شیوع پنهان ملیوئیدوز در هند؛ باکتری خطرناکی که اشتباه تشخیص داده می‌شود

در یک مطالعه چندمرکزی جدید روی ۲٬۹۵۳ بیمار پرخطر در بیمارستان‌های هند، محققان باکتری خاک‌زی بورخولدریا سودومالئی (Burkholderia pseudomallei) را در ۲۶۲ نفر شناسایی کردند. این نتایج نشان می‌دهد پاتوژنی که پیش‌تر نادر تلقی می‌شد، در واقع میان جمعیت‌های آسیب‌پذیر در گردش است.[4]

این بیماری عفونی که ملیوئیدوز (Melioidosis) نامیده می‌شود، سال‌ها از چشم پزشکان پنهان مانده بود؛ چراکه علائم بالینی آن بسیار شبیه بیماری‌های شایع بومی است. بیماران معمولاً با تب شدید، مشکلات حاد تنفسی و آبسه‌های موضعی به اورژانس مراجعه می‌کنند.[2]

بدون آزمایش‌های تخصصی میکروب‌شناسی، این نشانه‌ها اغلب کادر درمان را به سمت تشخیص سل، سینه‌پهلوی رایج یا عفونت خونی سوق می‌دهد و بیمار تحت درمان‌های معمولی قرار می‌گیرد که هیچ اثری بر این باکتری خاص ندارند.[1][2]

همان‌طور که در گزارش اودیپور کایران (Udaipur Kiran) اشاره شده، موارد ابتلا به ملیوئیدوز در هند رو به افزایش است اما چالش‌های تشخیصی مانع از شناسایی دقیق آن‌ها می‌شود. پژوهشگران تأکید می‌کنند کشت‌های آزمایشگاهی معمول این باکتری را تشخیص نمی‌دهند مگر اینکه آزمایشگاه صریحاً به‌دنبال آن باشد.[1][3]

پروتکل غربالگری در بیماران پرخطر

برای مشخص شدن ابعاد واقعی این بیماری، پژوهشگران شیوه غربالگری دقیقی را در چند بیمارستان تخصصی اجرا کردند و صرفاً بزرگسالانی را که با علائم سپسیس یا عفونت ریوی شدید و سابقه بیماری‌های زمینه‌ای بستری شده بودند، مورد بررسی قرار دادند.[4]

دیابت مهم‌ترین بیماری زمینه‌ای در میان مبتلایان بود و پس از آن بیماری مزمن کلیوی و مصرف زیاد الکل قرار داشتند؛ شرایطی که قدرت سیستم ایمنی بدن را برای مقابله با باکتری پس از مواجهه محیطی به‌شدت ضعیف می‌کنند.[1][4]

شناسایی ۲۶۲ مورد قطعی از بین ۲٬۹۵۳ فرد بررسی‌شده، بیانگر نرخ شیوع ۸٫۸ درصدی میان این گروه پرخطر است. این آمار بسیار بالاتر از تخمین‌های پیشین است که تنها بر گزارش‌های پراکنده و متفرقه بیمارستانی تکیه داشتند.[4][5]

باکتری بورخولدریا سودومالئی در خاک‌های مرطوب و آب‌های راکد زندگی می‌کند و به همین دلیل کشاورزان در فصل باران‌های موسمی آسیب‌پذیری بالایی دارند. انتقال عموماً از طریق ورود گل‌ولای یا آب آلوده به خراش‌های پوستی و گاهی از راه استنشاق رخ می‌دهد.[1][3]

تغییر در دستورالعمل‌های بالینی و درمانی

نکته کاربردی و حیاتی برای خانواده‌ها و بیماران این است که در مواجهه با بیماری هوشیار باشند. اگر فردی مبتلا به دیابت پس از کار در مزارع آب‌گرفته به عفونت ریوی شدیدی مبتلا شد که به داروهای معمول جواب نداد، پزشک باید بلافاصله احتمال ملیوئیدوز را بررسی کند.[2][5]

درمان این عفونت به یک پروتکل دارویی دومرحله‌ای و متمایز نیاز دارد که کاملاً با درمان‌های معمولی عفونت خون فرق می‌کند. بیمار ابتدا باید دو تا چهار هفته آنتی‌بیوتیک تزریقی فشرده، معمولاً سفتازیدیم یا کارباپنم، دریافت کند.[1]

