شباهت بالاپوش جدید لویی ویتون به پوشش سنتی چوپانان ایرانی؛ بحث بر سر الهام یا مصادره فرهنگی

در روزهای نخستین مهرماه ۱۴۰۵، انتشار تصاویری از مجموعه پاییز ۲۰۲۶ برند فرانسوی لویی ویتون (Louis Vuitton)، نگاه فعالان مد و تاریخ هنر در ایران را به خود خیره کرد. در میان طراحی‌های جدید این خانه مد لوکس، یک بالاپوش نمدی با فرم و ساختاری ضخیم به نمایش درآمده است که شباهت انکارناپذیری به «کپنک» یا همان پوشش سنتی چوپانان و جوامع دامدار ایرانی دارد.[1][3]

این بالاپوش که بافت نمدی و برش‌های آزاد آن یادآور لباس‌های مقاوم در برابر سرمای کوهستان‌های ایران است، به سرعت در شبکه‌های اجتماعی مورد توجه قرار گرفت. منتقدان و طراحان لباس می‌پرسند که چگونه یک برند جهانی می‌تواند از یک پوشش بومی با قدمت چند صد ساله استفاده کند، بدون آنکه اشاره‌ای به خاستگاه فرهنگی آن داشته باشد.[1]

سارا باقری، نویسنده و فعال حوزه مد، در یادداشتی که در ایندیپندنت فارسی منتشر شده، به این دوگانگی در صنعت مد اشاره می‌کند. او می‌نویسد: «منتقدان می‌پرسند چرا همان دقتی که برای معرفی میراث اروپایی به کار می‌رود، در مواجهه با پوشاک سنتی جوامع دیگر دیده نمی‌شود.» این پرسش، هسته اصلی بحثی است که اکنون میان کاربران ایرانی و ناظران بین‌المللی جریان دارد.[2][3]

رسانه‌هایی چون روزیاتو نیز با بررسی این مجموعه، به مفهوم «مصادره فرهنگی» (Cultural Appropriation) پرداخته‌اند. در این پدیده، عناصر فرهنگی یک اقلیت یا جامعه بومی توسط یک فرهنگ غالب یا برند تجاری بزرگ، بدون رعایت احترام یا ذکر منبع، برای کسب سود مالی مورد استفاده قرار می‌گیرد.[1]

با این حال، برخی دیگر از فعالان عرصه هنر معتقدند که مد همواره زبانی جهانی برای تبادل ایده‌ها بوده است. از این نگاه، حضور یک لباس با الهام از پوشش چوپانان خاورمیانه در یکی از معتبرترین رویدادهای مد پاریس، می‌تواند نشان‌دهنده زیبایی‌شناسی غنی و کارکردگرایی بی‌نظیر لباس‌های سنتی ایران باشد که اکنون راه خود را به کمدهای لباس مدرن باز کرده است.[3]

لویی ویتون تاکنون واکنش رسمی به این انتقادات نشان نداده است. اما این رویداد، طراحان داخلی را ترغیب کرده تا با نگاهی دوباره به میراث غنی نساجی و پوشاک اقوام ایرانی، پتانسیل‌های نهفته در این لباس‌های سنتی را برای بازآفرینی در بازارهای جهانی و ثبت به نام خالقان اصلی آن‌ها، جدی‌تر بگیرند.[1]

تاریخچه استفاده از نمد در پوشاک ایرانی به هزاران سال پیش بازمی‌گردد. کپنک، به عنوان یکی از اصیل‌ترین این لباس‌ها، بدون دوخت و با در هم تنیدن پشم گوسفند ساخته می‌شود تا چوپانان را در برابر برف، باران و سرمای استخوان‌سوز کوهستان محافظت کند. اکنون همین ویژگی‌های ساختاری، یعنی بدون درز بودن و ضخامت محافظتی، در طراحی لویی ویتون به عنوان یک نوآوری آوانگارد معرفی شده است.[3]

در نهایت، این مناقشه فراتر از یک لباس خاص، به مسئله‌ای حقوقی و اخلاقی در صنعت مد تبدیل شده است. در حالی که برندهای غربی به طور فزاینده‌ای به دنبال داستان‌ها و فرم‌های تازه در خارج از مرزهای اروپا هستند، تدوین قوانینی برای محافظت از مالکیت معنوی طرح‌های بومی، بیش از پیش ضروری به نظر می‌رسد تا از تبدیل شدن الهام هنری به سرقت فرهنگی جلوگیری شود.[1][3]