مطالعه ۱۷۰۰ زبان، قواعد «دستور زبان جهانی» را تأیید می‌کند؛ تفکر مشترک انسانی تکامل همه زبان‌ها را شکل می‌دهد

امروزه تقریباً ۷۲۰۰ زبان در سراسر جهان صحبت می‌شود که هر کدام واژگان، تلفظ و تاریخ فرهنگی متمایز خود را دارند. برای یک ناظر معمولی، تنوع محض گفتار انسانی آشفته به نظر می‌رسد و نشان می‌دهد که زبان‌ها با دور شدن جوامع از یکدیگر، به صورت تصادفی تکامل می‌یابند. با این حال، یک تحلیل علمی برجسته، معماری پنهانی را در زیر این تنوع آشکار کرده است که ثابت می‌کند ارتباطات انسانی از قوانین شگفت‌آور، ثابت و عمیقاً ریشه‌دار پیروی می‌کند.[1][8]

یک تیم تحقیقاتی بین‌المللی جامع‌ترین بررسی ساختار بین‌زبانی را تا به امروز انجام داده و بیش از ۱۷۰۰ زبان را تحلیل کرده است. یافته‌های آن‌ها که در مجله Nature Human Behaviour منتشر شده، تأیید می‌کند که حدود یک‌سوم از «جهان‌شمول‌های زبان‌شناختی» که مدت‌ها مورد بحث بوده‌اند، توسط شواهد آماری قوی پشتیبانی می‌شوند. زبان‌ها به جای اینکه بی‌هدف حرکت کنند، تمایل دارند به روش‌های بسیار قابل پیش‌بینی تکامل یابند و به مجموعه‌ای محدود از راه‌حل‌های دستوری ترجیحی همگرا شوند.[2][6]

این مطالعه توسط آنه‌ماری ورکرک (Annemarie Verkerk) از دانشگاه زارلند و راسل دی. گری (Russell D. Gray) از مؤسسه ماکس پلانک برای انسان‌شناسی تکاملی رهبری شد. برای رسیدگی به کار عظیم مقایسه گفتار جهانی، این تیم از Grambank، بزرگترین پایگاه داده ویژگی‌های دستوری جهان، استفاده کرد. Grambank که با تخصص بیش از صد زبان‌شناس در سطح جهانی ساخته شده است، داده‌های اساسی لازم برای آزمایش ۱۹۱ الگوی جهان‌شمول فرضی را در خانواده‌های زبانی نامرتبط فراهم کرد.[4][5]

دهه‌هاست که مفهوم «دستور زبان جهانی» به میدان نبرد در زبان‌شناسی تبدیل شده است. محققان به شدت بحث کرده‌اند که آیا الگوهای تکرارشونده در زبان‌های انسانی صرفاً محصولات جانبی تصادفی تاریخ مشترک هستند، یا اینکه به یک چارچوب شناختی زیربنایی اشاره دارند که تمام ارتباطات انسانی را شکل می‌دهد. اثبات مورد دوم نیازمند غلبه بر موانع روش‌شناختی قابل توجهی بود که تحقیقات قبلی را دچار مشکل کرده بود.[1][8]

از لحاظ تاریخی، زبان‌شناسان تلاش می‌کردند با مقایسه زبان‌ها فقط از مناطق جغرافیایی دور، سوگیری را به حداقل برسانند، به این امید که شباهت‌های ناشی از نزدیکی یا اجداد مشترک را حذف کنند. در حالی که این رویکرد خطر شمارش مکرر یک الگو را کاهش می‌داد، فاقد قدرت آماری بود و نتوانست نحوه تغییر واقعی زبان‌ها در طول زمان را ثبت کند. این کار به جای یک نقشه تکاملی پویا، یک عکس ثابت ارائه می‌داد.[3][4]

برای حل این مشکل، تیم ورکرک و گری از تحلیل فضایی-تبارشناختی بیزی (Bayesian spatiophylogenetic analysis) استفاده کرد. این چارچوب آماری بسیار پیچیده، زبان را به عنوان یک سیستم در حال تکامل مدل‌سازی می‌کند و به طور همزمان هم تبار مشترک ژنتیکی—اساساً یک شجره‌نامه برای هر زبان—و هم نزدیکی جغرافیایی را در نظر می‌گیرد. این امر به محققان اجازه داد تا دقیقاً ردیابی کنند که چگونه الگوهای دستوری خاص در طول نسل‌ها گسترش می‌یابند، باقی می‌مانند یا معکوس می‌شوند و به سطحی از دقت دست یابند که قبلاً غیرممکن بود.[3][5][6]

