مطالعه‌ای جهانی، تکه‌تکه شدن اکوسیستم‌ها را به افزایش خطر بیماری‌های ناقل‌زاد مرتبط می‌داند و مدل‌های جامع شیوع را به چالش می‌کشد

اپیدمیولوژیست‌ها و چارچوب‌های بهداشت جهانی غالباً بر این فرض استوار بوده‌اند که مجموعه‌ای مشترک از محرک‌های زیست‌محیطی — به‌ویژه جنگل‌زدایی و گرمایش اقلیمی — به‌طور یکنواخت خطر تمام بیماری‌های عفونی نوپدید را تسریع می‌کند. با این حال، یک تحلیل جامع که در تاریخ ۲۳ سپتامبر در مجله نیچر (Nature) منتشر شد، این مدل یکپارچه را مستقیماً نقض می‌کند. یک تیم تحقیقاتی بین‌المللی با بررسی ۵۸٬۳۱۸ مورد شیوع در ۱۶۹ کشور دریافتند که اگرچه تغییرات اکوسیستمی ناشی از فعالیت‌های انسانی به‌شدت بیماری‌های ناقل‌زاد را پیش‌بینی می‌کند، اما هیچ فرمول زیست‌محیطی واحدی وجود ندارد که به‌طور مداوم پیش‌بینی کند ویروس‌های زئونوز مستقیم مانند ابولا یا کروناویروس‌ها در کجا به انسان سرریز خواهند کرد.[2][3]

این مطالعه که توسط پژوهشگران کالج دانشگاهی لندن (UCL) هدایت شده است، بزرگ‌ترین ارزیابی داده‌محور از ظهور بیماری‌ها تا به امروز محسوب می‌شود. پژوهشگران ۳۲ بیماری متمایز را ارزیابی کرده و آن‌ها را به بیماری‌های ناقل‌زاد — آن‌هایی که توسط پشه‌ها، کنه‌ها و کک‌ها منتقل می‌شوند — و عفونت‌های زئونوز که مستقیماً از حیوانات به انسان منتقل می‌شوند، تفکیک کردند. آن‌ها به‌طور سیستماتیک ۱۶ عامل فرضی اجتماعی و زیست‌محیطی را در برابر داده‌های شیوع آزمایش کردند تا ردپای فعالیت‌های انسانی بر سلامت جهانی را نقشه‌برداری کنند.[2][3][4]

در مورد بیماری‌های ناقل‌زاد، شواهد تأثیر انسانی آشکار و قابل‌سنجش است. این تحلیل نشان داد که خطر شیوع بیماری‌هایی نظیر تب دنگی و ویروس زیکا در مناطقی که با اکوسیستم‌های تکه‌تکه‌شده و کاهش بلندمدت بارندگی ناشی از تغییرات اقلیمی مشخص می‌شوند، به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد. هنگامی که جنگل‌های پیوسته به قطعات کوچک‌تر و منزوی که توسط توسعه کشاورزی یا مسکونی از هم جدا شده‌اند تجزیه می‌شوند، تعادل اکولوژیکی به نفع حشرات ناقل بیماری و حیوانات میزبان آن‌ها تغییر می‌کند.[1][2]

دکتر روری گیب (Rory Gibb)، پژوهشگر آزمایشگاه انسان و طبیعت در UCL و نویسنده ارشد این مطالعه، اظهار داشت: «یافته‌های ما نشان می‌دهد که هیچ فرمول زیست‌محیطی واحدی نمی‌تواند پیش‌بینی کند که شیوع بیماری‌های عفونی نوپدید در کجا رخ خواهد داد. انتقال بیماری از حیوانات به انسان در زیستگاه‌های تغییریافته توسط انسان در سراسر جهان رایج است، اما فعالیت‌های انسانی دقیقی که محرک شیوع هستند، در بین بیماری‌های مختلف تفاوت دارند.»[2]

این واگرایی در سرریزهای مستقیم زئونوز، که شامل پاتوژن‌هایی با پتانسیل شدید همه‌گیری مانند ام‌پاکس، ابولا و کروناویروس‌ها هستند، بارزتر است. برخلاف بیماری‌های منتقل‌شونده توسط پشه، این شیوع‌های زئونوز به‌طور قابل‌اتکایی با هیچ عامل زیست‌محیطی واحدی در سطح کلان همبستگی نداشتند. در عوض، اثرات تشدید کشاورزی، گرمایش اقلیمی و از دست رفتن زیستگاه‌ها بسته به پاتوژن خاص و اکولوژی محلی به‌طور گسترده‌ای متفاوت بود، که این امر تلاش‌ها برای ساخت سیستم‌های هشدار زودهنگام جامع را پیچیده می‌کند.[3]

مجاورت سکونتگاه‌های انسانی و دام‌ها با این چشم‌اندازهای تکه‌تکه‌شده همچنان یک گره حیاتی در زنجیره انتقال باقی می‌ماند. با گسترش جوامع به مناطقی که پیش‌تر وحشی بوده‌اند، سطح تماس میان انسان‌ها، حیوانات اهلی و حیات وحش گسترش می‌یابد. دام‌ها غالباً به‌عنوان یک پل اپیدمیولوژیک عمل کرده و پاتوژن‌هایی را که در جنگل‌های تکه‌تکه‌شده در گردش هستند، پیش از رسیدن به جمعیت‌های انسانی تقویت می‌کنند.[1][4]

فراتر از محرک‌های اکولوژیکی، مطالعه نیچر یک آسیب‌پذیری سیستمی را در نحوه ردیابی شیوع‌های جهانی برجسته کرد. پژوهشگران یک سوگیری تشخیصی شدید مرتبط با زیرساخت‌های بهداشتی را کمّی‌سازی کردند: احتمال گزارش شدن شیوع یک بیماری نوپدید به ازای هر یک ساعت زمان سفر بیشتر تا نزدیک‌ترین مرکز درمانی، به‌طور متوسط ۳۲ درصد کاهش یافت. این معیار نشان می‌دهد که نقشه‌های کنونی بیماری‌ها غالباً به‌جای توزیع واقعی ظهور ویروسی، بازتاب‌دهنده جغرافیای دسترسی به مراقبت‌های بهداشتی هستند.[3]

این یافته‌ها ضرورت تغییر در نحوه تخصیص منابع توسط سازمان‌های بهداشت بین‌المللی برای آمادگی در برابر همه‌گیری‌ها را ایجاب می‌کند. از آنجا که هیچ محرک زیست‌محیطی جامعی برای سرریزهای زئونوز وجود ندارد، مدل‌های پیش‌بینی‌کننده باید متناسب با بیماری‌های خاص و زمینه‌های منطقه‌ای تنظیم شوند. نویسندگان از یک رویکرد غیرمتمرکز و کل‌نگر حمایت می‌کنند که مدیریت بومی‌سازی‌شده اکوسیستم را با سرمایه‌گذاری‌های هدفمند در زیرساخت‌های بهداشتی روستایی ترکیب می‌کند تا اطمینان حاصل شود که شیوع‌های آینده پیش از تبدیل شدن به بحران‌های جهانی، قابل شناسایی و مهار هستند.[2]