تعویق سفر ونس به سوئیس برای مذاکرات هسته‌ای ایران در بحبوحه تنش با اسرائیل و موضع تحریمی اتحادیه اروپا

کاخ سفید سفر برنامه‌ریزی شده جی.دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور، به سوئیس را به تعویق انداخت و آغاز مذاکرات فنی حساس با هدف دستیابی به یک توافق هسته‌ای جامع با ایران را به تأخیر انداخت. این تأخیر تنها چند روز پس از امضای تفاهم‌نامه (MOU) توسط رئیس‌جمهور دونالد ترامپ برای تمدید آتش‌بس و بازگشایی تنگه هرمز صورت می‌گیرد.[1]

انتظار می‌رفت ونس اواخر روز پنجشنبه برای آغاز یک بازه مذاکراتی ۶۰ روزه عازم شود. با این حال، کاخ سفید دلیل این تعویق را «مسائل لجستیکی» اعلام کرد و خاطرنشان ساخت که هیئت آمریکایی آماده است تا در اولین فرصت ممکن حرکت کند. گزارش‌های رسانه‌های منطقه‌ای حاکی از آن است که ایران ممکن است به دلیل عملیات نظامی جاری اسرائیل در لبنان، ورود هیئت خود را به تأخیر انداخته باشد.[1]

با وجود این وقفه دیپلماتیک، شرایط اولیه تفاهم‌نامه در حال اجرا شدن است. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) رسماً محاصره دریایی بنادر ایران را لغو کرد و کشتی‌های تجاری عبور از تنگه هرمز را آغاز کرده‌اند. مقامات ایرانی اعلام کردند که در حال پاکسازی مین‌ها و صدور مجوزهای عبور برای بازگرداندن ترافیک عادی دریایی هستند.[4][5]

این توافق در حال ظهور، واکنش شدید مقامات اسرائیلی را برانگیخته و منجر به سرزنش عمومی غیرمعمولی از سوی ونس شده است. ونس در پاسخ به انتقادات اعضای کابینه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به رهبران اسرائیلی هشدار داد که «بیدار شوند و واقعیت» انزوای بین‌المللی خود را درک کنند.[2][4]

معاون رئیس‌جمهور در اتاق کنفرانس خبری کاخ سفید به منتقدان اسرائیلی یادآوری کرد که دو سوم (۲/۳) تسلیحات دفاعی که طی سه ماه گذشته از کشورشان محافظت کرده، توسط مالیات‌دهندگان آمریکایی پرداخت شده است. ونس اظهار داشت: «اگر من در کابینه دولت اسرائیل بودم، شاید به تنها متحد قدرتمندی که در تمام دنیا برایم باقی مانده است، حمله نمی‌کردم.»[2][4]

مقامات اسرائیلی، از جمله ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی، استدلال می‌کنند که این توافق در برچیدن زیرساخت هسته‌ای ایران یا مهار برنامه موشکی بالستیک آن شکست خورده است. آنها همچنین نگرانند که این توافق عملیات نظامی اسرائیل علیه حزب‌الله در لبنان را محدود کند. ونس در مقابل پاسخ داد که کارزار آمریکا پیش از این تعداد قابل توجهی از پرتابگرهای موشکی ایران را منهدم کرده و این توافق جدید در نهایت اسرائیل را امن‌تر خواهد کرد.[2][4]

در حالی که واشنگتن این آتش‌بس شکننده را مدیریت می‌کند، متحدان اروپایی رویکرد محتاطانه‌ای در پیش گرفته‌اند. اتحادیه اروپا اعلام کرد که تحریم‌های خود علیه ایران را تا زمانی که یک توافق هسته‌ای رسمی و قابل راستی‌آزمایی حاصل نشود، لغو نخواهد کرد.[3][5]

کایا کالاس، معاون رئیس کمیسیون اروپا، اظهار داشت که اگرچه کشورهای عضو در صورت فراهم شدن شرایط، درباره کاهش تحریم‌ها بحث خواهند کرد، اما «هنوز به آن مرحله نرسیده‌ایم.» اتحادیه اروپا در حال حاضر تحریم‌هایی را علیه بیش از ۷۰۰ فرد و نهاد ایرانی حفظ کرده و قبل از ارائه کمک‌های اقتصادی، خواستار «تغییر واقعی» و انطباق کامل است.[5]

انتظار می‌رود مذاکرات آتی در سوئیس بر مکانیسم‌های اصلی توافق، از جمله حذف اورانیوم، بازرسی‌های آژانس نظارت هسته‌ای سازمان ملل و آزادسازی احتمالی دارایی‌های ایران تمرکز کند. ونس تأکید کرد که ایران «حتی یک پنی» دریافت نخواهد کرد مگر اینکه به طور کامل با خواسته‌های آمریکا مطابقت داشته باشد و رفتار منطقه‌ای خود را تغییر دهد.[5]