توسعه تاسیسات موشک‌های بالستیک عربستان سعودی برای تولید تسلیحات بزرگ‌تر سوخت جامد

تصاویر ماهواره‌های تجاری حاکی از آن است که بین آوریل ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶، ساخت‌وساز یک مرکز جدید و به‌شدت مستحکم قالب‌گیری در مجتمع موشکی «الدوادمی» عربستان سعودی با شتاب پیش رفته است. این توسعه در حدود ۲۰۰ کیلومتری غرب ریاض، مساحت زیرساخت‌های تولید پیشران‌های سوخت جامد در این سایت راهبردی را عملاً به دو برابر افزایش می‌دهد.[2][4][5]

سم لیر و مایکل دویتسمن، پژوهشگران مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی (FPRI)، با بررسی تصاویر ماهواره‌ای وضوح‌بالای «پلنت لبز» این سازه‌های نوظهور را رصد کردند. تحلیل آنها نشان می‌دهد ساختمان اصلی به‌منظور استقرار حوضچه‌های عمیق ریخته‌گری ساخته شده است؛ جایی که ترکیبات فرار پیشران جامد درون پوسته موتورهای موشکی تزریق شده و تثبیت می‌شوند.[2][3][4]

یک ساختمان تازه تاسیس دیگر در حاشیه مجموعه احتمالاً انبار ویژه پیش‌سازها یا قطعات نهایی موشک است. دیوارهای قطور ضدانفجار پیرامون سازه اصلی قالب‌گیری را پوشانده‌اند؛ تمهیدی مهندسی و ایمنی برای جلوگیری از سرایت آتش‌سوزی احتمالی در جریان فرایند فرآوری شیمیایی پیشران به دیگر بخش‌های حیاتی مجتمع.[2][4]

ابعاد فیزیکی حوضچه‌های ریخته‌گری جدید نشان‌دهنده یک تغییر الگوی فنی در پارامترهای ساخت است. از آنجا که وسعت مرکز جدید دست‌کم دو برابر سالن ریخته‌گری اولیه مجموعه است، ارزیابی تحلیلگران این است که این زیرساخت برای فراوری موتورهای سوخت جامد بزرگ‌تری طراحی شده که توانایی حمل سرجنگی‌های سنگین‌تر در بردهای به‌مراتب طولانی‌تر را دارند.[2][3][4]

تغییر در ساختار بازدارندگی منطقه‌ای

ارتقای این زیرساخت به معنای چرخش کیفی در شیوه اعمال قدرت ریاض در حوزه خلیج فارس است. عربستان سعودی در حال حاضر برای حفظ بازدارندگی متعارف خود اتکای سنگینی به جنگنده‌های اف-۱۵ ساخت آمریکا دارد؛ وضعیتی عملیاتی که مستلزم عبور هواپیماهای سرنشین‌دار از پدافندهای متراکم هوایی برای پرتاب مهمات هدایت‌دقیق است.[2][4]

ساشا بروخمان، پژوهشگر مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS)، خاطرنشان می‌کند که موشک‌های بالستیک دوربرد به نیروهای سعودی اجازه می‌دهند بدون به خطر انداختن ناوگان هوایی در برابر شبکه‌های پیشرفته پدافند هوایی، اهداف عمقی را هدف قرار دهند. این توانمندی مستقیماً یک آسیب‌پذیری ساختاری را در آرایه پدافندی و آفندی ریاض پوشش می‌دهد.[2][4]

بروخمان بر این باور است که اگر اراده سیاسی اعزام جنگنده‌های اف-۱۵ مجهز به بمب‌های هدایت‌شونده جیدام بر فراز پایتخت طرف مقابل وجود نداشته باشد، ارتش به سامانه‌های جایگزین با توان ضربه متقابل نیاز دارد. او معتقد است هرچند ایران همچنان دست برتر موشکی را در اختیار دارد، اما سعودی‌ها با راه‌اندازی این مجتمع در پی بستن این شکاف راهبردی هستند.[2][4]

این ظرفیت تقویت‌شده اثرات مستقیمی نیز بر چالش‌های امنیتی عربستان در مرزهای جنوبی خواهد داشت. برخورداری از زرادخانه عمیق‌تری از موشک‌های نقطه‌زن تولید داخل، موقعیت دفاعی ریاض را در برابر جنبش انصارالله یمن مستحکم‌تر می‌کند؛ گروهی که بارها تاسیسات انرژی عربستان را هدف قرار داده است.[4][5]

سامانه‌های سوخت جامد نزد برنامه‌ریزان نظامی به‌دلیل آمادگی عملیاتی فوق‌العاده ارزش ویژه‌ای دارند. برخلاف موشک‌های نسل قدیمی‌تر با سوخت مایع که نیازمند سوخت‌گیری زمان‌بر و آشکار پیش از شلیک هستند، موشک‌های مبتنی بر سوخت جامد می‌توانند سال‌ها در حالت آماده‌باش انبار شوند و در کوتاه‌ترین زمان ممکن پرتاب شوند.[2][4]

