خیز میانه برای تبدیل شدن به قطب جدید گردشگری؛ از ثبت جهانی مسجد سنگی ترک تا توسعه مجتمع آلاداغلار

سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، روز دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ در سفری راهبردی به شهرستان‌های میانه و ترکمانچای، از آغاز یک تحول بزرگ در زیرساخت‌های گردشگری شمال‌غرب ایران خبر داد. این سفر با هدف ارزیابی میدانی پروژه‌های کلان و خروج این منطقه تاریخی از انزوای توریستی انجام شد.[1][2]

تمرکز اصلی این برنامه‌های توسعه‌ای، تبدیل شهرستان میانه از یک مسیر عبوری و ترانزیتی به یک مقصد مستقل و جذاب برای گردشگران داخلی و خارجی است. مقامات دولتی معتقدند که ترکیب کم‌نظیر جاذبه‌های طبیعی و بناهای باستانی در این منطقه، پتانسیل بالایی برای ارزآوری دارد.[1][2]

صالحی‌امیری در جریان ارزیابی‌های میدانی خود تأکید کرد که بهره‌گیری هوشمندانه و نظام‌مند از این مزیت‌های سرزمینی، می‌تواند میانه را به یکی از پیشران‌های توسعه گردشگری کشور تبدیل کند. او این رویکرد را الگویی موفق از پیوند حفاظت از میراث طبیعی با رونق اقتصادی خواند.[2]

یکی از شاخص‌ترین طرح‌هایی که در این سفر مورد بررسی دقیق قرار گرفت، مجموعه گردشگری طبیعت‌محور آلاداغلار بود. این پروژه عظیم به عنوان یک مقصد چندمنظوره برای گردشگری علمی، طبیعت‌گردی و تفریحات خانوادگی در شمال‌غرب کشور طراحی شده است.[2]

سرمایه‌گذاری کلان در مجتمع آلاداغلار

فاز نخست مجتمع گردشگری آلاداغلار در زمینی به مساحت ۳۰ هکتار و با زیربنایی بالغ بر ۱۱ هزار مترمربع در حال احداث است. این وسعت قابل توجه، امکان تجمیع خدمات متنوع رفاهی و اقامتی را در یک سایت واحد فراهم می‌کند.[2]

این طرح با سرمایه‌گذاری چشمگیر بیش از ۶۵۰۲ میلیارد ریال به مرحله اجرا درآمده است. بر اساس برآوردهای فنی، این مجموعه پس از افتتاح کامل ظرفیت پذیرش روزانه بین ۸۰۰ تا دو هزار گردشگر را خواهد داشت که رقم بی‌سابقه‌ای برای این شهرستان محسوب می‌شود.[2]

راه‌اندازی مرحله اول این مجتمع، تأثیر مستقیمی بر بازار کار محلی خواهد گذاشت. پیش‌بینی می‌شود که این پروژه برای ۸۳ نفر به صورت مستقیم و برای بیش از ۲۰۰ نفر به شکل غیرمستقیم فرصت شغلی پایدار ایجاد کند.[2]

طرح تفصیلی این مجموعه شامل امکانات نوآورانه‌ای نظیر سایت‌های بوم‌گردی، سوئیت‌های اقامتی قابل حمل، رصدخانه تخصصی برای آموزش نجوم و یک آمفی‌تئاتر روباز است. توسعه فاز دوم این طرح نیز در محدوده‌ای به وسعت ۱۵۰ هکتار در دستور کار مدیران استانی قرار دارد.[2]

خیز برای ثبت جهانی مسجد ترک

در کنار جاذبه‌های طبیعی، میراث غنی تاریخی منطقه نیز سهم عمده‌ای در برنامه‌های جدید وزارتخانه دارد. بازدید از مسجد تاریخی و سنگی ترک، که شاهکاری از هنر و معماری دوره ایلخانی به شمار می‌رود، یکی از مهم‌ترین بخش‌های این سفر بود.[1]

وزیر میراث فرهنگی با اشاره به ویژگی‌های منحصربه‌فرد این سازه سنگی، بر ضرورت تسریع در تکمیل مطالعات علمی برای تشکیل پرونده ثبت جهانی آن تأکید کرد. قرار گرفتن این اثر در فهرست یونسکو می‌تواند توجه جامعه بین‌المللی را به این منطقه جلب کند.[1]

صالحی‌امیری در جمع معتمدان محلی اظهار داشت: «مسجد در باور ما جایگاهی مقدس دارد و معرفی شایسته مسجد سنگی ترک می‌تواند زمینه شناخت بیشتر این میراث در ایران و جهان اسلام را فراهم کند.» او وعده داد که وزارتخانه در مسیر حفاظت از این بنا در کنار مردم خواهد بود.[1]

محوطه باستانی خونج، معروف به شهر سوخته میانه، مقصد تاریخی دیگری بود که در کانون توجه قرار گرفت. این سایت باستانی که در مجاورت شهرک صنعتی آقکند واقع شده، حاوی شواهد ارزشمندی از سفالینه‌های دوره اسلامی میانه است.[3]

کاوش‌های جدید و احیای کاروانسراها

با دستور مستقیم مقامات ارشد، مقرر شد کاوش‌های باستان‌شناسی، لایه‌برداری و مطالعات تخصصی در محوطه شهر سوخته به زودی آغاز شود. هدف نهایی از این کاوش‌ها، تبدیل این سایت تاریخی به یک پایگاه دائمی میراثی و موزه تخصصی برای شهرستان است.[1][3]

پل تاریخی شهرچای، سازه‌ای با ۲۳ چشمه طاق جناغی و طول ۲۶۰ متر، نیز در این طرح جامع گنجانده شده است. دستوراتی برای ساماندهی بستر رودخانه پیرامون پل، اجرای نورپردازی حرفه‌ای و توسعه تأسیسات پذیرایی در حریم آن صادر شد.[4]

در نهایت، کاروانسرای صفوی جمال‌آباد که در مسیر تاریخی زنجان به میانه قرار دارد، برای مرمت و بهره‌برداری به سرمایه‌گذاران بخش خصوصی واگذار خواهد شد. این بنای چهار ایوانی منسوب به شاه عباس دوم، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک اقامتگاه سنتی لوکس دارد.[3]

سیاست راهبردی در واگذاری این بناهای تاریخی، بازگشت منافع اقتصادی حاصل از احیای آن‌ها به جامعه پیرامونی است. مقامات تأکید دارند که ایجاد اشتغال برای ساکنان روستاهای مجاور، شرط اصلی در قراردادهای واگذاری به بخش خصوصی خواهد بود.[3]