سامانه قطار سبک شهری (LRT) چیست و چه تفاوت‌هایی با متروی سنگین و تراموا دارد؟

شوراهای شهر و شهرداران در سراسر جهان معمولاً با یک دوراهی بزرگ مواجه هستند. ترافیک در حال خفه کردن خیابان‌هاست، اما ساخت یک شبکه کامل متروی زیرزمینی به دهه‌ها زمان و میلیاردها دلار بودجه نیاز دارد.

زمانی که تصمیم‌گیران شهری برای تصویب بودجه‌های حمل‌ونقل گرد هم می‌آیند، اغلب متوجه می‌شوند که اتوبوس‌ها پاسخگوی حجم مسافران نیستند. در این نقطه است که یک گزینه میانی روی میز قرار می‌گیرد که قطار سبک شهری یا LRT نام دارد.

قطار سبک شهری دقیقاً چیست؟

قطار سبک شهری یک سیستم حمل‌ونقل ریلی مسافری است که از فناوری‌های مدرن تراموا بهره می‌برد. برخلاف ترامواهای سنتی که در ترافیک روزمره گیر می‌افتند، این سیستم معمولاً دارای حریم راه کاملاً جداگانه در سطح زمین است.[1]

ویژگی بارز قطار سبک شهری انعطاف‌پذیری بالای آن در طراحی مسیر است. یک قطار سبک می‌تواند در حومه شهر با سرعت بالا حرکت کند و سپس در مرکز شهر از تقاطع‌های هم‌سطح عبور نماید.[1]

تفاوت‌های فنی میان این سیستم‌ها بسیار تعیین‌کننده هستند. قطارهای متروی سنگین معمولاً نیروی برق خود را از طریق یک ریل سوم در سطح زمین دریافت می‌کنند که نیازمند ایزولاسیون صد درصدی مسیر است.[1]

قطارهای سبک شهری و ترامواها برق خود را از طریق کابل‌های بالاسری دریافت می‌کنند. این ویژگی به آن‌ها اجازه می‌دهد تا با ایمنی کامل از تقاطع‌های هم‌سطح عبور کنند و عابران پیاده بتوانند از روی ریل‌ها رد شوند.[1][2]

نبرد ظرفیت‌ها؛ مترو در برابر قطار سبک

تفاوت اصلی این سه سیستم در ظرفیت جابجایی مسافر در ساعت و در هر جهت نهفته است. متروی سنگین برای کلان‌شهرهای متراکم طراحی شده و می‌تواند بین سی هزار تا هشتاد هزار مسافر را در ساعت جابجا کند.[2]

قطار سبک شهری برای ظرفیت‌های متوسط طراحی شده و معمولاً از دو تا چهار واگن متصل‌به‌هم تشکیل می‌شود. یک خط استاندارد قطار سبک می‌تواند بین دوازده هزار تا بیست و پنج هزار مسافر را در ساعت جابجا کند.[2]

برای درک بهتر این اعداد، کافی است آن‌ها را با ظرفیت بزرگراه‌ها مقایسه کنیم. یک خط عبوری در یک بزرگراه شهری در بهترین حالت می‌تواند حدود دو هزار خودرو را در ساعت عبور دهد.[1]

اگر فضای یک خط بزرگراه به یک خط قطار سبک شهری اختصاص یابد، ظرفیت جابجایی مسافر می‌تواند تا ده برابر افزایش یابد. خطوط قطار سبک در بوستون و سانفرانسیسکو در ساعات اوج شلوغی، هزاران مسافر را به راحتی جابجا می‌کنند.[1]

ترامواها در انتهای این طیف ظرفیتی قرار دارند و معمولاً از یک یا دو واگن تشکیل می‌شوند. آن‌ها به دلیل توقف‌های مکرر و حرکت در ترافیک مختلط، ظرفیت بسیار پایین‌تری نسبت به قطارهای سبک دارند.[1]

زیرساخت و هزینه‌های احداث

برای یک مالیات‌دهنده یا خریدار ملک، هزینه و زمان ساخت یک پروژه حمل‌ونقل اهمیت حیاتی دارد. ساخت متروی سنگین نیازمند حفر تونل‌های عمیق و ایستگاه‌های بزرگ زیرزمینی است که پروژه‌ها را به فرآیندهای چند دهه‌ای تبدیل می‌کند.[2]

