خیز چندجانبه ایران برای توسعه انرژی خورشیدی؛ از افتتاح نیروگاههای صنعتی تا ثبت ۵۱ هزار سامانه خانگی
با بهرهبرداری از ۴۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی جدید توسط صنایع پتروشیمی و اختصاص اراضی وسیع در استان فارس، توسعه انرژیهای پاک در بخش صنعت شتاب گرفته است. همزمان، آمارهای جهانی نشان میدهد ایران با تجهیز ۵۱ هزار خانه به پنلهای خورشیدی، در رتبه هفتم توسعه سامانههای مسکونی قرار دارد.
به قلم کتایون کردی
این خبر را به اشتراک بگذارید
در نیمه آبان ۱۴۰۵، نقشه تامین انرژی ایران شاهد چرخش معناداری به سمت منابع تجدیدپذیر است. با افتتاح پروژههای بزرگ صنعتی و گسترش سامانههای خانگی، وابستگی سنتی شبکه برق به سوختهای فسیلی در حال کاهش است.
این تغییر رویکرد، پاسخی ساختاری به ناترازی فزاینده برق و کمبود گاز زمستانی در نیروگاههای حرارتی محسوب میشود. سرمایهگذاری همزمان صنایع بزرگ برای تامین برق خودتامین و مشارکت شهروندان در تولید پراکنده، دو بازوی اصلی این تحول هستند.
دادههای جدید نشان میدهد که این گذار انرژی تنها به بخش دولتی محدود نمانده است. ورود هلدینگهای بزرگ پتروشیمی و فولادی به احداث مزارع خورشیدی، نشاندهنده تغییر نگاه اقتصاد کلان به مقوله امنیت انرژی است.
در این میان، استانهای خراسان رضوی و فارس به عنوان قطبهای جدید تابشی کشور، میزبان بزرگترین پروژههای در دست احداث شدهاند. این تمرکز جغرافیایی بر اساس مطالعات پتانسیلسنجی تابش و نیاز شبکههای محلی شکل گرفته است.
ورود غولهای پتروشیمی به مدار تولید برق پاک
در هفته دوم آبان ۱۴۰۵، شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس دو نیروگاه خورشیدی ۲۰ مگاواتی را به طور رسمی وارد مدار تولید کرد. این پروژهها با نامهای «آفتاب دوغارون» و «آفتاب دبیران» در شرق و جنوب کشور به بهرهبرداری رسیدند.[5]
نیروگاه آفتاب دوغارون در منطقه ویژه اقتصادی تایباد در استان خراسان رضوی و نیروگاه آفتاب دبیران در استان فارس، هر کدام در زمینی به وسعت ۳۰ هکتار احداث شدهاند. مجموع ظرفیت این دو فاز به ۴۰ مگاوات میرسد.[5]
تجهیزات به کار رفته در این مزارع شامل پنلهای فتوولتائیک با راندمان بالا، اینورترهای پیشرفته و سیستمهای ردیاب خورشیدی است. این زیرساختها با هدف تامین برق پایدار برای مجتمعهای پتروشیمی و کاهش فشار بر شبکه سراسری طراحی شدهاند.[5]
این ۴۰ مگاوات تنها گام نخست از یک برنامه جامع توسعهای است. هلدینگ خلیج فارس احداث نیروگاه خورشیدی ۱۰۰۰ مگاواتی در گناباد را در دستور کار دارد که فاز نخست آن با ظرفیت ۲۵۰ مگاوات در حال پیگیری است.[5]
علاوه بر این، پروژههای ۵۰۰ مگاواتی در زنجان و آباده، و یک نیروگاه ۲۰۰ مگاواتی در بوشهر نیز در مراحل مختلف توسعه قرار دارند. این حجم از سرمایهگذاری، الگوی تامین انرژی صنایع انرژیبر را به طور کامل تغییر خواهد داد.[5]
خیز استان فارس برای میزبانی ۳۴۰۰ مگاوات انرژی خورشیدی
همزمان با افتتاح پروژههای صنعتی، استان فارس در حال آمادهسازی زیرساختهای اراضی برای یک جهش بیسابقه در تولید برق خورشیدی است. بیش از ۵۰ میلیون مترمربع از اراضی ملی این استان به پروژههای تجدیدپذیر اختصاص یافته است.
شهرام منتصری، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس، در این باره به رسانهها توضیح داد و ابعاد این واگذاریهای گسترده را تشریح کرد.
منتصری گفت: «با بهرهبرداری از این طرحها در اراضی اختصاصیافته، حدود سه هزار و ۴۰۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق کشور افزوده خواهد شد که گامی موثر در تامین پایدار انرژی است.»
وی با اشاره به استقبال سرمایهگذاران بخش خصوصی افزود: «اراضی اختصاصیافته برای این منظور در قالب ۲۹۳ درخواست سرمایهگذاری در استان در نظر گرفته شده است و ما آمادگی کامل برای تسهیل این روند را داریم.»
