پرونده شواهد علمی والیبال: چرا استراحت مطلق در طول فصل، تاندون‌های کشکک و شانه اسپکرها را ضعیف‌تر می‌کند؟

بسیاری از مربیان و بازیکنان والیبال بر این باورند که بهترین راه برای مقابله با دردهای مزمن زانو و شانه در اواسط فصل، توقف کامل تمرینات قدرتی و استراحت مطلق است. این ادعا که «وزنه زدن در طول مسابقات باعث خستگی و آسیب بیشتر می‌شود»، دهه‌هاست که در سالن‌های والیبال تکرار می‌شود.

اما شواهد بیومکانیکی و بالینی دقیقاً خلاف این را نشان می‌دهند. استراحت مطلق نه تنها به ترمیم بافت‌ها کمک نمی‌کند، بلکه با کاهش ظرفیت تحمل بار در تاندون‌ها، بازیکن را در معرض خطر پارگی و تاندینوپاتی شدیدتر قرار می‌دهد.[4]

تاندینوپاتی کشکک یا «زانوی جهنده»، شایع‌ترین آسیب در میان والیبالیست‌های نخبه است که شیوع آن به ۴۰ تا ۵۰ درصد می‌رسد. داده‌های کینماتیک نشان می‌دهد که مشکل اصلی در تعداد پرش‌ها نیست، بلکه در نحوه جذب انرژی مکانیکی در فاز فرود (اکسنتریک) نهفته است.

بازیکنانی که با مفاصل خشک‌تر فرود می‌آیند و دامنه حرکتی کمتری در مچ پا (دورسی‌فلکشن) دارند، فشار بسیار بالاتری را مستقیماً به تاندون کشکک منتقل می‌کنند. مفصل مچ پا به تنهایی مسئول جذب حدود ۳۷ درصد از انرژی جنبشی در هنگام فرود است و محدودیت در آن، زانو را قربانی می‌کند.[2]

بررسی‌های دقیق روی والیبالیست‌های نخبه نشان داده است که بازیکنان مبتلا به تاندینوپاتی، در فاز اکسنتریکِ پرشِ اسپک، انرژی مکانیکی کمتری را در مفاصل خود جذب می‌کنند. در مطالعه سال ۲۰۱۰، از میان ۶ بازیکن مبتلا به تاندینوپاتی، ۵ نفر دارای علائم یک‌طرفه در پای تکیه‌گاه (Lead limb) بودند. این ناتوانی در توزیع نیرو باعث می‌شود که تاندون کشکک به عنوان تنها ضربه‌گیر عمل کند. در واقع، میکروتروما (آسیب‌های میکروسکوپی) زمانی رخ می‌دهد که تاندون کشیده شده و همزمان تحت بارگذاری شدید قرار می‌گیرد.[1]

در مورد مفصل شانه، مکانیسم آسیب متفاوت اما به همان اندازه به بیومکانیک وابسته است. در طول یک اسپک، شانه والیبالیست گشتاور چرخش داخلی معادل ۴۴ نیوتن‌متر را تجربه می‌کند. یک مرور سیستماتیک در سال ۲۰۱۶ بر روی ۱۵ مقاله معتبر نشان داد که این فشار مداوم باعث ایجاد یک تغییر آناتومیک به نام «نقص چرخش داخلی گلنوهومرال» (GIRD) می‌شود.

برخلاف تصور عمومی، مطالعات نشان می‌دهند که GIRD در والیبالیست‌ها یک سازگاری طبیعی است و به خودی خود عامل درد نیست. حدود ۸۹.۲ درصد از آسیب‌ها در شانه غالب (دست ضربه‌زن) رخ می‌دهد.[3]

آنچه واقعاً باعث درد و آسیب شانه در اسپکرها می‌شود، عدم تعادل عضلانی و «دیسکینزی کتف» (حرکت غیرطبیعی استخوان کتف) است. بازیکنان دارای دیسکینزی کتف، ۴.۲ برابر بیشتر در معرض آسیب‌دیدگی شانه قرار دارند. ضعف در عضلات چرخاننده خارجی و عضلات تثبیت‌کننده کتف، باعث می‌شود که در فاز کاهش سرعتِ دست پس از ضربه به توپ، فشار مخربی به کپسول مفصلی و تاندون‌های روتاتور کاف وارد شود. استراحت مطلق این ضعف عضلانی را تشدید می‌کند.[3]

به همین دلیل، پارادایم ریکاوری در والیبال مدرن تغییر کرده است. به جای حذف تمرینات قدرتی، متخصصان اکنون بر «مدیریت بار ایزومتریک» تأکید دارند. تمرینات ایزومتریک (انقباض عضله بدون تغییر طول) به بازیکنان اجازه می‌دهد تا بدون ایجاد خستگی سیستمیک یا آسیب به فیبرهای عضلانی، ظرفیت تاندون‌های کشکک و شانه را در طول فصل حفظ کنند. این روش به ویژه در ماه‌های پایانی مسابقات که فرصت ریکاوری بین بازی‌ها به حداقل می‌رسد، حیاتی است.[4]

نگه داشتن موقعیت‌های ایزومتریک برای عضلات چهارسر ران و همچنین تمرینات ثبات‌دهنده کتف با کش، سیگنال‌های مکانیکی لازم را برای سنتز کلاژن در تاندون‌ها ارسال می‌کنند. این انقباضات کنترل‌شده، درد تاندون را کاهش داده و به عنوان یک مسکن طبیعی عمل می‌کنند، در حالی که قدرت خروجی بازیکن را برای مسابقه بعدی در بالاترین سطح نگه می‌دارند. این رویکرد، نیاز به مصرف مداوم داروهای ضدالتهاب را نیز به شدت کاهش می‌دهد.[4]

نویسندگان مطالعه در ژورنال ارتوپدی و فیزیوتراپی ورزشی (JOSPT) تأکید می‌کنند: «این یافته‌ها با ارتباط فرضی بین تغییرات دژنراتیو در تاندون و رفتار مکانیکی اصلاح‌شده کمپلکس عضلانی-تاندونی بازکننده زانو همخوانی دارد». در نهایت، سلامت یک والیبالیست در پایان یک فصل طولانی، به توانایی او در حفظ ظرفیت بافت‌ها بستگی دارد. اصلاح زاویه فرود برای درگیر کردن بیشتر مچ پا، در کنار جایگزینی استراحت مطلق با بارگذاری ایزومتریک، مرز بین یک فصل موفق و آسیب‌دیدگی است. تاندون‌ها برای زنده ماندن به فشار نیاز دارند؛ کلید کار، تنظیم هوشمندانه این فشار است.[1][4]