حماس با خلع سلاح در غزه تحت طرح صلح با میانجیگری ترامپ موافقت کرد

رئیس جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، روز پنجشنبه از یک پیشرفت تاریخی در روند صلح غزه خبر داد و اعلام کرد که حماس با نقشه راهی مفصل برای خلع سلاح کامل خود موافقت کرده است. این توافق که با میانجیگری «هیئت صلح» به رهبری آمریکا انجام شده، قصد دارد فاز دوم آتش‌بس اکتبر ۲۰۲۵ را که مدت‌ها متوقف مانده بود، به اجرا درآورد. اگر این طرح با موفقیت اجرا شود، اولین باری خواهد بود که این گروه شبه‌نظامی فلسطینی رسماً متعهد می‌شود که سلاح‌های خود را واگذار کرده و زیرساخت‌های نظامی خود را برچیند. این اعلام پس از ماه‌ها مذاکرات دشوار در قاهره صورت می‌گیرد که با میانجیگری مصر، قطر و ترکیه و با هدف پر کردن شکاف عظیم بی‌اعتمادی بین طرف‌های درگیر انجام شد.[1][2]

چارچوب خلع سلاح بر اساس یک فرآیند ساختارمند و متوالی دقیق بنا شده است که به صراحت، تحویل زرادخانه حماس را به خروج تدریجی نیروهای اسرائیلی از نوار غزه مرتبط می‌کند. طبق طرح ۱۴ ماده‌ای منتشر شده توسط «هیئت صلح»، تمام سلاح‌هایی که در حال حاضر در اختیار حماس و دیگر جناح‌های مسلح است، به یک نهاد حاکمیتی جدید فلسطینی منتقل خواهد شد. این انتقال به گونه‌ای طراحی شده است که همزمان با عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی از خطوط مرزی فعلی‌شان انجام شود تا اطمینان حاصل شود که هیچ یک از طرفین در طول این انتقال، احساس آسیب‌پذیری نکنند. هدف از این رویکرد مرحله‌ای، جلوگیری از ایجاد خلاء امنیتی و در عین حال، پاسخگویی به خواسته‌های اصلی اسرائیل و حماس است.[3]

در مرکز این انتقال حاکمیت، «کمیته ملی اداره غزه» (NCAG) قرار دارد؛ یک نهاد تکنوکرات که موظف به رسیدگی به امور روزمره مدنی است. NCAG توسط یک نیروی پلیس فلسطینی آموزش‌دیده و تحت حمایت آمریکا پشتیبانی خواهد شد که مسئولیت امنیت داخلی را بر عهده دارد. به محض ورود رسمی این کمیته به منطقه و به دست گرفتن قدرت، فرآیند پیچیده از رده خارج کردن سلاح‌های سنگین، برچیدن سایت‌های تولید نظامی و تخریب شبکه گسترده تونل‌های زیرزمینی آغاز خواهد شد. هدف از این انتقال قدرت، حذف دائمی نقش حماس به عنوان مرجع حاکم در غزه و جایگزینی آن با یک دولت مدنی مورد تأیید بین‌المللی است.[3]

برای جدا کردن طرف‌های درگیر و نظارت بر این انتقال حساس، یک «نیروی بین‌المللی ثبات‌ساز» (ISF) در سراسر قلمرو مستقر خواهد شد. این نیروی حافظ صلح چندملیتی عمدتاً در مناطق حائل بین مناطق تحت مدیریت NCAG و سرزمین‌هایی که هنوز تحت کنترل نظامی اسرائیل هستند، فعالیت خواهد کرد. حضور ISF برای ارائه تضمین‌های امنیتی قوی ضروری است تا اسرائیل بتواند بدون ترس از احیای ناگهانی حملات فرامرزی، عقب‌نشینی کند. همزمان، این نیرو موظف است از غیرنظامیان فلسطینی در طول تحویل قدرت محافظت کرده و اطمینان حاصل کند که کمک‌های بشردوستانه و مواد بازسازی بدون مانع وارد این منطقه ویران‌شده می‌شوند.[1][2]

