، نه برای محافظت از سلامت روان یا صحت‌سنجی اطلاعات. برانگیختن خشم، حس مظلوم‌نمایی و جنجال محرک‌های روانی کارآمدی هستند که مخاطب را بسیار طولانی‌تر از مطالب آگاهی‌بخش و معتدل پای صفحه نمایش نگه می‌دارند.[4]

پژوهشگران بریتانیایی معتقدند تقلیل دادن این موضوع به آزادی بیان، ناشی از عدم درک کارکرد واقعی اینترنت در سال ۲۰۲۶ است. آسیبی که ایجاد می‌شود صرفاً به دلیل وجود یک دیدگاه نیست، بلکه حاصل تکثیر عمدی، سیستماتیک و سودجویانه آن میان قشر آسیب‌پذیر نوجوان است.

روزنامه گاردین در گزارشی با بازتاب اجماع کارشناسان ارائه‌دهنده این طرح نوشت: «مانوسفر و زن‌ستیزی آنلاین باید به عنوان معضل سلامت عمومی شناخته شوند.» این تغییر زاویه دید به دولت‌ها اجازه می‌دهد ابزارهای قانونی قدرتمندی را که پیش‌تر برای محدودسازی دخانیات یا تبلیغات شرط‌بندی ورزشی به کار می‌رفت، در این حوزه هم اعمال کنند.

ورود نگاه سلامت عمومی به این حوزه، نقطه تمرکز را از رفتارهای فردی به نظارت ساختاری و قانونی بر شرکت‌های بزرگ فناوری منتقل می‌کند؛ امری که می‌تواند شامل ارزیابی اجباری ریسک الگوریتم‌ها و وضع محدودیت‌های شفاف بر شیوه ردگیری و محتوادهی به افراد زیر ۱۸ سال باشد.[1][5]

پژوهشگران شباهتی عینی با صنعت قمار مطرح می‌کنند؛ صنعتی که در بسیاری از کشورها با محدودیت‌های تبلیغاتی سنگین و تمهیدات کاهش آسیب روبه‌رو است. آنها تاکید دارند زمانی که پلتفرم‌های دیجیتال صدمات روانی و خشونت‌های عینی ایجاد می‌کنند، باید از نظر حقوقی مشمول استانداردهای مشابه‌ای شوند.[2]

البته تصویب چنین مقرراتی نیازمند اراده سیاسی محکمی است، زیرا غول‌های فناوری همواره در برابر نظارت بر الگوریتم‌های اختصاصی‌شان مقاومت کرده‌اند. با این وجود، تشدید روزافزون بحران سلامت روان میان پسران و مردان جوان، فشارهای سیاسی گسترده‌ای را در کشورهای غربی برای اصلاحات اساسی ایجاد کرده است.[3]

این گزارش به پیوند خطرناک مانوسفر با دیگر تهدیدات تجاری نیز می‌پردازد. چهره‌های پرطرفدار این جریان مکرراً به تبلیغ مکمل‌های غذایی تاییدنشده، معاملات پرریسک رمزارزها و پلتفرم‌های غیرمجاز شرط‌بندی می‌پردازند که خود بار مالی، جسمی و روانی سنگینی به مخاطبان جوان تحمیل می‌کند.[2][5]

این چارچوب افزون بر قانون‌گذاری دولتی، تحولی اساسی در نحوه تعامل روان‌شناسان و مددکاران اجتماعی با مردان جوان را خواستار است؛ زیرا افراد غرق‌شده در این تفکرات اغلب به دلیل بدبینی افراطی که به نهادهای درمانی پیدا کرده‌اند، مشاوره‌ها و روان‌درمانی‌های رایج را نمی‌پذیرند.[1][5]

کادر درمان نیازمند آموزش‌های به‌روز هستند تا ادبیات و نشانه‌های رفتاری ناشی از افراط‌گرایی الگوریتمی را در بیماران خود به موقع شناسایی کنند. همان‌گونه که پزشک خانواده وضعیت اعتیاد به الکل یا مواد را بررسی می‌کند، متخصصان توصیه می‌کنند الگوهای آسیب‌زای استفاده از فضای مجازی نیز مورد ارزیابی بالینی قرار گیرد.

