خیز ایران برای توسعه غیرمتمرکز انرژی خورشیدی؛ از سرمایهگذاری خارجی تا تجهیز مدارس
با اتصال ۴۸ مگاوات برق خورشیدی به شبکه در خراسان جنوبی و آغاز تجهیز ۶۳۷ مدرسه در آذربایجان شرقی، روند توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در ایران شتاب گرفته است. این پروژهها با هدف کاهش ناترازی شبکه و توانمندسازی جوامع محلی اجرا میشوند.
به قلم پریسا مرادی
این خبر را به اشتراک بگذارید
توسعه زیرساختهای انرژی خورشیدی در ایران، در نیمه آبان ۱۴۰۵ با ثبت رکوردهای جدیدی در جذب سرمایه خارجی و توسعه تولید غیرمتمرکز همراه شده است. این روند نشاندهنده تغییر رویکرد سیاستگذاران از اتکای صرف به نیروگاههای حرارتی، به سمت استفاده از ظرفیتهای تجدیدپذیر برای مهار ناترازی فزاینده شبکه برق کشور است.[1][2]
در یکی از مهمترین تحولات اخیر، استان خراسان جنوبی موفق به اتصال ۴۸ مگاوات برق خورشیدی به شبکه سراسری شده است. این ظرفیت جدید که تماماً از محل سرمایهگذاری خارجی تأمین مالی شده، گامی کلیدی در راستای تمرکززدایی از تولید برق و استفاده از پتانسیل تابشی مناطق کویری ایران به شمار میرود.[1]
این ۴۸ مگاوات، بخشی از یک سبد سرمایهگذاری بزرگتر شامل پنج پروژه نیروگاه خورشیدی است که در مجموع ظرفیتی معادل ۱۲۰ مگاوات را به شبکه برق استان اضافه خواهند کرد. ارزش مصوب این سرمایهگذاری خارجی، بالغ بر ۴۶ میلیون و ۴۸۰ هزار دلار برآورد شده است که نشاندهنده جذابیت اقتصادی این بخش است.[1]
مرتضی ذاکریان، مدیرکل امور اقتصادی و دارایی خراسان جنوبی، با تأکید بر اهمیت این پروژهها اعلام کرد که تسهیل فرآیندهای اداری و رفع موانع اجرایی، نقش مستقیمی در تسریع روند ساخت این نیروگاهها داشته است. به گفته وی، این پروژهها علاوه بر تولید انرژی پاک، محرک مهمی برای اقتصاد محلی محسوب میشوند.[1]
بر اساس برآوردهای رسمی، تکمیل و بهرهبرداری نهایی از این پنج پروژه خورشیدی، زمینه اشتغال مستقیم برای ۸۰ نفر و اشتغال غیرمستقیم برای ۱۱۰ نفر را در سطح استان فراهم خواهد کرد. این سطح از اشتغالزایی در مناطق کمتر توسعهیافته، یکی از مزایای جانبی گذار به سمت انرژیهای تجدیدپذیر است.[1]
روند پیشرفت فیزیکی این پروژهها نیز در مراحل مختلفی قرار دارد. به عنوان نمونه، نیروگاه خورشیدی ۱۰ مگاواتی در شهرستان سرایان در حال حاضر به پیشرفت ۳۰ درصدی رسیده است. انتظار میرود با تزریق به موقع منابع مالی، این واحد و پروژههای مشابه در ماههای آینده به طور کامل وارد مدار تولید شوند.[1]
توسعه غیرمتمرکز در فضاهای آموزشی
همزمان با توسعه نیروگاههای بزرگمقیاس در شرق کشور، رویکرد تولید غیرمتمرکز برق در شمال غرب ایران با تمرکز بر فضاهای آموزشی در حال پیگیری است. سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، طرح گستردهای را برای نصب پنلهای خورشیدی بر بام مدارس آغاز کرده است.[2]
در استان آذربایجان شرقی، برنامهریزی دقیقی برای تجهیز ۶۳۷ مدرسه به سامانههای خورشیدی ۵ کیلوواتی انجام شده است. این طرح نه تنها به تأمین برق این واحدهای آموزشی کمک میکند، بلکه مازاد تولید آنها میتواند به عنوان یک منبع درآمد پایدار برای مدارس در نظر گرفته شود و بار شبکه توزیع را کاهش دهد.[2]
از مجموع این ۶۳۷ سامانه، ۴۲۷ مورد در محدوده عملیاتی شرکت توزیع نیروی برق استان آذربایجان شرقی و ۲۱۰ سامانه دیگر در محدوده شرکت توزیع نیروی برق تبریز جانمایی شدهاند. تجهیزات اولیه این طرح تأمین شده و انتظار میرود عملیات اجرایی آن با معرفی پیمانکاران واجد شرایط به زودی آغاز شود.[2]
جعفر محمدنژاد سیگارودی، معاون سرمایهگذاری و توسعه ساتبا، در تشریح این برنامه اعلام کرد که تجهیز مدارس آذربایجان شرقی، بخشی از یک کلانپروژه ملی برای نصب سامانههای خورشیدی در ۱۲ هزار مدرسه در سراسر کشور است. این مقیاس از توزیع پنلها، تابآوری شبکه را در برابر شوکهای مصرفی به شدت افزایش میدهد.[2]
سیگارودی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت ساختمانهای اداری تأکید کرد. وی افزود که احداث نیروگاههای خورشیدی هیبریدی مجهز به سامانههای ذخیرهساز در ادارات دولتی، میتواند پایداری ارائه خدمات عمومی را در زمان اعمال محدودیتهای بار و خاموشیهای برنامهریزیشده تضمین کند.[2]
