سازمان جهانی بهداشت تزریق تک‌دوز واکسن پاپیلومای انسانی را تأیید کرد؛ آغاز واکسیناسیون معمول از ۴ سالگی

تنها یک دوز واکسن ویروس پاپیلومای انسانی (اچ‌پی‌وی) می‌تواند از ۹ مورد از هر ۱۰ مورد سرطان دهانه رحم پیشگیری کند، با این حال در سراسر جهان تنها یک نفر از هر سه دختر واجد شرایط این واکسن را دریافت کرده است. برای پر کردن این خلاء، سازمان جهانی بهداشت اکنون اعلام کرده که یک نوبت تزریق برای اغلب کودکان و نوجوانان کفایت می‌کند و واکسیناسیون معمول می‌تواند حتی از چهار سالگی شروع شود.[1][3]

دستورالعمل به‌روزشده گروه مشاوران استراتژیک متخصص در ایمن‌سازی (SAGE)، رویکرد جهانی را از رژیم‌های چنددوزی تغییر داده است. این تغییر به وزارتخانه‌های بهداشت امکان می‌دهد ذخایر محدود واکسن را در گستره وسیع‌تری توزیع کرده و افراد بیشتری را پیش از آنکه هرگز در معرض ویروس قرار بگیرند، محافظت نمایند.[1][6]

آنتونی اسکات، رئیس این کمیته مشورتی، با اشاره به شرایط فعلی گفت: «با این حال، پوشش جهانی واکسن اچ‌پی‌وی در سطح ۳۳ درصد است که با هدف بین‌المللی ما یعنی ۹۰ درصد فاصله بسیار زیادی دارد.» چهارچوب سیاستی جدید دقیقا با هدف جبران این کمبود قابل توجه طراحی شده است.[3]

کاهش سن مجاز تزریق مزایای اجرایی روشنی به همراه دارد؛ کشورهایی که دسترسی به نوجوانان برایشان دشوار بود، اکنون می‌توانند این تزریق را در برنامه پایش سلامت اوایل کودکی بگنجانند و کودکانی را که ممکن است با بالا رفتن سن از چتر مراقبت‌های معمول اطفال خارج شوند، تحت پوشش درآورند.[1][2]

مدیریت بهتر ذخایر جهانی واکسن

سرطان دهانه رحم همچنان پنجمین سرطان شایع در بین زنان در سراسر جهان به شمار می‌آید. در سال ۲۰۲۴، این بیماری نزدیک به ۶۰۴ هزار مورد ابتلای تازه به ثبت رساند و جان حدود ۲۸۰ هزار نفر را گرفت؛ تلفاتی که عمدتا به مناطقی مربوط می‌شد که دسترسی به غربالگری‌های منظم زنان در آنها محدود است.[3][5]

بخش عمده این بار بر دوش ۲۶ کشوری سنگینی می‌کند که سرطان دهانه رحم در آنها علت اصلی مرگ ناشی از سرطان در میان زنان است. این مناطق پرخطر بیشتر در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و مرکزی، ملانزی و جنوب شرقی آسیا متمرکز هستند.[3]

کمیته مشورتی پیش‌تر در سال ۲۰۲۲ تک‌دوز را به عنوان یک جایگزین قابل قبول معرفی کرده بود. اما اکنون پس از بازبینی شواهد بالینی تکمیلی، SAGE برنامه تک‌دوز برای دختران ۹ تا ۱۴ سال را مؤثرترین و کارآمدترین راهکار برای رسیدن به اهداف جهانی ریشه‌کنی دانسته است.[1][3]

اسکات در جمع خبرنگاران در ژنو توضیح داد: «کشورها همچنین می‌توانند واکسیناسیون معمول دختران چهار تا هشت سال را در نظر بگیرند، اگر ارزیابی کنند که این اقدام به مشارکت بیشتر و گسترش پوشش واکسن کمک می‌کند.» کاستن از حداقل سن، انعطاف‌پذیری کارآمدی در اختیار برنامه‌های بهداشتی کشورها قرار می‌دهد.[3]

تا پایان سال ۲۰۲۵، سیستم‌های سلامت موفق شده بودند این واکسن را به بیش از ۹۵ میلیون دختر تزریق کنند. کیت اوبراین، مدیر بخش ایمن‌سازی، واکسن‌ها و فراورده‌های بیولوژیک سازمان جهانی بهداشت، تأکید کرد که کمبود منابع مالی ایجاب می‌کند سیاست‌های واکسیناسیون بیش از هر زمان دیگری بر پایه شواهد دقیق علمی استوار شوند.[1][3]

ویروس پاپیلومای انسانی به شدت واگیردار است و ده‌ها سویه مختلف دارد که شماری از آنها جهش‌های سلولی را تحریک کرده و آرام‌آرام به تومور تبدیل می‌شوند. از آنجا که این ویروس اغلب بدون هیچ علامت بالینی اولیه در بدن حضور دارد، ایمن‌سازی تنها روش قابل اتکا برای قطع زنجیره انتقال پیش از شکل‌گیری آن است.[1][3]

کارآزمایی‌های بالینی با پایش افرادی که تنها یک نوبت واکسن دریافت کرده‌اند نشان داده است که دستگاه ایمنی واکنشی قوی و پایدار نشان می‌دهد که کاملا هم‌سطح مصونیت حاصل از چند نوبت تزریق است. ساختار این واکسن متکی بر ذرات شبه‌ویروس است که بدون وارد کردن ویروس زنده به بدن، تولید پادتن را تحریک می‌کند.[1]