در سطح شهرستانها نیز این روند با سرعت در حال اجراست. در شهرستان نیریز، از ابتدای سال تا نیمه آبان، ۱۹.۵ هکتار از اراضی ملی مستقیما به ساخت نیروگاههای خورشیدی اختصاص یافته است.[4]
مریم نقیبینژاد، رئیس اداره امور اراضی شهرستان نیریز، با تایید این خبر، ظرفیت نیروگاههای در دست ساخت این شهرستان را ۸۵ مگاوات اعلام کرد.[4]
نقیبینژاد تاکید کرد: «بهرهگیری از نور خورشید، وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش میدهد و گسترش این نیروگاهها میتواند زیرساختهای انرژی را تقویت کرده و پایداری شبکه برق را بهبود بخشد.»[4]
نفوذ انرژیهای تجدیدپذیر به زیرساختهای انتقال گاز
تغییر رویکرد به سمت انرژیهای پاک حتی در بدنه شرکت ملی گاز ایران نیز عملیاتی شده است. منطقه ۴ عملیات انتقال گاز ایران در آبان ۱۴۰۵، دو نیروگاه خورشیدی را برای تامین برق ایستگاههای خود وارد مدار کرد.[3]
این پروژهها شامل یک نیروگاه ۳۰ کیلوواتی در مرکز بهرهبرداری نیشابور و یک نیروگاه ۵۰ کیلوواتی در مرکز گناباد است. هدف از این طرح، افزایش تابآوری تاسیسات حیاتی انتقال گاز در زمان قطع احتمالی برق شبکه است.[3]
احمد امتحانی، مدیر منطقه ۴ عملیات انتقال گاز ایران، اجرای این پروژهها را گامی عملی در مسیر حرکت به سوی صنعت سبز توصیف کرد.[3]
امتحانی اظهار داشت: «استفاده از انرژی خورشیدی، افزونبر تامین بخشی از برق مورد نیاز مراکز عملیاتی، سبب کاهش هزینههای مصرف انرژی و افزایش سهم تجدیدپذیرها در فعالیتهای منطقه میشود.»[3]
جایگاه هفتم ایران در توسعه سامانههای خورشیدی خانگی
در کنار پروژههای مقیاسبزرگ، بخش خانگی نیز شاهد رشد خاموش اما مستمر سامانههای تولید پراکنده است. جدیدترین آمارهای بینالمللی در آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد که تب نصب پنلهای پشتبامی در ایران به یک روند قابل توجه تبدیل شده است.[1][2]
بر اساس دادههای استخراجشده از نقشه جهانی توسعه نیروگاههای خورشیدی خانگی، ایران با ثبت ۵۱ هزار خانه مجهز به مولد تجدیدپذیر پشتبامی، در رتبه هفتم جهان در بخش سامانههای صرفاً مسکونی قرار گرفته است.[1][2]
در این ردهبندی جهانی، کشورهای آسیایی پیشتاز بلامنازع هستند. چین با بیش از ۷.۳ میلیون سامانه خانوار و هند با نزدیک به ۵.۶ میلیون سامانه مسکونی، رتبههای اول و دوم را به خود اختصاص دادهاند.[1][2]
پس از این دو غول اقتصادی، بنگلادش با ۴.۱۳ میلیون سامانه خارج از شبکه و ژاپن با ۳.۸ میلیون سامانه زیر ۱۰ کیلووات قرار دارند. ازبکستان و اوکراین نیز با ۸۸ هزار و ۸۶ هزار سامانه، در رتبههای پنجم و ششم ایستادهاند.[1][2]
ثبت ۵۱ هزار سامانه در ایران نشاندهنده وجود یک بستر آماده اجتماعی و فنی است. مشترکان خانگی با نصب این تجهیزات، علاوه بر تامین نیاز خود، از طریق طرحهای خرید تضمینی و خالصسنجی برق مازاد را به شبکه میفروشند.[1][2]
نیاز به شتابدهندههای مالی برای عبور از ناترازی
با وجود ثبت این جایگاه جهانی، مقامات حوزه انرژی معتقدند ظرفیت فعلی برای حل بحران ناترازی ۱۰ هزار مگاواتی برق کشور کافی نیست و نیازمند سیاستهای تشویقی بسیار قویتری است.[1]
محسن طرزطلب، رئیس سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی (ساتبا)، آمار ۵۱ هزار خانه خورشیدی را تنها آغاز یک مسیر طولانی برای همتراز شدن با استانداردهای جهانی دانست.[1]
طرزطلب در تحلیل این دادهها تصریح کرد: «برای حرکت به سمت باشگاه میلیونیها باید سرعت گرفت و تحقق این هدف بدون تغییر بنیادین در ابزارهای حمایتی و تسهیلات بانکی دشوار خواهد بود.»[1]
وی تاکید کرد که عبور از مرز ۵۱ هزار واحد و تبدیل آن به یک موج گسترده ملی، نیازمند انقلاب در تسهیلات مالی ارزانقیمت و تسهیل فرآیند اتصال سامانههای خرد به شبکه سراسری است.[1]
کارشناسان انرژی نیز بر این باورند که بازنگری در تعرفههای خرید تضمینی متناسب با نرخ تورم و تقویت صرفه اقتصادی مدلهای خالصسنجی، کلید ورود سرمایههای خرد مردمی به این بخش است.[1][2]
توسعه همزمان نیروگاههای صنعتی و سامانههای خانگی، تابآوری شبکه برق ایران را در برابر شوکهای حرارتی تابستان و کمبود گاز زمستان افزایش میدهد. هر مگاوات برق خورشیدی، معادل صرفهجویی در میلیونها لیتر سوخت مایع است.
