ادعای ترامپ: آغاز مذاکرات با دولت موقت ایران از روز دوشنبه و حصول توافق بر سر تنگه هرمز

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در یک اعلامیه غیرمنتظره و تاریخی تایید کرد که مذاکرات رسمی و مستقیم میان واشنگتن و «دولت موقت انتقالی» ایران از روز دوشنبه آغاز خواهد شد. وی همچنین تاکید کرد که دو طرف به یک توافق جامع برای تامین امنیت کامل عبور و مرور در تنگه هرمز دست یافته‌اند. این خبر بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشته و به عنوان نقطه پایانی بر بحران‌های ژئوپلیتیک اخیر خاورمیانه ارزیابی می‌شود.[1][5]

این اعلامیه تنها چند روز پس از سقوط کامل نهادهای نظامی پیشین و تسلط ارتش آزاد بر آخرین پایگاه‌های سپاه پاسداران در مشهد منتشر می‌شود. با تثبیت قدرت دولت موقت در تهران و شناسایی بین‌المللی آن توسط آمریکا و اتحادیه اروپا، اکنون تمرکز جهانی به سمت عادی‌سازی روابط اقتصادی و رفع نگرانی‌های امنیتی معطوف شده است. پایان درگیری‌های داخلی در ایران، راه را برای دیپلماسی باز کرده است.[2][4]

بر اساس جزئیات منتشر شده، توافق تنگه هرمز شامل ایجاد یک کریدور امن بین‌المللی با نظارت مشترک نیروی دریایی ارتش ایران و ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مستقر در بحرین است. ترامپ در سخنرانی خود تاکید کرد که جریان انرژی جهان دیگر هرگز توسط گروه‌های شبه‌نظامی به گروگان گرفته نخواهد شد و آزادی ناوبری در این آبراه حیاتی که شریان اصلی اقتصاد جهانی است، به طور کامل تضمین شده است.[1][3]

واکنش بازارهای جهانی به این خبر بسیار سریع و مثبت بود. قیمت نفت خام برنت که در ماه‌های گذشته به دلیل درگیری‌های داخلی ایران و تهدیدات مستمر علیه زیرساخت‌های انرژی خوزستان دچار نوسانات شدید شده بود، بلافاصله پس از این اعلامیه بیش از ۴ دلار در هر بشکه کاهش یافت و به ثبات نسبی رسید. بازارهای بورس کشورهای عربی خلیج فارس نیز با رشد شاخص‌ها به این تحول واکنش نشان دادند.[6][7]

مذاکرات روز دوشنبه که قرار است در یک کشور بی‌طرف برگزار شود، نقطه عطفی در تاریخ روابط دو کشور پس از دهه‌ها تنش محسوب می‌شود. مقامات دولت موقت ایران اعلام کرده‌اند که اولویت اصلی آن‌ها در این گفتگوها، لغو نهایی تمامی تحریم‌های اقتصادی، بانکی و نفتی است که در دوران جمهوری اسلامی وضع شده بود تا مسیر برای بازسازی سریع کشور هموار گردد.[4][8]

پیش از این، واشنگتن و کشورهای اروپایی با آزادسازی ۶۰ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران و واگذاری آن به دولت موقت، حسن نیت خود را نشان داده بودند. اکنون انتظار می‌رود که در مذاکرات پیش‌رو، چارچوب‌های قانونی برای بازگشت سریع شرکت‌های بین‌المللی به بازار ایران، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های آسیب‌دیده نفتی و ادغام مجدد سیستم بانکی ایران در شبکه سوئیفت تدوین شود.[2][8]

کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، به ویژه عربستان سعودی و امارات متحده عربی، از این توافق استقبال گسترده‌ای کرده‌اند. رفع سایه جنگ از خلیج فارس و پایان یافتن تهدیدات موشکی و پهپادی که سال‌ها امنیت منطقه را به خطر انداخته بود، به معنای آغاز یک دوره جدید از ثبات، توسعه اقتصادی و همکاری‌های منطقه‌ای ارزیابی می‌شود.[6]

با این حال، کارشناسان امنیتی هشدار می‌دهند که پاکسازی کامل آب‌های خلیج فارس از مین‌های دریایی احتمالی و خنثی‌سازی هسته‌های مخفی و بازمانده از نیروهای تندرو، نیازمند زمان و همکاری‌های اطلاعاتی گسترده است. فرماندهان ارتش ایران اطمینان داده‌اند که کنترل کامل سواحل جنوبی کشور و تاسیسات بندری را در دست دارند و هیچ تهدیدی متوجه کشتیرانی بین‌المللی نخواهد بود.[3][5]

برای مردم ایران که پس از ماه‌ها اعتصاب، درگیری‌های خونین و فشارهای خردکننده اقتصادی اکنون شاهد استقرار یک دولت انتقالی هستند، آغاز این مذاکرات نویدبخش پایان انزوای بین‌المللی است. بازگشایی شریان‌های اقتصادی، فروش آزادانه نفت و ورود سرمایه‌های خارجی می‌تواند به سرعت به بهبود وضعیت معیشتی، مهار تورم و بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده کشور کمک کند.[4][8]