یخچال‌های سوئیس ۵.۵ درصد دیگر از حجم خود را از دست دادند؛ ثبت دومین رکورد تاریخی ذوب در سال ۲۰۲۶

روز پنج‌شنبه در ارتفاعات دره‌های سوئیس، یخ‌بندشناسان شبکه پایش گلاموس (GLAMOS) اندازه‌گیری‌های سال ۲۰۲۶ را نهایی کردند؛ داده‌هایی که نشان‌دهنده از دست رفتن خیره‌کننده ۵.۵ درصد از کل حجم یخ‌های این کشور است. این آمار فصلی ویرانگر را در رشته‌کوه آلپ تایید می‌کند که حاصل توامان دامنه‌های کم‌برف زمستانی و گرمای طاقت‌فرسای تابستان است.[1][3]

افت ۵.۵ درصدی در سال ۲۰۲۶، دومین رکورد بزرگ کاهش سالانه حجم یخ در تاریخ ثبت‌شده سوئیس به شمار می‌رود و تنها پس از افت فاجعه‌بار ۵.۹ درصدی سال ۲۰۲۲ قرار می‌گیرد. با تجمیع آسیب‌های چند فصل گذشته، داده‌ها نشان می‌دهند که نزدیک به ۲۰ درصد از کل توده یخی این کشور تنها در پنج سال گذشته از میان رفته است.[4]

شبکه گلاموس و آکادمی علوم سوئیس در بیانیه‌ای مشترک هشدار دادند: «یخچال‌های آلپ در چنین شرایطی هیچ شانسی برای بقا در درازمدت ندارند.» این نهادها شتاب گرفتن فرایند ذوب را کاملاً ناشی از تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت‌های انسانی دانسته‌اند و تاکید کرده‌اند که اروپا در حال حاضر پرسرعت‌ترین قاره جهان در زمینه گرمایش است.[1]

سازوکار این ذوب پرشتاب، ماه‌ها پیش از هجوم موج‌های گرمایی تابستان کلید خورده بود. سوئیس یکی از کم‌بارش‌ترین زمستان‌های تاریخ خود را سپری کرد؛ پدیده‌ای که یخچال‌ها را از پوشش سپید و محافظ همیشگی برف محروم ساخت. تا اوایل ماه ژوئن، همان لایه نازک برف نیز در بسیاری از دامنه‌های مرتفع به کلی ناپدید شد.[1][4]

امواج گرما و زوال درونی یخ

بدون آن لایه بازتاب‌دهنده برفی، یخ تیره و برهنه زیرین تمام انرژی امواج پیاپی گرمای تابستانی را جذب کرد. دما تا حدی بالا رفت که خط انجماد (تراز صفر درجه) برای ۷۶ روز کم‌سابقه به ارتفاع بالای ۴۰۰۰ متری رانده شد و مرتفع‌ترین قله‌ها را نیز در معرض فرایند پیوسته ذوب قرار داد.[1]

یخچال بزرگ آلتش (Great Aletsch)، پهناورترین توده یخی آلپ، امسال با رکورد تاریخی ذوب سطحی مواجه شد. دیگر یخچال‌های عمده نظیر رون (Rhône) و کلاریدن (Clariden) نیز با کاهش ۲.۵ تا ۴ متری میانگین ضخامت روبه‌رو شدند و طول زبانه برخی از آنها تا ۱۰ متر عقب‌نشینی کرد.[4]

در این میان، پهنه‌های یخی کوچک‌تر به طور کامل از نقشه جغرافیایی آلپ محو شدند. دست‌کم دو یخچال، یعنی بلاتولا (Bella Tola) در کانتون وله و گریس‌فیرن (Griessfirn) در گلاروس، امسال به طور کامل ذوب شدند و به صدها یخچال کوچک دیگری پیوستند که از سال ۲۰۱۶ ناپدید شده‌اند.[4]

پژوهشگران همچنین پدیده تخریب درونی را در توده‌های یخی باقی‌مانده ثبت کرده‌اند. شکاف‌ها و حفره‌هایی که در اثر جریان آب و هوای گرم در اعماق یخ حفر می‌شوند، ساختارهای ناپایداری ایجاد می‌کنند که ممکن است سال‌ها گسترش یابند و ناگهان به ریزش لایه‌ها بینجامند.[4]

برج آب قاره اروپا

حجم مطلق آب آزادشده بر اثر این فرآیند خیره‌کننده است. تنها در بازه ماه‌های ژوئیه تا سپتامبر، یخچال‌های سوئیس حدود ۲.۲ تریلیون لیتر روان‌آب آزاد کردند؛ میزانی که بیش از چهار برابر کل مصرف سالانه آب شرب جمعیت ۹.۱ میلیون نفری سوئیس برآورد می‌شود.[1]

