سازمان جهانی بهداشت پیامدهای سلامتی ال‌نینو در آفریقا را وضعیت اضطراری درجه ۳ اعلام کرد

مسیر یک بحران سلامتی ناشی از تغییرات اقلیمی، نه در زمان وقوع سیل، بلکه در همان فرصت کوتاه آمادگی و هشدارهای اولیه پیش از آن تعیین می‌شود. با درک این موضوع، سازمان جهانی بهداشت (WHO) پیامدهای بهداشتی و بشردوستانه پیش‌بینی‌شده از شکل‌گیری یک ال‌نینوی قدرتمند در آفریقا را به عنوان وضعیت اضطراری درجه ۳ - بالاترین سطح واکنش عملیاتی خود - طبقه‌بندی کرده است. هدف از این اعلام وضعیت، استقرار پیشاپیش تجهیزات پزشکی و تقویت سیستم‌های نظارت بر بیماری‌ها پیش از وخامت اوضاع در ۱۸ کشور پرخطر، از جمله جمهوری دموکراتیک کنگو، اتیوپی، کنیا، موزامبیک، سودان جنوبی و اوگاندا است.[1][2][3][4]

این پدیده اقلیمی که انتظار می‌رود از اواخر سال ۲۰۲۶ شدت گرفته و تا سال ۲۰۲۷ ادامه یابد، تهدیدی برای ایجاد بحران‌های متضاد اما به یک اندازه شدید در سراسر این قاره است. شرق و مرکز آفریقا با خطر بالای افزایش سیلاب‌ها مواجه هستند. این بارندگی‌های بیش از حد، شرایط مساعدی را برای رشد بیماری‌های منتقله از طریق آب مانند وبا، و همچنین بیماری‌های منتقله از طریق ناقلین از جمله مالاریا، تب دنگی، تب زرد و تب دره ریفت فراهم می‌کند.[2][4]

در مقابل، پیش‌بینی می‌شود که جنوب آفریقا خشکسالی شدیدی را تجربه کند. انتظار می‌رود این کمبود بارندگی، ناامنی غذایی موجود را تشدید کرده، سوءتغذیه را وخیم‌تر کند و دسترسی به آب آشامیدنی سالم را به شدت محدود سازد. سازمان جهانی بهداشت هشدار می‌دهد که این شرایط به طور نامتناسبی بر زنان، کودکان، جمعیت‌های آواره و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن تأثیر خواهد گذاشت.[2][4]

فوریت اعلامیه کنونی ریشه در تاریخچه اخیر دارد. در طول چرخه قبلی ال‌نینو در اواخر سال ۲۰۲۳، باران‌های شدید باعث وقوع سیلاب‌های گسترده در منطقه شاخ بزرگ آفریقا شد که بیش از ۴ میلیون نفر را آواره کرد و بیش از ۳۵۰ کشته در کنیا، سومالی و اتیوپی بر جای گذاشت. آن رویداد باعث افزایش ناگهانی موارد ابتلا به وبا، مالاریا و تب دنگی شد و نشان داد که آب و هوای شدید چقدر سریع می‌تواند زیرساخت‌های بهداشتی منطقه را فلج کند.[5]

مقیاس پیامدهای بشردوستانه احتمالی از همین حالا نیز قابل توجه است. تنها در شرق آفریقا، در حال حاضر ۴۸٫۵ میلیون نفر به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند، در حالی که بیش از ۴۰ میلیون نفر با ناامنی حاد غذایی مواجه‌اند و ۸٫۳ میلیون کودک دچار سوءتغذیه حاد هستند. در سراسر جنوب آفریقا نیز ۱۳٫۳ میلیون نفر دیگر ناامنی حاد غذایی را تجربه می‌کنند که شامل بیش از ۶۳۷,۰۰۰ کودک مبتلا به سوءتغذیه حاد و شدید می‌شود.[2][3][4]

برای هماهنگی آمادگی‌ها، سازمان جهانی بهداشت در حال ایجاد یک تیم اختصاصی مدیریت حوادث در سراسر کشورهای آسیب‌دیده است. این سازمان اعلام کرده است که برای اولویت‌های واکنش فوری، به ۲٫۲ میلیون دلار بودجه اضطراری نیاز است. این بودجه از سیستم‌های نظارت بر بیماری‌ها، خدمات ضروری بهداشت و تغذیه، کمک‌های فنی و استقرار تیم‌های واکنش سریع در آسیب‌پذیرترین مناطق پشتیبانی خواهد کرد.[2][4]

دکتر پاتریک اوتیم (Patrick Otim)، مدیر بخش برنامه‌های واکنش اضطراری منطقه آفریقای سازمان جهانی بهداشت، تأکید کرد که خطرات پیش‌بینی‌شده در کشورهایی در حال ظهور است که از پیش به دلیل درگیری‌ها و شیوع همزمان بیماری‌ها بی‌ثبات شده‌اند. با این حال، او خاطرنشان کرد که هشدار زودهنگام فرصتی حیاتی برای اقدام فراهم می‌کند. اوتیم گفت: «نکته مهم این است که این پیامدهای سلامتی اجتناب‌ناپذیر نیستند. ما از پیش هشدارهایی دریافت کرده‌ایم که به ما فرصتی حیاتی می‌دهد تا قبل از وخامت اوضاع آماده شویم.»[2][4]

سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر با وزارتخانه‌های بهداشت ملی، سازمان‌های هواشناسی و آژانس‌های مدیریت بحران همکاری می‌کند تا اطمینان حاصل کند که هشدارهای اولیه اقلیمی به مداخلات به‌موقع تبدیل می‌شوند. استراتژی‌های ارتباطی مؤثری در حال توسعه است تا با تحقق خطرات اقلیمی پیش‌بینی‌شده، اطلاعات واضح و کاربردی درباره بیماری‌های حساس به اقلیم، علائم هشداردهنده و مراکز درمانی مناسب در اختیار جوامع قرار گیرد.[4]

با ارتقای این بحران به وضعیت اضطراری درجه ۳ پیش از احساس بدترین اثرات آن، سازمان جهانی بهداشت در تلاش است تا چارچوب سلامت جهانی را از امدادرسانی انفعالی در زمان فاجعه به پیشگیری فعالانه تغییر دهد. موفقیت این استراتژی اکنون به این بستگی دارد که بودجه فوری ۲٫۲ میلیون دلاری با چه سرعتی تأمین شود و آیا سیستم‌های بهداشتی محلی می‌توانند منابع لازم را پیش از رسیدن الگوهای آب و هوایی ال‌نینو به نقطه اوج خود در اواخر سال ۲۰۲۶ جذب و مستقر کنند یا خیر.[2][4]