تهدید محسن رضایی به حمله علیه مراکز داده خاورمیانه؛ تهران پاسخ آمریکا را ناکافی دانست

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در یک موضع‌گیری بی‌سابقه هشدار داد که در صورت آغاز مجدد درگیری‌های نظامی با ایالات متحده، زیرساخت‌های دیجیتال خاورمیانه هدف قرار خواهند گرفت. این تهدید صریح، ابعاد جدیدی از استراتژی نامتقارن تهران را در تقابل با واشینگتن آشکار می‌کند.[2][3]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، رضایی در یک گفت‌وگوی تلویزیونی در روز یکشنبه ۱۹ مهر تأکید کرد که نیروهای نظامی ایران کابل‌های ارتباطی، مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی منطقه را در تیررس خود دارند. او این اهداف را شریان‌های حیاتی اقتصاد و ارتباطات مدرن توصیف کرد.[3]

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که تنش‌ها میان تهران و واشینگتن پس از یک دوره کوتاه آرامش نسبی، بار دیگر روند صعودی به خود گرفته است. هم‌زمان با این تهدیدها، گزارش‌هایی مبنی بر آزمایش ده‌ها فروند موشک بالستیک و پهپاد توسط سپاه پاسداران منتشر شده است.[2]

در عرصه دیپلماتیک نیز چشم‌انداز روشنی برای کاهش تنش‌ها دیده نمی‌شود. محسن رضایی تأیید کرده است که جمهوری اسلامی پاسخ ایالات متحده به درخواست‌های پیشین تهران را دریافت کرده، اما این پاسخ از نگاه مقامات ایرانی کاملاً ناکافی و غیرقابل قبول ارزیابی شده است.[1]

تغییر استراتژی به سمت اهداف نامتقارن

تهدید به هدف قرار دادن زیرساخت‌های اینترنتی و مراکز هوش مصنوعی، نشان‌دهنده تغییر رویکرد نظامی ایران از اهداف سنتی مانند پایگاه‌های نظامی و پالایشگاه‌ها به سمت فلج کردن شبکه‌های ارتباطی است. خاورمیانه میزبان گره‌های حیاتی کابل‌های زیردریایی اینترنت جهانی است.[3]

رضایی در بخش دیگری از سخنان خود، حمله احتمالی آمریکا به ایران را «احمقانه‌ترین جنگ تاریخ بشر» خواند. او هشدار داد که عاقبت قدرت‌های بزرگی که تلاش کرده‌اند ایران را فتح کنند، زباله‌دان تاریخ بوده است و واشینگتن نیز از این قاعده مستثنی نخواهد بود.[4]

دبیر شورای عالی امنیت ملی همچنین به نقش فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در منطقه اشاره کرد و مدعی شد که این فرماندهی «کارهای قاچاق را رهبری می‌کند». این ادبیات تند نشان‌دهنده عمق بی‌اعتمادی و خصومت میان نهادهای امنیتی ایران و نیروهای آمریکایی مستقر در خاورمیانه است.[4]

عدم رضایت تهران از پاسخ واشینگتن، گره کور دیپلماسی را محکم‌تر کرده است. اگرچه جزئیات دقیق پیام‌های رد و بدل شده میان دو پایتخت منتشر نشده، اما مشخص است که شروط هفت‌گانه پیشین ایران برای توقف درگیری‌ها از سوی دولت آمریکا پذیرفته نشده است.[1]

پیامدهای هدف‌گیری زیرساخت‌های دیجیتال

کارشناسان امنیتی هشدار می‌دهند که هرگونه حمله به کابل‌های زیردریایی یا دیتاسنترهای بزرگ در کشورهای حاشیه خلیج فارس، می‌تواند به قطعی گسترده اینترنت و اختلال در بازارهای مالی جهانی منجر شود. این زیرساخت‌ها روزانه تریلیون‌ها دلار تراکنش مالی را پردازش می‌کنند.[2][3]

کشورهای عربی منطقه که در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های عظیمی در حوزه فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی انجام داده‌اند، اکنون خود را در خط مقدم این تهدیدات می‌بینند. امارات متحده عربی و عربستان سعودی میزبان بزرگترین مراکز داده شرکت‌های فناوری چندملیتی در خاورمیانه هستند.[3]

آزمایش‌های موشکی اخیر سپاه پاسداران که هم‌زمان با این تهدیدات انجام شده، پیامی آشکار مبنی بر آمادگی عملیاتی تهران است. شلیک ده‌ها موشک بالستیک در رزمایش‌های اخیر، با هدف نمایش توانایی ایران در عبور از سامانه‌های پدافندی منطقه‌ای صورت گرفته است.[2]

