رفتن به محتوای اصلی
حقوق بشرسازمان ملل متحد· 7 دقیقه مطالعه· در اخبار و سیاست

درخواست کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل از حوثی‌ها برای تحویل پیکر امدادگر جان‌باخته در بازداشت

سازمان ملل متحد خواستار تحویل فوری پیکر یک امدادگر یمنی حقوق بشر شد که پس از بیش از دو سال حبس در بازداشتگاه‌های حوثی‌ها جان باخته است. خبر درگذشت او چند هفته پس از وقوع و بدون هیچ‌گونه توضیحی درباره دلایل یا شرایط مرگ به خانواده‌اش ابلاغ شد.

به قلم زهرا کیانی

این خبر را به اشتراک بگذارید

گوش‌ دهید

سازمان ملل متحد رسماً از مقامات حوثی در یمن درخواست کرد پیکر یکی از کارکنان بازداشتی حقوق بشر را که در اسارت آن‌ها جان باخته است، تحویل دهند. محمد الشامی، شهروند یمنی و کارمند دفتر حقوق بشر سازمان ملل، پس از تحمل بیش از دو سال بازداشت درگذشت.[1][3]

الشامی در تاریخ ۶ ژوئن ۲۰۲۴ در جریان یک موج هماهنگ از یورش‌ها علیه کارکنان نهادهای بشردوستانه در مناطق تحت کنترل این گروه شبه‌نظامی وابسته به ایران، به‌طور خودسرانه بازداشت شد. خانواده او در طول مدت دو سال حبس، به‌طور کامل از برقراری هرگونه ارتباط با وی محروم بودند.[1][3]

بستگان الشامی در نهایت در تاریخ ۳۰ اکتبر—بیش از یک ماه پس از درگذشت او—از مرگش مطلع شدند. مقامات حوثی تاکنون هیچ توضیحی درباره زمان دقیق، علت یا شرایط مرگ او ارائه نداده‌اند؛ امری که خانواده‌اش را در بلاتکلیفی و رنجی عمیق قرار داده است.[1][5]

فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، روز جمعه در موضع‌گیری صریحی خواستار تحویل فوری بقایای پیکر این کارمند شد. وی تأکید کرد که مقامات حاکم بر صنعا باید با انجام تحقیقی مستقل تضمین کنند که مسئولان این مرگ پاسخگو خواهند شد.[1][3]

تورک در بیانیه‌ای که از ژنو منتشر شد، تصریح کرد: «همکار ما باید با حفظ کرامت انسانی و مطابق با خواست خانواده‌اش به خاک سپرده شود؛ خانواده‌ای که در طول دو سال بازداشت او، از هرگونه تماس محروم نگه داشته شده بود.»[1][5]

خواسته خانواده برای روشن شدن حقیقت

خانواده این امدادگر جان‌باخته اوایل هفته جاری با انتشار بیانیه‌ای عمومی اعلام کردند که حوثی‌ها با انجام یک تحقیق داخلی موافقت اولیه کرده‌اند. با این حال، بستگان او نسبت به روند این بررسی عمیقاً بدبین بوده و خواهان شفافیت کامل نهادهای حاکم هستند.[4][5]

خانواده او در بخشی از درخواست عمومی و احساسی خود نوشتند: «نگذارید محمد دو بار بمیرد: یک بار زمانی که از خانواده‌اش جدا و ناپدید شد، و بار دوم زمانی که اجازه داده شود حقیقت سرنوشت او از نظرها محو شود.»[4][5]

یکی از وزرای دولت یمن علناً اعلام کرده است که این کارمند سازمان ملل زیر شکنجه در بازداشتگاه حوثی‌ها جان باخته است. سازمان ملل اگرچه مستقلاً این ادعای مشخص را تأیید نکرده، اما بارها درباره بدرفتاری‌های شدید و ساختاری با بازداشت‌شدگان در این مناطق هشدار داده است.[3]

الشامی دومین کارمند سازمان ملل متحد است که از زمان آغاز سرکوب‌ها در بازداشتگاه‌های وابسته به حوثی‌ها جان خود را از دست می‌دهد. پیش از این نیز یکی از کارکنان برنامه جهانی غذا در فوریه ۲۰۲۵ در شرایطی مبهم و مشابه در بازداشت جان باخته بود.[3]