گلوگاههای زیرساختی و اتصال به شبکه
با وجود شتاب گرفتن روند احداث نیروگاههای پاک، توسعه فیزیکی این واحدها با چالشهای جدی در بخش زیرساختهای انتقال و توزیع مواجه است. سرعت نصب پنلهای خورشیدی در بسیاری از مناطق، از سرعت توسعه پستهای برق و خطوط اتصال به شبکه پیشی گرفته است.[2]
بهرام سرمست، استاندار آذربایجان شرقی، با اشاره به استقبال قابلتوجه سرمایهگذاران بخش خصوصی از پروژههای خورشیدی، کمبود پستهای فوقتوزیع را یکی از موانع اصلی در مسیر بهرهبرداری از این ظرفیتها دانست. به گفته وی، بدون ارتقای زیرساختهای انتقال، تولید برق پاک به تنهایی نمیتواند گره از مشکل ناترازی باز کند.[2]
استاندار آذربایجان شرقی صراحتاً خواستار بازنگری وزارت نیرو در سیاستهای مربوط به اتصال نیروگاههای جدید به شبکه شد. وی تأکید کرد که برخی از طرحهای سرمایهگذاری به دلیل همین محدودیتهای زیرساختی و پیچیدگیهای اداری مرتبط با اتصال به شبکه، با تأخیرهای فرسایشی مواجه شدهاند.[2]
این عدم تقارن میان تولید و انتقال، یک چالش سیستماتیک در صنعت برق ایران است. سرمایهگذاری دهها میلیون دلاری در بخش تولید، در صورتی که با سرمایهگذاری متناسب در خطوط انتقال و پستهای توزیع همراه نشود، منجر به حبس ظرفیت تولیدی در محل نیروگاه و هدررفت منابع مالی خواهد شد.[1][2]
کارشناسان انرژی هشدار میدهند که برای تحقق اهداف کلان توسعه تجدیدپذیرها، وزارت نیرو باید مدلهای تأمین مالی جدیدی را برای توسعه شبکههای فوقتوزیع تعریف کند. در غیر این صورت، گلوگاه شبکه مانع از ورود برق تولیدی نیروگاههای جدید به مدار مصرف در زمانهای اوج تقاضا خواهد شد.[2]
چشمانداز مهار ناترازی با انرژی پاک
ترکیب سرمایهگذاریهای خارجی در نیروگاههای بزرگمقیاس کویری و طرحهای حمایتی غیرمتمرکز در فضاهای شهری، نشاندهنده یک استراتژی دوگانه برای عبور از بحران انرژی است. این رویکرد ترکیبی، همزمان ظرفیت پایه شبکه را افزایش داده و تلفات انتقال را در نقاط مصرف کاهش میدهد.[1][2]
ورود ۴۶ میلیون دلار سرمایه خارجی به خراسان جنوبی، اثبات میکند که با وجود تحریمها و محدودیتهای مالی، پروژههای تجدیدپذیر در ایران همچنان از توجیه اقتصادی بالایی برای سرمایهگذاران برخوردارند. تضمین خرید برق و تخصیص زمینهای مناسب، از جمله مشوقهایی است که این روند را تسهیل کرده است.[1]
از سوی دیگر، تبدیل ۶۳۷ مدرسه به تولیدکنندگان کوچک برق، فرهنگسازی عمیقی را در زمینه مصرف بهینه و اهمیت انرژیهای پاک در نسل آینده ایجاد میکند. این مدارس در طول روزهای آفتابی تابستان که شبکه با بیشترین فشار مواجه است، به جای مصرفکننده، به تزریقکننده برق تبدیل میشوند.[2]
موفقیت این گذار استراتژیک در نهایت به هماهنگی دقیق میان نهادهای متولی بستگی دارد. همگامسازی سرعت احداث نیروگاهها با توسعه خطوط انتقال، تسهیل فرآیندهای گمرکی برای واردات تجهیزات و پایبندی دولت به تعهدات خرید تضمینی، شروط اصلی برای حفظ این شتاب توسعه در سالهای پیش رو خواهند بود.[1][2]
پیامدهای زیستمحیطی و پایداری شبکه
توسعه ۱۲۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی در خراسان جنوبی، علاوه بر مزایای اقتصادی، پیامدهای زیستمحیطی قابلتوجهی به همراه دارد. جایگزینی این حجم از برق پاک با تولید نیروگاههای حرارتی، سالانه از انتشار دهها هزار تن گازهای گلخانهای جلوگیری کرده و مصرف آب در فرآیند تولید برق را به صفر میرساند.[1]
در شرایطی که بسیاری از نیروگاههای حرارتی کشور در فصول سرد سال به دلیل افت فشار گاز مجبور به استفاده از مازوت میشوند، پایداری تولید نیروگاههای خورشیدی در طول روز میتواند بخشی از این کمبود سوخت را جبران کند. این امر به طور مستقیم از شدت آلودگی هوای کلانشهرها میکاهد.[1][2]
پراکندگی جغرافیایی این پروژهها از شرق تا شمال غرب کشور، پایداری شبکه سراسری را در برابر حوادث طبیعی و افت ولتاژهای منطقهای افزایش میدهد. تولید برق در محل مصرف، به ویژه در طرحهای پشتبامی مدارس، تلفات شبکه توزیع را که یکی از معضلات تاریخی صنعت برق ایران است، به حداقل میرساند.[2]
پراکندگی جغرافیایی این پروژهها از شرق تا شمال غرب کشور، پایداری شبکه سراسری را در برابر حوادث طبیعی و افت ولتاژهای منطقهای افزایش میدهد.