توسعه سایت الدوادمی یک اقدام منفرد ملی نیست، بلکه پیوندی تنگاتنگ با موج منطقه‌ای تقویت صنایع دفاعی دارد که ناشی از اضطراب‌های امنیتی بومی است. دکر اِولِت، تحلیلگر اندیشکده نظامی CNA، یادآور می‌شود که فرایندهای مشابهی برای بومی‌سازی زنجیره تولید موشک هم‌اکنون در امارات متحده عربی و ترکیه نیز در جریان است.[2][4]

ریشه‌های فناورانه و اصطکاک‌های دیپلماتیک

زیربنای فناورانه برنامه موشکی عربستان سعودی پیوند دیرینه‌ای با پکن دارد و بازتاب‌دهنده دهه‌ها روابط تسلیحاتی میان دو پایتخت است. کارشناسان چندین نهاد اطلاعات دفاعی متفق‌القول‌اند که شیوه‌های تولید قابل مشاهده در الدوادمی تکیه فراوانی بر دانش فنی و مهندسی موشک‌های بالستیک چین دارد.[1][2][4]

اگرچه رده دقیق سامانه‌های هدف‌گذاری‌شده برای حوضچه‌های ریخته‌گری جدید هنوز محرمانه است، ناظران احتمال می‌دهند پادشاهی سعودی در حال حاضر مشغول تولید موشک‌های کوتاه‌برد دی‌اف-۱۵ با طراحی چینی باشد. تاسیسات گسترش‌یافته می‌تواند از نظر فنی مسیر را برای تولید موشک میان‌برد دی‌اف-۲۱ یا نسخه‌های بهینه‌سازی‌شده بومی هموار سازد.[3][5]

«مؤسسه تحلیل روابط بین‌الملل» (IARI) تصریح می‌کند که هرچند موازنه با ایران محرک اصلی این فرایند است، اما این توسعه تبلور سیاست صنعتی فراگیرتر ریاض با هدف خوداتکایی دفاعی محسوب می‌شود. پادشاهی سعودی در پی کاستن از وابستگی تاریخی به جنگ‌افزارهای غربی و شروط سیاسی تحمیلی بر معاملات تسلیحاتی است.[1]

مؤسسه تحلیل‌های دفاعی «جینز» نیز با صحه‌گذاری بر تحلیل تصاویر ماهواره‌ای تایید کرد که ساخت‌وسازهای جدید گواهی بر گام برداشتن ریاض به‌سوی تولید سامانه‌های موشکی دوربردتر است. این تایید مستقل موید این ارزیابی است که سعودی‌ها از مرحله خرید صرف عبور کرده و وارد فاز تولید انبوه و پایدار بومی شده‌اند.[2][4]

این تکاپو برای خودکفایی پیامدهای دیپلماتیک روشنی در واشنگتن به همراه دارد؛ جایی که قانون‌گذاران روند توسعه نظامی عربستان را با حساسیت رصد می‌کنند. پیشرفت علنی برنامه موشکی بالستیک بومی، فضای مذاکرات پیرامون توافق همکاری هسته‌ای غیرنظامی آمریکا و عربستان را با چالش‌ها و تنش‌های تازه‌ای مواجه می‌سازد.[2][4]

منتقدان در کنگره ایالات متحده همواره نسبت به ریسک‌های اشاعه سلاح‌های هسته‌ای در صورت واگذاری این فناوری به ریاض هشدار داده‌اند. اثبات توانایی ریاض در طراحی و تولید بومی سامانه‌های حامل دوربرد، تردیدها و مقاومت فراجناحی در کنگره را نسبت به هرگونه توافقی که فاقد راستی‌آزمایی‌های سخت‌گیرانه و بازرسی‌های مداخله‌جویانه باشد تشدید خواهد کرد.[2][4]

تداوم سیاست ابهام راهبردی

دولت عربستان سعودی تاکنون سیاست ابهام راهبردی خود را در خصوص مجتمع الدوادمی و شاخه نیروهای موشکی راهبردی حفظ کرده است. نه سفارت عربستان در واشنگتن و نه وزارت اطلاع‌رسانی این کشور بیانیه‌ای رسمی در تایید کاربری سازه‌های جدید یا معرفی کلاس موشک‌های تحت تولید صادر نکرده‌اند.[4][5]

وزن واقعی این سرمایه‌گذاری راهبردی به زمان راه‌اندازی کامل حوضچه‌های ریخته‌گری و خروج نخستین پیشران‌ها بستگی دارد. برآورد تحلیلگران نشان می‌دهد این خط تولید ارتقایافته احتمالاً تا پایان سال ۲۰۲۶ عملیاتی خواهد شد؛ مقطعی که می‌تواند نقطه عطف ملموس بعدی در جابه‌جایی موازنه نظامی منطقه باشد.[3][5]