قطار سبک شهری به دلیل حرکت در سطح زمین، هزینه‌های سرمایه‌ای بسیار کمتری دارد. بررسی پروژه‌های آمریکای شمالی نشان می‌دهد که هزینه ساخت بیشتر این سیستم‌ها بین پانزده تا صد میلیون دلار به ازای هر مایل متغیر است.[1]

تا پایان سال ۲۰۲۱ بیش از چهارصد شهر در سراسر جهان دارای سیستم‌های فعال قطار سبک یا تراموا بوده‌اند. مجموع طول این خطوط در سطح جهان به نزدیک شانزده هزار کیلومتر رسیده است که نشان‌دهنده استقبال گسترده از این فناوری است.

البته هزینه‌ها بسته به شرایط زمین‌شناسی و نیاز به تونل‌سازی متغیر است. سیستم جدید قطار سبک در سیاتل به دلیل نیاز به حفر تونل‌های عمیق، با هزینه صد و هفتاد و نه میلیون دلار در هر مایل بسیار گران تمام شد.[1]

ایستگاه‌های قطار سبک بسیار ساده‌تر و در دسترس‌تر از ایستگاه‌های مترو هستند. مسافران نیازی به پایین رفتن از پله‌برقی‌های طولانی ندارند و به سادگی از پیاده‌رو به سکوی هم‌سطح قدم می‌گذارند که زمان کل سفر را کاهش می‌دهد.[2]

سرعت و فاصله ایستگاه‌ها

سرعت حرکت و فاصله بین ایستگاه‌ها، تجربه روزمره مسافران را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. در سیستم‌های متروی سنگین، ایستگاه‌ها معمولاً بین یک تا دو کیلومتر از یکدیگر فاصله دارند تا قطارها به سرعت‌های بالایی دست یابند.[2]

در سیستم‌های قطار سبک، ایستگاه‌ها به هم نزدیک‌تر هستند و معمولاً در فواصل پانصد تا هشتصد متری قرار می‌گیرند. این امر سرعت متوسط قطار را کاهش می‌دهد، اما دسترسی محلی مسافران را به شدت بهبود می‌بخشد.[2]

ترامواها توقف‌های بسیار مکرری دارند که گاهی به کمتر از چهارصد متر می‌رسد. آن‌ها عملاً جایگزینی برای اتوبوس‌های محلی هستند و سرعت متوسط آن‌ها به دلیل توقف در چراغ قرمزها به ندرت بالا می‌رود.[1]

تاثیر بر املاک و توسعه شهری

از نگاه بازار املاک و مستغلات، احداث یک خط قطار سبک می‌تواند ارزش خانه‌ها را متحول کند. ریل‌های فولادی نشان‌دهنده سرمایه‌گذاری دائمی شهر در یک محله هستند و به توسعه‌دهندگان اطمینان می‌دهند تا پروژه‌های متراکمی را بنا کنند.[2]

ساکنان محله‌هایی که به این ایستگاه‌ها دسترسی دارند، اغلب شاهد افزایش ارزش ملک خود هستند. خریداران حاضرند برای فرار از ترافیک روزمره و دسترسی آسان به مرکز شهر، مبلغ بیشتری برای این خانه‌ها بپردازند.[2]

برای یک خریدار خانه، نزدیک بودن به یک ایستگاه متروی سنگین گاهی به معنای تحمل صدای لرزش‌های زیرزمینی است. اما ایستگاه‌های قطار سبک به دلیل مقیاس کوچک‌تر، مزاحمت کمتری برای بافت مسکونی ایجاد می‌کنند.[2]

یکی از چالش‌های اصلی احداث قطار سبک، کاهش فضای خیابان برای خودروهای شخصی است. از آنجا که این قطارها معمولاً در نوار میانی بلوارها ساخته می‌شوند، ممکن است خطوط عبوری خودروها یا فضای پارک حاشیه خیابان حذف شود.

در نهایت، انتخاب بین مترو، قطار سبک و تراموا به نیازهای دقیق هر شهر بستگی دارد. قطار سبک شهری با ارائه تعادلی هوشمندانه بین هزینه و ظرفیت، به یکی از محبوب‌ترین گزینه‌های توسعه شهری تبدیل شده است.[2]