توسعه همزمان نیروگاههای صنعتی و سامانههای خانگی، تابآوری شبکه برق ایران را در برابر شوکهای حرارتی تابستان و کمبود گاز زمستان افزایش میدهد.
مسیر پیشرو برای صنعت برق ایران روشن است؛ گذار از تولید متمرکز متکی به گاز، به شبکهای هوشمند و توزیعشده که در آن صنایع و شهروندان، نه تنها مصرفکننده، بلکه تولیدکنندگان فعال انرژی هستند.
نکات کلیدی
- دو نیروگاه خورشیدی ۲۰ مگاواتی توسط صنایع پتروشیمی خلیج فارس در استانهای خراسان رضوی و فارس افتتاح شد.
- بیش از ۵۰ میلیون مترمربع از اراضی ملی استان فارس برای احداث ۳۴۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی اختصاص یافت.
- ایران با ثبت ۵۱ هزار خانه مجهز به پنلهای خورشیدی، در رتبه هفتم توسعه سامانههای مسکونی جهان قرار گرفت.
- رئیس ساتبا خواستار ارائه تسهیلات مالی ارزانقیمت برای تبدیل سامانههای خانگی به یک موج گسترده ملی شد.
آنچه نمیدانیم
- زمانبندی دقیق بهرهبرداری از ظرفیت ۳۴۰۰ مگاواتی برنامهریزیشده در استان فارس هنوز به طور کامل مشخص نیست.
- جزئیات بستههای حمایتی جدید و نحوه تخصیص تسهیلات بانکی برای ترغیب بیشتر مشترکان خانگی اعلام نشده است.
روند رویداد
آبان ۱۴۰۵
افتتاح رسمی دو نیروگاه خورشیدی ۲۰ مگاواتی آفتاب دوغارون و آفتاب دبیران توسط هلدینگ خلیج فارس.
نیمه آبان ۱۴۰۵
اعلام رسمی اختصاص بیش از ۵۰ میلیون مترمربع اراضی در استان فارس برای توسعه ۳۴۰۰ مگاوات برق خورشیدی.
۱۷ آبان ۱۴۰۵
انتشار آمارهای جهانی و تایید جایگاه هفتم ایران با ۵۱ هزار سامانه خورشیدی خانگی.
- سیاستگذاران دولتی
- بر توسعه زیرساختهای تجدیدپذیر برای کاهش ناترازی شبکه و حفظ امنیت انرژی تاکید دارند.
- سرمایهگذاران صنعتی
- احداث نیروگاههای خورشیدی اختصاصی را راهکاری برای جلوگیری از قطع برق و توقف خطوط تولید میدانند.
- مشترکان خانگی
- به دنبال کسب درآمد از طریق فروش برق مازاد به شبکه و کاهش هزینههای مصرفی خود هستند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- تولیدکنندگان داخلی تجهیزات خورشیدی
- فعالان محیطزیست محلی
منابع
[1]ایسنامشترکان خانگیجهش جهانی خورشید روی پشتبامها/ جایگاه ایران در ماراتن انرژیهای پاک کجاست؟
مطالعه در ایسنا →
[2]خبرگزاری مهرمشترکان خانگیایران با ۵۱ هزار سامانه خورشیدی خانگی در رتبه هفتم جهان قرار گرفت
مطالعه در خبرگزاری مهر →
[3]ایرناسیاستگذاران دولتیتوسعه انرژیهای تجدیدپذیر در منطقه ۴ انتقال گاز با دو نیروگاه خورشیدی
مطالعه در ایرنا →
[4]ایرناسیاستگذاران دولتیاختصاص ۱۹.۵ هکتار از زمینهای نیریز به ساخت نیروگاههای خورشیدی
مطالعه در ایرنا →
[5]انرژی و نیرو آنلاینسرمایهگذاران صنعتیآغاز بهرهبرداری از ۲ نیروگاه خورشیدی با ظرفیت ۴۰ مگاوات
مطالعه در انرژی و نیرو آنلاین →
بیشتر در انرژی
مشاهده همه →ذخیرهسازی انرژی
آغاز مطالعات احداث ۲۵۰۰ مگاوات نیروگاه تلمبهذخیرهای در سدهای کارون و دز
3 منبع
توسعه زیرساخت
بهرهبرداری از شبکه آبرسانی ۱۵۷ روستا در لرستان و زنجان با سرمایهگذاری ۸۸۰ میلیارد تومانی
4 منبع
مدیریت انرژی
آغاز خاموشیهای برنامهریزیشده در ایران؛ توانیر قطع روزانه برق را تایید کرد
8 منبع
بحران زیرساخت
آتشسوزی مرگبار در نیروگاه حرارتی الحارثه بصره؛ ۴ کشته و توقف تولید برق
7 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار انرژی با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