پس از پایان مرحله تزریقی، نوبت به مرحله ریشه‌کنی با آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی مانند کوتریموکسازول می‌رسد. این دوره سه تا شش ماه طول می‌کشد تا از عود مجدد باکتری از بافت‌های عمیق بدن جلوگیری شود.[1][3]

اشتباه گرفتن ملیوئیدوز با سل باعث می‌شود بیمار ماه‌ها داروهای ضدسل سنگین و بی‌اثر مصرف کند در حالی که عفونت اصلی پیشرفت می‌کند. این داده‌های جدید نیاز فوری بیمارستان‌ها به اصلاح الگوهای تشخیص افتراقی را نشان می‌دهد.[2][4]

نیاز مبرم به تجهیز زیرساخت‌های آزمایشگاهی

تشخیص باکتری مستلزم آن است که آزمایشگاه‌ها از محیط‌های کشت اختصاصی مثل آگار اشداون (Ashdown's agar) استفاده کنند که متأسفانه در بسیاری از مراکز کوچک‌تر موجود نیست. محققان خواستار تجهیز درمانگاه‌های روستایی و نیمه‌شهری به این امکانات تشخیصی هستند.[3][5]

دستگاه‌های خودکار آزمایشگاهی نیز ممکن است این پاتوژن را به‌اشتباه یک باکتری بی‌خطر محیطی شناسایی کنند. از این رو، میکروب‌شناسان باید آموزش ببینند تا کلنی‌های چروکیده و بوی خاکیِ مشخص این باکتری را روی پلیت تشخیص دهند.[1][3]

اگرچه بیماران شناسایی‌شده در این مطالعه پس از تشخیص درست خدمات درمانی لازم را دریافت کردند، اما زیرساخت‌های آزمایشگاهی در سراسر کشور هنوز فاصله زیادی با وضعیت مطلوب دارد و ارتقای این تجهیزات برای نجات جان بیماران ضروری است.[3][4]

مسیری اطمینان‌بخش و قابل درمان

با وجود خطرناک بودن این باکتری، آگاهی بیشتر کادر پزشکی نویدبخش بهبود شرایط است. ملیوئیدوز در صورت تشخیص به‌موقع و درمان اصولی با رژیم آنتی‌بیوتیکی ویژه، کاملاً قابل درمان و مهار است.[1][5]

مقامات بهداشت و درمان اکنون با تکیه بر این شواهد، کارزارهای آموزشی را برای پزشکان و جوامع کشاورزی آغاز کرده‌اند. رعایت نکات ساده‌ای مانند پوشیدن چکمه‌های ضدآب حین کار در شالیزارها و زمین‌های خیس برای افراد دیابتی مورد تأکید است.[3][5]

اجرای این طرح به‌صورت چندمرکزی تضمین می‌کند که آمار به‌دست‌آمده تصویری واقعی از وضعیت کشور ارائه می‌دهد و یک طغیان موضعی نیست. این آمار مبنای جدیدی برای پایش بیماری‌های عفونی ایجاد کرده است.[4][5]

پژوهشگران همچنین خواهان به‌کارگیری کیت‌های تشخیص سریع آنتی‌ژن هستند که می‌توانند بیماری را طی چند ساعت شناسایی کنند. این ابزارها می‌توانند نیاز به آزمایشگاه‌های کشت پیچیده را تا حد زیادی برطرف کنند.[3][5]

تا زمان دسترسی همگانی به تست‌های سریع، دقت بالینی پزشک مهم‌ترین ابزار نجات است؛ توجه هم‌زمان به مواجهه محیطی با آب و خاک، سابقه دیابت و نشانه‌های تنفسی، باید مبنای معاینات پزشکی قرار گیرد.[1][2]

خروج این عفونت از سایه غفلت و تبدیل آن به یک بیماری شناخته‌شده و قابل درمان، پیشرفتی بزرگ برای سلامت عمومی است؛ گام آزمون‌پذیر بعدی این خواهد بود که آیا مراکز درمانی تا پیش از آغاز فصل بارندگی به این پروتکل‌ها مجهز خواهند شد یا خیر.[1][4]