اولویت‌بندی گروه‌های جا مانده از واکسیناسیون

دستورالعمل تازه اولویت‌بندی دقیقی نیز برای گروه‌های سنی بالاتری که واکسیناسیون کودکی را از دست داده‌اند مشخص کرده است. به وزارتخانه‌های بهداشت پیشنهاد شده است که ابتدا زنان ۲۵ سال و جوان‌تر و سپس زنان تا ۳۰ سال را در اولویت پوشش تک‌دوز قرار دهند.[1][3]

پس از تکمیل پوشش جمعیت دختران و زنان، این راهنما توسعه طرح تک‌دوز به پسران ۹ تا ۱۴ ساله را توصیه می‌کند. گروه اولویت بعدی مردان جوان تا سن ۲۰ سال را در بر می‌گیرد تا ایمنی جمعی گسترده‌تری در سطح جامعه شکل گیرد.[1][5]

لازم به یادآوری است که توصیه به تزریق تک‌دوز منحصرا مربوط به افراد دارای سیستم ایمنی سالم است. SAGE صراحتا تاکید کرده است افرادی که دچار نقص یا تضعیف ایمنی هستند، از جمله کسانی که اچ‌آی‌وی کنترل‌شده دارند، باید همچنان دو دوز واکسن را برای دریافت مصونیت کافی تزریق کنند.[1]

برای افرادی که با سرکوب شدید سیستم ایمنی روبه‌رو هستند، کمیته یک برنامه سه دوزی را پیشنهاد می‌کند. این روش تضمین می‌کند که بدن بیمار آسیب‌پذیر پادتن کافی برای مقابله با ویروس را تولید کرده و ضعف سیستم ایمنی پایه او جبران شود.[1]

برطرف شدن موانع اجرایی و لجستیکی

تا سال ۲۰۲۵، هشت واکسن مجزای اچ‌پی‌وی موفق به اخذ تاییدیه‌های قانونی شده‌اند که درجات متفاوتی از محافظت در برابر سویه‌های پرخطر ارائه می‌دهند. هرچند ۱۶۵ کشور این واکسیناسیون را به برنامه‌های سلامت خود افزوده‌اند، میزان دسترسی واقعی بسته به سطح درآمد کشورها بسیار نامتوازن است.[3][6]

گذار به یک دوز، دردسر پیگیری نوبت دوم بیمار پس از گذشت شش ماه را برطرف می‌کند. این تغییر به ویژه در مناطق روستایی یا کم‌برخوردار که خانواده‌ها توان مراجعه چندباره به درمانگاه‌ها را ندارند، بسیار نجات‌بخش است.[1][6]

در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، ریزش چشمگیر آمار مراجعه‌کنندگان بین نوبت‌های اول و دوم همواره به برنامه‌های واکسیناسیون ضربه می‌زد؛ امدادگران بهداشت مکررا گزارش می‌دادند که نوجوانانی که دوز اول را در مدرسه دریافت می‌کردند، پیش از بازگشت تیم‌های تزریق، فارغ‌التحصیل شده یا محل زندگی خود را تغییر داده بودند.[1][3]

خانواده‌ها اکنون می‌توانند هنگام مراجعه برای واکسن‌های معمول کودکی، موضوع تزریق اچ‌پی‌وی را نیز با پزشک در میان بگذارند. دریافت این ایمنی در سن چهار سالگی دیگر نیازی به هماهنگی مجدد و مراجعات ویژه دوران نوجوانی فقط برای همین واکسن باقی نمی‌گذارد.[1][2]

ضرورت به‌روزرسانی تقویم‌های ملی واکسیناسیون اطفال

البته تحقق عملی این تغییرات در نهایت مستلزم آن است که وزارتخانه‌های بهداشت هر کشور رسما دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت را در دستور کار خود قرار دهند. تا زمانی که مراجع بهداشتی بومی تقویم واکسیناسیون را بازبینی نکنند، سن پایه تزریق در اغلب نقاط همچنان بین ۹ تا ۱۴ سال باقی خواهد ماند.[1][3]

کارشناسان سلامت تاکید دارند که کارایی کامل این واکسن مشروط بر آن است که فرد پیش از آغاز هرگونه فعالیت جنسی آن را دریافت کرده باشد. پایین آوردن سن تزریق به چهار سالگی اطمینان می‌دهد که دستگاه ایمنی مدت‌ها قبل از هرگونه مواجهه احتمالی، کاملا آمادگی مقابله با ویروس را پیدا کرده است.[3][6]

سازمان جهانی بهداشت همگام با به‌روزرسانی پروتکل‌های ملی کشورها، روند پوشش واکسیناسیون را دنبال خواهد کرد. اولویت اصلی فعلی این است که دوزهای آزادشده به سرعت به سمت کشورهایی سوق داده شوند که بیشترین آمار مرگ‌ومیر ناشی از سرطان دهانه رحم را ثبت می‌کنند.[1][3]

برای خانواده‌ها، این دستورالعمل تکمیلی مسیر پیشگیری از سرطان را شفاف‌تر و هموارتر کرده است؛ تنها با یک بار حضور در مراکز درمانی در دوران کودکی می‌توان ایمنی پایداری در برابر یکی از خطرناک‌ترین ویروس‌های سرطان‌زای جهان برای کودک فراهم ساخت.[1][6]