این رخداد در چارچوب یک کمپین گسترده‌تر و نظام‌مند علیه امدادگران بین‌المللی فعال در مناطق تحت تصرف این گروه شکل گرفته است. امروزه بیش از ۷۰ تن از کارکنان سازمان ملل متحد و ده‌ها فعال بشردوستانه دیگر در یمن همچنان در حبس به سر می‌برند.[3][5]

اعترافات اجباری و اتهام‌های جاسوسی

مقامات حوثی به‌طور پیوسته کارکنان بازداشت‌شده سازمان ملل و امدادگران را به عضویت در شبکه جاسوسی برای ایالات متحده و اسرائیل متهم کرده‌اند. در چارچوب حقوقی و قضایی حاکم بر مناطق تحت نفوذ حوثی‌ها، اتهام جاسوسی می‌تواند مجازات اعدام در پی داشته باشد.[3][5]

سازمان ملل با رد قاطع این اتهامات، بازداشت نیروهای خود را اقداماتی خودسرانه و تهدیدی مستقیم علیه یکپارچگی و سلامت عملیات‌های امدادی خوانده است. این نهاد با استناد به مصونیت‌ها و حمایت‌های حقوق بین‌الملل، بارها آزادی فوری و بدون قیدوشرط تمام پرسنل خود را خواستار شده است.[1][3]

ابعاد این بحران با محکومیت انتشار ویدئوهایی از سوی دفتر حقوق بشر سازمان ملل شدت یافته است؛ ویدئوهایی که این هفته از کانال‌های رسانه‌ای وابسته به حوثی‌ها منتشر شدند و نشان می‌دادند کارمند بازداشتی دیگری از سازمان ملل وادار به اعترافات اجباری درباره جاسوسی شده است.[3][5]

راوینا شمدسانی، سخنگوی کمیساریای حقوق بشر سازمان ملل، تأکید کرد که این ویدئوها به‌طور آشکار ساختگی، تحت فشار و با هدف دستکاری افکار عمومی ضبط شده‌اند. او هشدار داد که انتشار علنی این محتوا موجب بی‌آبرویی هدفمند کارمند و تحمیل اضطراب روانی شدید به خانواده وی می‌شود.[3]

شمدسانی در جمع خبرنگاران با اشاره به وضعیت فوق‌العاده شکننده دیگر بازداشت‌شدگان گفت: «به‌شدت نگرانیم که او و سایر محبوسان در اسارت حوثی‌ها، برای بیان چنین سخنانی هدف شکنجه یا سایر رفتارهای تحقیرآمیز و غیرانسانی قرار گرفته باشند.»[3]

هزینه‌های انسانی بحران

تداوم حبس امدادگران، ارسال کمک‌های ضروری را در کشوری که یک دهه جنگ داخلی ساختارهای آن را ویران کرده، با موانع اساسی مواجه می‌کند. حیات میلیون‌ها غیرنظامی یمنی برای دریافت غذا، دارو و خدمات بهداشتی منحصراً به تداوم کار سازمان‌های بین‌المللی گره خورده است.[1][3]

میلیون‌ها غیرنظامی در یمن در بحبوحه تداوم درگیری‌ها برای تأمین مایحتاج اساسی کاملاً به نهادهای بین‌المللی وابسته‌اند.

یورش‌های ژوئن ۲۰۲۴ که به بازداشت الشامی و همکارانش انجامید، نقطه عطفی در تشدید رویارویی حوثی‌ها با جامعه بین‌المللی بود. این بازداشت‌ها چندین آژانس امدادرسان را ناگزیر ساخت تا دامنه فعالیت‌های خود را در شمال یمن محدود کنند که پیامد مستقیم آن متوجه جوامع آسیب‌پذیر شد.[1][3]

تورک بار دیگر بر مطالبه خود مبنی بر اینکه حوثی‌ها باید فوراً مکان دقیق نگهداری تک‌تک بازداشت‌شدگان را اعلام کنند پافشاری کرد. وی همچنین تأکید کرد که مقامات حاکم موظف‌اند گزارش‌های دوره‌ای و قابل راستی‌آزمایی از سلامت جسمی و روانی آنان ارائه دهند.[3]

