کشف اردوگاه گمشده آشوری‌ها در محاصره اورشلیم با کمک نقشه‌برداری نوین

تاریخ معمولاً توسط فاتحان نوشته می‌شود، اما گاهی اوقات توسط خود چشم‌انداز بازنویسی می‌گردد. برای هر کسی که همیشه این سوال را داشته که چقدر حقیقت تاریخی زیر حماسه‌های گسترده کتاب مقدس عبری مدفون شده است، اکنون زمین شواهد خود را ارائه می‌دهد. محاصره افسانه‌ای اورشلیم در سال ۷۰۱ پیش از میلاد – درگیری امپراتوری‌هایی که اثری پاک‌نشدنی بر آگاهی مذهبی غرب گذاشت – مدت‌هاست که در فضای مبهم بین واقعیت باستان‌شناسی و پیروزی الهی قرار داشت. اکنون، ردپای فیزیکی ارتش مهاجم آشور به نور کشیده شده است، نه با بیل، بلکه با چشمی تیزبین و مجموعه‌ای از عکس‌های قدیمی.[1][2]

داستان با سناخریب، پادشاه آشور، آغاز می‌شود؛ فرمانروایی که هیچ پیروزی نظامی‌ای را از دست نمی‌داد مگر اینکه آن را بر دیوارهای کاخ خود حکاکی کند. نیروهای او در شام (لِوانت) پیشروی کردند و شهرهای مستحکم پادشاهی یهودا را در هم کوبیدند و سپس خود اورشلیم را محاصره کردند. طبق روایت کتاب مقدس در کتاب دوم پادشاهان، محاصره به طور ناگهانی پایان یافت، زمانی که «فرشته خداوند» از اردوگاه آشوری‌ها عبور کرد و ۱۸۵,۰۰۰ سرباز را در یک شب از پای درآورد. در حالی که مورخان مدت‌هاست درباره علت واقعی عقب‌نشینی ناگهانی آشوری‌ها بحث کرده‌اند – از یک طاعون ویرانگر گرفته تا باج سنگینی که حزقیا، پادشاه یهودا، پرداخت کرد – مکان فیزیکی اردوگاه‌های نظامی عظیم سناخریب یکی از اسرار پایدار باستان‌شناسی کتاب مقدس باقی مانده بود.[1][4]

در این میان، استفن سی. کامپتون، محقق مستقلی که تصمیم گرفت به جای زمین، به بالا نگاه کند، وارد عمل شد. کامپتون به جای حفاری کورکورانه در خاک، به نقش‌برجسته‌های معروف لاخیش روی آورد – پنل‌های سنگی عظیمی از کاخ سناخریب در نینوا که اکنون در موزه بریتانیا نگهداری می‌شوند و فتح وحشیانه شهر یهودی لاخیش را به تصویر می‌کشند. محققان قبلی فرض کرده بودند که اردوگاه آشوری‌ها در دامنه تپه شهر برپا شده بود، اما حفاری‌ها در آنجا چیزی پیدا نکرد. کامپتون متوجه شد که این نقش‌برجسته‌ها در واقع اردوگاه را در فاصله‌ای دورتر، جدا شده از شهر توسط یک تپه میانی، نشان می‌دهند.[2][3]

نکته حیاتی این بود که نقش‌برجسته‌های آشوری اردوگاه‌های نظامی آن‌ها را به شکلی متمایز بیضی‌گون، مستحکم با دیوارهای دفاعی و یک جاده مرکزی به تصویر کشیده بودند. کامپتون با استفاده از این اثر انگشت معماری، حکاکی‌های باستانی را با عکس‌های هوایی اوایل قرن بیستم منطقه مقایسه کرد؛ عکس‌هایی که قبل از آنکه توسعه مدرن توپوگرافی باستانی را بپوشاند، گرفته شده بودند. او به دنبال خرابه‌های بزرگ و بیضی‌شکل بود – شکلی که در تضاد شدید با اردوگاه‌های نظامی مستطیلی و سخت‌گیرانه‌ای است که امپراتوری روم بعدها ترجیح می‌داد.[1][2][3]

تلاش برای نقشه‌برداری یک الگوی قابل توجه را نشان داد. کامپتون مکانی در شمال لاخیش را شناسایی کرد که ساختار بیضی‌شکل آشکار را داشت. اما مدرک اصلی، زبانی بود. در نقشه‌های اولیه، این مکان نام عربی «خربة المدورة» (Khirbet al-Mudawwara) را داشت. در قرون وسطی، اصطلاح «مدورة» (Mudawwara) برای اشاره به چادر عظیم و دایره‌ای یک سلطان یا حاکم مهاجم استفاده می‌شد. چشم‌انداز به معنای واقعی کلمه، خاطره اردوگاه پادشاه مهاجم را در نام محلی خود (توپونیم) حفظ کرده بود.[1][2]

کامپتون با دنبال کردن این مسیر زبانی، به سمت اورشلیم نگاه کرد. درست در شمال شهر باستانی، او مکان دیگری را یافت که از نظر تاریخی به نام «جبل المدورة» (Jebel el-Mudawwara) – به معنای «کوه حاکم مهاجم» – شناخته می‌شد. امروزه، این مکان بیشتر با نام تپه مهمات (Ammunition Hill) شناخته می‌شود، که یک انبار مهمات سابق بریتانیایی و محل نبرد شدید سال ۱۹۶۷ بود. بررسی‌های اوایل قرن نوزدهم خرابه‌های نظامی را در آنجا ثبت کرده بودند، اما به اشتباه آن‌ها را به تیتوس، ژنرال رومی، نسبت داده بودند. تحلیل کامپتون از ابعاد بیضی‌شکل این مکان، همراه با نام عربی آشکار آن، قویاً نشان می‌دهد که این محل، همان پایگاه عملیاتی پنهان سناخریب برای محاصره اورشلیم بوده است.[1][2][5]

در حالی که شواهد نقشه‌برداری قانع‌کننده است، اثبات نهایی نیازمند کار میدانی است. تأیید زمینی این مکان‌ها از طریق حفاری فیزیکی، گام ضروری بعدی است، اگرچه تاریخ مدرن جبل المدورة – که اکنون یک سایت یادبود با توسعه سنگین است – حفاری در آنجا را به یک کابوس لجستیکی تبدیل می‌کند. علاوه بر این، برخی از آشوری‌شناسان هشدار می‌دهند که اصطلاح «مدورة» ممکن است صرفاً به هر سازه گردی اشاره داشته باشد، نه اینکه به طور خاص یک اردوگاه محاصره سلطنتی را نشان دهد.[1][5]

با وجود احتیاط دانشگاهی، ترکیب هنر باستانی، زبان‌شناسی تاریخی و نقشه‌برداری هوایی مدرن، معتبرترین نقشه را از لشکرکشی ویرانگر سناخریب در شام باستان ارائه کرده است. این یادآوری است که گذشته به ندرت به طور کامل محو می‌شود؛ فقط منتظر می‌ماند تا کسی از زاویه درست به چشم‌انداز نگاه کند.[2][6]