نتایج خیره‌کننده بود. این تحلیل تأیید کرد که تقریباً ۶۰ مورد از ۱۹۱ الگوی پیشنهادی، به طور مداوم در خانواده‌های زبانی نامرتبط تکرار می‌شوند تا از آزمون آماری دقیق سربلند بیرون آیند. این الگوها به طور مکرر در زبان‌هایی ظاهر شدند که هیچ ارتباط تاریخی مشترکی ندارند و در قاره‌های کاملاً متفاوت صحبت می‌شوند، که ثابت می‌کند شباهت‌های آن‌ها را نمی‌توان به تبادل فرهنگی یا اجداد مشترک نسبت داد.[2][8]

یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های این الگوهای تکرارشونده، شامل جهان‌شمول‌های ترتیب کلمات است. این قوانین نحوه آرایش فاعل‌ها، فعل‌ها و مفعول‌ها را در زبان‌ها و نحوه ارتباط آن آرایش‌ها با سایر ویژگی‌های ساختاری دیکته می‌کنند. به عنوان مثال، این مطالعه شواهد قوی یافت که اگر یک زبان مفعول‌ها را بعد از فعل‌ها قرار دهد، تمایل دارد کلمات ربطی—مانند حروف اضافه یا حروف پسین—را نیز در موقعیتی خاص و قابل پیش‌بینی نسبت به اسم‌ها قرار دهد.[4][8]

دسته اصلی دیگری که توسط این مطالعه تأیید شد، جهان‌شمول‌های سلسله‌مراتبی هستند که نحوه علامت‌گذاری روابط دستوری در یک جمله را توصیف می‌کنند. این شامل قوانینی است که تعیین می‌کند آیا نشانگرهای تطابق به فعل‌ها، اسم‌ها یا هر دو متصل می‌شوند. تحلیل تکاملی یک «اثر کشسان» (rubber band effect) جذاب را نشان داد: هنگامی که زبان‌ها به طور طبیعی از این پیکربندی‌های سلسله‌مراتبی ترجیحی دور می‌شوند، تمایل دارند در طول نسل‌های بعدی به سمت آن‌ها بازگردند.[2][4]

این جهت‌مندی تغییر، مدرک قاطعی است که نشان می‌دهد تکامل زبان تصادفی نیست. اگر زبان‌های نامرتبط به طور مداوم در مسیرهای ساختاری یکسان قرار گیرند، به این معنی است که پردازش، یادگیری و به خاطر سپردن آن الگوهای خاص برای ذهن انسان ساده‌تر است. محققان نتیجه گرفتند که فشارهای شناختی و ارتباطی مشترک، به طور فعال زبان‌ها را به سمت این پیکربندی‌های بهینه سوق می‌دهند.[1][4]

همانطور که راسل گری توضیح داد، تیم بحث کرد که آیا مطالعه را به عنوان مقاله‌ای با «لیوان نیمه‌خالی»—با تمرکز بر دو سوم جهان‌شمول‌های پیشنهادی که در آزمون شکست خوردند—یا مقاله‌ای با «لیوان نیمه‌پر»—با جشن گرفتن یک‌سوم موفق—قاب‌بندی کنند. آن‌ها دومی را انتخاب کردند و تأکید کردند که تکامل مکرر این ساختارهای خاص، وجود محدودیت‌های پایدار بر دستور زبان انسانی را ثابت می‌کند.[2][3]

پیامدهای این تحقیق بسیار فراتر از زبان‌شناسی آکادمیک است. این نشان می‌دهد که تاریخ و فرهنگ به تنهایی قوانین زبان را نمی‌سازند؛ بلکه زیست‌شناسی انسان نقشی اساسی ایفا می‌کند. معماری فیزیکی و شناختی مغز ما مسیرهای تکاملی را که یک زبان می‌تواند طی کند، محدود می‌کند و تضمین می‌کند که صرف نظر از میزان انزوای یک جامعه، ارتباطات آن همچنان بر اساس یک الگوریتم قابل تشخیص و عمیقاً انسانی اجرا خواهد شد.[4][7]

در حالی که این مطالعه سازوکارهای عصبی دقیق محرک این محدودیت‌ها را شناسایی نمی‌کند، با موفقیت تمرکز تحقیقات آینده را محدود می‌کند. دانشمندان با جداسازی قطعی قوانین دستوری که واقعاً جهان‌شمول هستند از آن‌هایی که صرفاً رایج‌اند، اکنون یک نقشه راه روشن برای بررسی دقیق اینکه چگونه سیم‌کشی شناختی ما نحوه صحبت کردن ما را دیکته می‌کند، در اختیار دارند.[1][2]

در نهایت، تحلیل Grambank به عنوان یک یادآوری قدرتمند از انسانیت مشترک عمل می‌کند. در زیر سطح واژگان، الفباها و بیان‌های فرهنگی بسیار متفاوت، ریاضیات بنیادی ساختار جمله به طرز چشمگیری ثابت باقی می‌ماند. هنگامی که صحبت می‌کنیم، همه ما از یک طرح اولیه تکاملی مشترک استفاده می‌کنیم که هر زبانی را روی زمین به هم متصل می‌کند.[4][7][8]