سازمان ملل تا زمان دستیابی به آزادی کامل این افراد، خواستار فراهم‌شدن امکان تماس منظم بازداشت‌شدگان با خانواده‌هایشان است. این نهاد همچنین خواهان دسترسی فوری محبوسان به مراقبت‌های پزشکی لازم و برخورداری از وکیل مستقل شده است.[3]

رهبری حوثی‌ها تاکنون موضع‌گیری رسمی و علنی در واکنش به مطالبه سازمان ملل برای تحویل پیکر الشامی اتخاذ نکرده است. این گروه همواره اقدامات امنیتی خود را برای ریشه‌کن‌کردن نفوذ خارجی و صیانت از حاکمیت ملی ضروری جلوه داده است.[2][5]

با تثبیت حاکمیت حوثی‌ها بر صنعا و استان‌های همجوار، کارنامه حقوق بشری آنان بیش از پیش زیر ذره‌بین جامعه جهانی قرار گرفته است. هدف‌گیری ساختارمند پرسنل بشردوستانه نقض آشکار موازین بین‌المللی ناظر بر حفاظت از کارکنان امدادی در مناطق جنگی محسوب می‌شود.[3]

سازمان ملل اکنون در پی دستیابی به پاسخ‌هایی روشن از سوی مقامات حاکم در صنعاست تا جدول زمانی دقیقی از وقایع منتهی به مرگ این کارمند ترسیم کند. این نهاد حفظ و نگهداری تمامی پرونده‌های پزشکی و سوابق دوران بازداشت را برای بررسی‌های بی‌طرفانه خواستار شده است.[1][3]

فعالان حقوق بشر بر این باورند که مصونیت قضایی و نبود سازوکارهای پاسخگویی در یمن، گروه‌های مسلح را به تداوم خشونت علیه غیرنظامیان و امدادگران ترغیب می‌کند. خودداری از اعلام علت واقعی مرگ یک کارمند سازمان ملل، رویه‌ای مخاطره‌آمیز برای امنیت مأموریت‌های انسان‌دوستانه ایجاد می‌کند.[1][3]

در شرایطی که فشارهای دیپلماتیک از ژنو و نیویورک رو به فزونی است، اولویت فوری همچنان بازگرداندن پیکر امدادگر جان‌باخته است. برای بستگان محمد الشامی، چشم‌انتظاری فرساینده برای تسکین این غم، بدون هیچ افق زمانی روشن یا تضمینی برای اجرای عدالت ادامه دارد.[1][4]

مقامات ارشد سازمان ملل انتشار ویدئوهای اعتراف اجباری کارکنان بازداشتی خود را محکوم کردند.

این بازداشت‌ها با منازعات منطقه‌ای گره خورده است؛ بستری که در آن حوثی‌ها نقشی فعال در تقابل با منافع کشورهای غربی و اسرائیل برای خود تعریف کرده‌اند. این گروه همواره از برچسب جاسوسی خارجی برای سلب مشروعیت از سازمان‌های فعال در یمن بهره می‌برد.[3][5]

حوثی‌ها با متهم کردن فعالان بشردوستانه به عاملیت برای واشنگتن و تل‌آویو، در تلاش‌اند تا تدابیر خشن امنیتی خود را در نگاه هواداران داخلی توجیه کنند. رسانه‌های تحت کنترل این گروه این روایت‌ها را به‌طور گسترده بازتاب داده و امنیت باقی‌مانده بازداشت‌شدگان را بیشتر به خطر می‌اندازند.[3]

سازمان ملل بارها هشدار داده است که چنین گفتمانی نه‌تنها جان امدادگران زندانی را تهدید می‌کند، بلکه اصل بی‌طرفی را که لازمه رساندن مؤثر کمک‌هاست مخدوش می‌سازد. حفظ استقلال عملیاتی در یک منطقه جنگی به‌شدت دوپاره مانند یمن نقشی تعیین‌کننده دارد.[1][3]

سرنوشت تراژیک الشامی گواهی بر خطرات سهمگینی است که نیروهای محلی متحمل می‌شوند؛ کارکنانی که عموماً بار اصلی این سرکوب‌های امنیتی را به دوش می‌کشند. بر خلاف نیروهای خارجی، شهروندان یمنی شاغل در سازمان ملل در برابر دستگیری‌های خودسرانه و انزوای تحمیلی بی‌دفاع‌تر هستند.[1][3]

سرنوشت تراژیک الشامی گواهی بر خطرات سهمگینی است که نیروهای محلی متحمل می‌شوند؛ کارکنانی که عموماً بار اصلی این سرکوب‌های امنیتی را به دوش می‌کشند.

دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد متعهد شده است که پیگیری‌های خود را برای آزادی ۷۰ امدادگر دیگر ادامه دهد و اجازه ندهد این پرونده از دستور کار جهانی کنار برود. فولکر تورک تأکید کرد که این سازمان هرگز همکاران و خانواده‌های آنان را تنها نخواهد گذاشت.[1][3]

در نهایت، گره‌گشایی از این وضعیت بغرنج به میزان تمایل مقامات حوثی برای پاسخگویی به درخواست‌های بین‌المللی وابسته است. تا زمانی که پیکر الشامی بازگردانده نشود و تحقیقی مستقل به سرانجام نرسد، حقایق پیرامون مرگ او در هاله‌ای از ابهام باقی خواهد ماند.[1][4]

آنچه نمی‌دانیم

  • تاریخ دقیق و علل پزشکی فوت محمد الشامی در دوران بازداشت.
  • اینکه آیا مقامات حوثی به خواسته سازمان ملل مبنی بر تحویل پیکر و ارائه پرونده پزشکی او عمل خواهند کرد یا خیر.
  • وضعیت سلامت جسمی و روانی ۷۰ کارمند بازداشتی دیگر سازمان ملل و سازمان‌های امدادی.

روند رویداد

  1. ۶ ژوئن ۲۰۲۴

    محمد الشامی در جریان یورش‌های گسترده نیروهای حوثی علیه فعالان بشردوستانه بازداشت شد.

  2. فوریه ۲۰۲۵

    یکی از کارکنان برنامه جهانی غذا در بازداشتگاه حوثی‌ها جان خود را از دست داد.

  3. ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶

    بیش از یک ماه پس از درگذشت الشامی، مرگ او بدون ذکر هیچ‌گونه جزئیاتی به خانواده‌اش اطلاع داده شد.

  4. ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶

    فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، رسماً تحویل پیکر الشامی و انجام تحقیقات مستقل را خواستار شد.

رهبری سازمان ملل متحد 50%خانواده‌های قربانیان 30%مقامات حوثی 20%
رهبری سازمان ملل متحد
بازداشت‌ها را اقداماتی خودسرانه و نقض صریح موازین بین‌المللی می‌داند و بر آزادی فوری و بدون قیدوشرط همه امدادگران اصرار دارد.
خانواده‌های قربانیان
خواهان شفاف‌سازی کامل پیرامون دلایل مرگ عزیزان خود، اجرای عدالت و تحویل بقایای پیکرها برای برگزاری مراسم خاکسپاری آبرومندانه هستند.
مقامات حوثی
مدعی هستند کارکنان بازداشت‌شده مهره‌های وابسته به سرویس‌های جاسوسی خارجی‌اند که برای تضعیف حاکمیت ملی یمن فعالیت می‌کردند.

منابع

پوشش منابع

5 منبع

3 دیدگاه شناسایی‌شده

رهبری سازمان ملل متحد 50%خانواده‌های قربانیان 30%مقامات حوثی 20%
  1. [1]OHCHRرهبری سازمان ملل متحد

    Yemen: Body of UN Human Rights staff deceased in Houthi custody must be returned to family, and colleagues detained released

    مطالعه در OHCHR →
  2. [2]Middle East Eyeرهبری سازمان ملل متحد

    UN rights chief demands Houthis return body of staff member who died in custody

    مطالعه در Middle East Eye →
  3. [3]Arab Newsخانواده‌های قربانیان

    UN human rights chief demands Houthis return body of staffer who died in custody

    مطالعه در Arab News →
  4. [4]Arab Newsخانواده‌های قربانیان

    Yemeni family says Houthis broke pledge to investigate UN worker's death

    مطالعه در Arab News →
  5. [5]The Jerusalem Postخانواده‌های قربانیان

    UN human rights chief calls on Houthis to return body of Yemeni staff member who died in custody

    مطالعه در The Jerusalem Post →
گوش‌ دهید

نظرات

همیشه در جریان باشید

هر زاویه. هر روز.

اخبار اخبار و سیاست با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاه‌ها، هر روز و رایگان.