برنامه‌های اجتماعی نیز باید به گونه‌ای طراحی شوند که حس تعلق، هدفمندی و اعتمادبه‌نفس سالمی به مردان جوان ببخشند؛ همان نیازی که اکنون در فضاهای آنلاین مسموم جستجو می‌شود. این پژوهش یادآور می‌شود صرفاً دستور دادن به نوجوانان برای کنار گذاشتن تلفن همراه تا وقتی مکان‌های حقیقی، امن و سازنده‌ای در دسترس آن‌ها نباشد، راه به جایی نخواهد برد.[2][5]

در حال حاضر چند طرح آزمایشی در بریتانیا با ترکیب ورزش، مهارت‌آموزی و جلسات گفتگوی صمیمانه و بدون قضاوت در حال اجرا هستند. هدف این برنامه‌ها بازسازی پیوندهای محلی و واقعی است تا جایگزینی سالم برای انزوای دیجیتال فراهم شود.[1]

انتشار این گزارش نقطه عطف مهمی در گفتگوهای سلامت، جنسیت و فناوری به شمار می‌رود. پژوهشگران با دسته‌بندی مانوسفر به عنوان یک عامل تجاری موثر بر سلامت، مبنایی روشن و مستند برای اقدام فوری سیاست‌گذاران فراهم کرده‌اند.[2][5]

گام فوری بعدی، پیاده‌سازی این یافته‌های دانشگاهی در قالب لوایح قانونی الزام‌آور است. در حال حاضر فعالان حوزه سلامت تلاش می‌کنند استانداردهای ایمنی الگوریتم‌ها را در قوانین جدید فضای مجازی و سلامت دیجیتال بریتانیا و اتحادیه اروپا بگنجانند.[1]

در این میان، منتقدان هشدار می‌دهند اطلاق عنوان تهدید سلامت عمومی به باورها یا محتواهای خاص ممکن است به دخالت بیش از حد دولت‌ها و سانسور عقاید بینجامد. محققان در پاسخ تاکید دارند هدف آن‌ها کنترل عقاید شخصی افراد نیست، بلکه نظارت بر ساختارهای سودجویانه توزیع و تقویت الگوریتمی مد نظر است.[4]

در این میان، منتقدان هشدار می‌دهند اطلاق عنوان تهدید سلامت عمومی به باورها یا محتواهای خاص ممکن است به دخالت بیش از حد دولت‌ها و سانسور عقاید بینجامد.

در نهایت کارآمدی این چارچوب سلامت عمومی بستگی به آن خواهد داشت که دولت‌ها تا چه میزان برای اصلاح مدل درآمدی شرکت‌های بزرگ فناوری پیش بروند. مادامی که سودآوری بر سلامت روان ارجحیت داشته باشد، الگوریتم‌ها منافع تجاری خود را بر سرنوشت مردان جوان ترجیح خواهند داد.[2][5]

آنچه نمی‌دانیم

  • شرکت‌های فناوری چه واکنشی به الزام قانونی برای شفاف‌سازی و اصلاح الگوریتم‌های اختصاصی خود نشان خواهند داد.
  • آیا طرح محتواهای ایدئولوژیک به عنوان تهدید سلامت عمومی می‌تواند در برابر چالش‌های حقوقی مرتبط با آزادی بیان دوام بیاورد.
  • حداقل میزان مواجهه با محتوای الگوریتمی که آسیب روانی ماندگار در نوجوانان ایجاد می‌کند دقیقاً چقدر است.
پژوهشگران سلامت عمومی 45%درمانگران و متخصصان بالینی 30%مدافعان حقوق دیجیتال 25%
پژوهشگران سلامت عمومی
خواهان نظارت قانونی بر الگوریتم‌ها به عنوان خطرات تجاری برای سلامت هستند.
درمانگران و متخصصان بالینی
بر ابزارهای غربالگری به‌روز و ایجاد فضاهای اجتماعی واقعی برای حل انزوای الگوریتمی تمرکز دارند.
مدافعان حقوق دیجیتال
درباره خطر لغزش به سمت سانسور در صورت سلامت‌محور دانستن محتواهای فکری هشدار می‌دهند.

منابع

پوشش منابع

5 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

پژوهشگران سلامت عمومی 45%درمانگران و متخصصان بالینی 30%مدافعان حقوق دیجیتال 25%
  1. [1]Euronewsپژوهشگران سلامت عمومی

    The manosphere should be treated as a public health risk, report warns

    مطالعه در Euronews →
  2. [2]The University of Sheffieldپژوهشگران سلامت عمومی

    Manosphere, tobacco and gambling are driving avoidable harm and premature deaths among men, studies find

    مطالعه در The University of Sheffield →
  3. [3]Dawnمدافعان حقوق دیجیتال

    The 'Manosphere' should be treated as a public health issue: report

    مطالعه در Dawn →
  4. [4]The Express Tribuneمدافعان حقوق دیجیتال

    Experts urge govts to treat manosphere and misogyny as public health issues: report

    مطالعه در The Express Tribune →
  5. [5]Global 50/50پژوهشگران سلامت عمومی

    A public health response to the manosphere

    مطالعه در Global 50/50 →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار سلامت با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.