نکات کلیدی
- اتصال ۴۸ مگاوات برق خورشیدی به شبکه سراسری در خراسان جنوبی از محل سرمایهگذاری ۴۶.۴ میلیون دلاری خارجی.
- آغاز طرح تجهیز ۶۳۷ مدرسه در آذربایجان شرقی به سامانههای خورشیدی ۵ کیلوواتی با هدف تولید غیرمتمرکز.
- هشدار مقامات استانی نسبت به کمبود پستهای فوقتوزیع و لزوم بازنگری در سیاستهای اتصال به شبکه.
- ایجاد نزدیک به ۱۹۰ فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم در مناطق کمتر توسعهیافته از طریق احداث مزارع خورشیدی.
آنچه نمیدانیم
- زمانبندی دقیق رفع محدودیتهای زیرساختی و احداث پستهای فوقتوزیع جدید برای اتصال کامل نیروگاههای در دست ساخت.
- میزان دقیق تحقق درآمدهای پیشبینیشده برای مدارس از محل فروش مازاد برق تولیدی سامانههای خورشیدی.
روند رویداد
نیمه اول ۱۴۰۵
تصویب و آغاز اجرای کلانپروژههای سرمایهگذاری خارجی در حوزه انرژی خورشیدی در شرق کشور.
آبان ۱۴۰۵
اتصال ۴۸ مگاوات از ظرفیت ۱۲۰ مگاواتی نیروگاههای خورشیدی خراسان جنوبی به شبکه سراسری.
آبان ۱۴۰۵
اعلام رسمی برنامه ساتبا برای تجهیز ۶۳۷ مدرسه در آذربایجان شرقی به سامانههای خورشیدی ۵ کیلوواتی.
- سیاستگذاران انرژی
- معتقدند توسعه سریع تجدیدپذیرها تنها راهکار پایدار برای عبور از ناترازی فزاینده برق در تابستان و زمستان است.
- سرمایهگذاران بخش خصوصی
- توسعه نیروگاههای خورشیدی را دارای توجیه اقتصادی میدانند، اما نسبت به موانع زیرساختی و تأخیر در اتصال به شبکه هشدار میدهند.
- مقامات محلی و استانی
- بر نقش این پروژهها در اشتغالزایی منطقهای و لزوم تمرکززدایی از تولید برق تأکید دارند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- شهروندان و مصرفکنندگان محلی
- پیمانکاران احداث شبکههای انتقال برق
منابع
[1]خبرگزاری مهرمقامات محلی و استانیسرمایه گذاری خارجی برای ساخت ۱۲۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی
مطالعه در خبرگزاری مهر →
[2]ایرنامقامات محلی و استانیتجهیز ۶۳۷ مدرسه آذربایجان شرقی به سامانه های خورشیدی
مطالعه در ایرنا →
بیشتر در انرژی
مشاهده همه →توسعه تجدیدپذیرها
نقشه راه ضربتی؛ خیز ۱۲ هزار مگاواتی ایران برای توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر
3 منبع
انرژی خورشیدی
تفاهمنامه ساتبا و وزارت اقتصاد برای تأمین مالی و توسعه نیروگاههای خورشیدی امضا شد
4 منبع
ذخیرهسازی انرژی
آغاز مطالعات احداث ۲۵۰۰ مگاوات نیروگاه تلمبهذخیرهای در سدهای کارون و دز
3 منبع
انرژیهای تجدیدپذیر
عبور ظرفیت تجدیدپذیرهای ایران از ۶۱۵۰ مگاوات؛ لغو ۳ هزار پروانه راکد برای تسریع توسعه
5 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار انرژی با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