در سوی دیگر، مقامات آمریکایی هنوز واکنش رسمی به تهدیدات جدید سایبری و زیرساختی ایران نشان نداده‌اند. با این حال، واشینگتن پیش‌تر تأکید کرده بود که از منافع خود و متحدانش در منطقه با تمام توان دفاع خواهد کرد و هرگونه حمله با پاسخ متناسب روبه‌رو خواهد شد.[1][2]

بن‌بست دیپلماتیک و سایه جنگ

رد شدن پاسخ آمریکا توسط شورای عالی امنیت ملی ایران، نشان می‌دهد که کانال‌های ارتباطی غیرمستقیم نتوانسته‌اند خواسته‌های حداکثری دو طرف را تأمین کنند. تهران خواستار امتیازات ملموس اقتصادی و امنیتی است که واشینگتن در آستانه انتخابات تمایلی به واگذاری آن‌ها ندارد.[1]

تمرکز رضایی بر «مراکز هوش مصنوعی» نشان‌دهنده درک فزاینده نهادهای نظامی ایران از اهمیت فناوری‌های نوین در معادلات قدرت منطقه‌ای است. رقابت بر سر توسعه هوش مصنوعی در خاورمیانه شدت گرفته و ایران تلاش می‌کند از این موضوع به عنوان اهرم فشار استفاده کند.[2][3]

تحلیلگران معتقدند که این لفاظی‌های تند، بخشی از استراتژی بازدارندگی جمهوری اسلامی است. تهران با تهدید به گسترش دامنه جنگ به حوزه‌های غیرمتعارف، تلاش می‌کند هزینه هرگونه اقدام نظامی پیش‌دستانه از سوی ایالات متحده یا متحدانش را به شدت افزایش دهد.[3][4]

با وجود این تهدیدات، مشخص نیست که آیا ایران توانایی فنی و نظامی لازم برای انهدام دقیق کابل‌های زیردریایی در اعماق خلیج فارس و دریای عمان را دارد یا خیر. با این حال، حتی اختلال جزئی در این شبکه‌ها می‌تواند تبعات اقتصادی جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.[3]

چشم‌انداز مبهم روزهای آینده

در حالی که دیپلماسی به کندی پیش می‌رود، سایه جنگ همچنان بر سر منطقه سنگینی می‌کند. اظهارات دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نشان داد که در صورت شکست کامل مذاکرات، هیچ خط قرمزی در انتخاب اهداف نظامی وجود نخواهد داشت.[1][4]

روزهای آینده برای تعیین مسیر این بحران حیاتی خواهد بود. تصمیم‌گیران در تهران و واشینگتن اکنون در مرحله ارزیابی مجدد گزینه‌های خود هستند و هرگونه اشتباه محاسباتی می‌تواند به درگیری گسترده‌ای منجر شود که زیرساخت‌های فیزیکی و دیجیتال منطقه را به ویرانی بکشاند.[1][2]

علاوه بر تهدیدات سایبری و زیرساختی، تحرکات نظامی در تنگه هرمز و خلیج فارس نیز افزایش یافته است. نیروهای مسلح ایران در حالت آماده‌باش کامل قرار دارند و رصد تحرکات ناوگان دریایی آمریکا و متحدانش در منطقه با دقت بیشتری انجام می‌شود.[2]

در نهایت، سرنوشت این تنش‌ها به اراده سیاسی رهبران دو کشور بستگی دارد. در حالی که تهران بر ناکافی بودن پیشنهادات واشینگتن پافشاری می‌کند، جامعه جهانی با نگرانی نظاره‌گر تحولاتی است که می‌تواند ثبات شکننده‌ی خاورمیانه را برای دهه‌ها دگرگون سازد.[1][4]

کارشناسان اقتصادی نیز هشدار داده‌اند که تنها انتشار خبر تهدید کابل‌های ارتباطی می‌تواند بر سرمایه‌گذاری‌های خارجی در بخش فناوری خاورمیانه تأثیر منفی بگذارد. سرمایه‌گذاران بین‌المللی به دنبال محیط‌های باثبات هستند و افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیک می‌تواند جریان سرمایه را کند نماید.[3]

مقامات کشورهای حاشیه خلیج فارس تاکنون موضع‌گیری رسمی در قبال این تهدیدات نداشته‌اند، اما انتظار می‌رود تدابیر امنیتی پیرامون مراکز داده و ایستگاه‌های فرود کابل‌های زیردریایی به شدت افزایش یابد. حفاظت از این زیرساخت‌ها اکنون به یک اولویت امنیت ملی تبدیل شده است.[3]