در کوتاه‌مدت، این حجم چشمگیر تخلیه یخچالی به جبران کمبود آب دره‌های پایین‌دست در تابستان کمک می‌کند. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند با تحلیل رفتن توده‌های یخ، این مزیت مقطعی به پایان خواهد رسید و در نهایت کمبودهای شدیدی در فصول خشک سال‌های آینده پدید خواهد آمد.[1][4]

پیامدهای نابودی این ذخایر هیدرولوژیکی فراتر از مرزهای سوئیس احساس می‌شود. آلپ سوئیس نقشی معادل «برج آب اروپا» دارد و آب شریان‌های قاره‌ای مهمی چون راین، رون و دانوب را تامین می‌کند؛ رودهایی که در اواخر تابستان برای باز ماندن مسیر کشتیرانی به روان‌آب یخچال‌ها وابسته‌اند.[1][4]

در داخل کشور نیز این پدیده زیرساخت انرژی را تهدید می‌کند. سوئیس بیش از نیمی از برق خود را از طریق نیروگاه‌های برق‌آبی تامین می‌کند؛ سیستمی متکی بر جریان یکنواخت و قابل‌پیش‌بینی آب از مخازن مرتفع و رودهای یخچالی در فصول گرم سال.[1]

ردیابی واپسین مراحل ذوب

برای پی بردن به سازوکار این دگرگونی هیدرولوژیکی، تیم‌های پژوهشی در سرتاسر آلپ پراکنده شده‌اند تا الگوهای تازه جریان روان‌آب را بررسی کنند. آنها با ریختن رنگ‌های سرخ‌رنگ زیست‌پذیر به جریان‌های یخچالی، نحوه عبور آب از میان شکاف‌های نوپدید و تونل‌های عمیق زیر یخ را ردیابی می‌کنند.[1]

ماتیاس هوس، مدیر شبکه پایش گلاموس، فصل ۲۰۲۶ را فاجعه‌بار خواند و گفت: «یخچال‌ها امسال مقادیر هنگفتی از توده یخ خود را از دست دادند.» او هشدار داد اگر شیب کنونی گرمایش ادامه یابد، آسیب‌پذیرترین پهنه‌های یخی آلپ ممکن است ظرف ۱۰ تا ۱۵ سال آینده به کلی ناپدید شوند.[2]

آندریاس لینزباوئر، یخ‌بندشناسی که در نگارش گزارش سالانه مشارکت داشته، این ارزیابی نگران‌کننده را تایید کرد: «برای بقای یخچال‌های سوئیس تا پایان قرن جاری، شانس چندانی متصور نیست.» او به عنوان گواه به سرعت بسیار بالای محو شدن یخچال‌های کم‌ارتفاع و کوچک اشاره کرد.[4]

هرچند حجم مطلق یخ ذوب‌شده در سال ۲۰۲۶ کمتر از گرمای مشهور سال ۲۰۰۳ بود، اما شیب کاهش درصدی آن بسیار تندتر است. از آنجا که ذخیره کلی کنونی تقریباً یک‌سوم اندازه آن در ۲۳ سال پیش است، هر تابستان داغ سهم درصدی بزرگ‌تری از یخ باقی‌مانده را می‌بلعد.[1]

دگرگونی چشم‌انداز آلپ

این پس‌روی تند، سیمای جغرافیایی و پایداری سنگ‌ها را در آلپ دستخوش تغییر بنیادین کرده است. با عقب‌نشینی پوشش سنگین یخ، بستر سنگی زیرین و لایه‌های پرمافراست (خاک‌منجمد) در معرض هوا قرار می‌گیرند که این امر خطر ریزش سنگ و زمین‌لغزش را برای روستاهای مرتفع دوچندان می‌کند.[1][4]

دانشمندان یادآور می‌شوند که با وجود شرایط شکننده آلپ، اقدام اقلیمی جهانی هنوز اهمیتی کلیدی دارد. گرچه شاید نجات بخش اعظم یخچال‌های سوئیس دیگر دیر شده باشد، اما مهار دما از طریق مهار آلاینده‌ها برای جلوگیری از فروپاشی یخسارهای قطبی و مهار خیزش فاجعه‌بار سطح دریاها حیاتی است.[1]

داده‌های بلندمدت گلاموس از سرعت گرفتن نمایی روند ذوب حکایت دارد. سوئیس در دهه ۱۹۹۰ حدود ۱۰ درصد از حجم یخچال‌هایش را از دست داد، اما نرخ این کاهش دهه‌ای در فاصله سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ به ۲۴ درصد رسید و در بحران پنج سال اخیر اوج گرفت.

با پایان فصل ذوب در سال ۲۰۲۶، نگاه‌ها متوجه زمستان پیش‌رو است. در نبود بارندگی چشمگیر و پیوسته برف که بتواند لایه عایق سپیدرنگ را بازسازی کند، یخ‌های بازمانده آلپ تابستان سال آینده در وضعیتی آسیب‌پذیرتر از همیشه برابر گرمای فزاینده اروپا قرار خواهند گرفت.[1]