راستی‌آزمایی همچنان یک جزء حیاتی و بسیار حساس از نقشه راه است. یک «کمیته بین‌المللی راستی‌آزمایی» (IVC) برای نظارت بر پایبندی همه طرف‌ها تشکیل خواهد شد تا اطمینان حاصل شود که سلاح‌ها واقعاً ذخیره شده و تونل‌ها به طور واقعی برچیده می‌شوند. «هیئت صلح»، که یک نهاد ۴۰ کشوری است و توسط ترامپ برای نظارت بر بازسازی و حاکمیت غزه ایجاد شده، تأکید کرد که تمرکز اکنون کاملاً به سمت اجرا معطوف شده است. مقامات تأکید کرده‌اند که خلع سلاح باید واقعی، قابل راستی‌آزمایی و برگشت‌ناپذیر باشد تا خواسته‌های امنیتی توافق را برآورده کند، و اذعان دارند که هرگونه فریبکاری می‌تواند فوراً صلح شکننده را از بین ببرد.[6]

با وجود خوش‌بینی دیپلماتیک ساطع شده از واشنگتن، توالی دقیق این توافق یک چالش لجستیکی و سیاسی عمیق ایجاد می‌کند. مقامات حماس علناً اعلام کرده‌اند که قبل از خروج کامل اسرائیل، سلاح‌های خود را تسلیم نخواهند کرد و اصرار دارند که این دو فرآیند باید به طور همزمان اتفاق بیفتند تا امنیت آن‌ها تضمین شود. غازی حمد، عضو ارشد تیم مذاکره‌کننده حماس، پذیرش نقشه راه توسط این گروه را یک امتیاز دردناک دانست که برای نجات مردم غزه از مرگ و آوارگی بیشتر داده شده است. با این حال، او مجدداً تأکید کرد که اسرائیل باید ابتدا به طور کامل به تعهدات خود عمل کند، که این نشان‌دهنده سوءظن عمیق متقابل است.[6]

در مقابل، دولت اسرائیل با شک و تردید و نگرانی عمیق به توالی پیشنهادی نگاه می‌کند. در حالی که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر، هنوز پاسخ رسمی علنی به اعلام ترامپ نداده است، منابع سیاسی اسرائیلی به وضوح اعلام کرده‌اند که هیچ عقب‌نشینی از مواضع فعلی صورت نخواهد گرفت مگر اینکه حماس ابتدا خلع سلاح واقعی و کامل را انجام دهد. مقامات اسرائیلی مدت‌هاست که غیرنظامی‌سازی کامل نوار غزه را به عنوان یک پیش‌شرط مطلق برای هرگونه فرآیند سیاسی درخواست کرده‌اند و استدلال می‌کنند که هر رویکرد مرحله‌ای، شهروندان اسرائیلی را در طول دوره انتقال در برابر حملات سازماندهی مجدد آسیب‌پذیر می‌سازد.[5]

فشار سیاسی داخلی بر نتانیاهو، جدول زمانی اجرا را حتی پیچیده‌تر می‌کند. اعضای راست افراطی ائتلاف حاکم او، به ویژه ایتامار بن گویر، وزیر امنیت ملی، به شدت این پیش‌نویس توافق را محکوم کرده‌اند. بن گویر این توافق را کاملاً غیرقابل قبول توصیف کرد و استدلال نمود که اساساً به حماس اجازه می‌دهد تحت پوشش تحویل مرحله‌ای، برای کشتارهای آینده سازماندهی مجدد و مسلح شود. این جناح‌های تندرو به جای یک توافق مذاکره شده، از ادامه فشار نظامی بی‌وقفه حمایت می‌کنند و در صورت پذیرش رسمی نقشه راه «هیئت صلح» توسط نتانیاهو، ثبات دولت او را تهدید می‌کنند.[5]

توافق خلع سلاح یک نقطه عطف حیاتی برای طرح صلح ۲۰ ماده‌ای گسترده‌تر ترامپ است که در ابتدا در سپتامبر ۲۰۲۵ به جامعه بین‌المللی ارائه شد. در حالی که فاز اول با موفقیت یک آتش‌بس موقت و آزادی گروگان‌ها را در اکتبر تضمین کرد، مذاکرات ماه‌ها بر سر جزئیات حاکمیت آینده و غیرنظامی‌سازی غزه به بن‌بست رسیده بود. شکستن این بن‌بست، یک پیروزی مهم در سیاست خارجی برای دولت ترامپ به ارمغان می‌آورد، به ویژه در شرایطی که آمریکا در حال مدیریت تنش‌های منطقه‌ای فزاینده، از جمله رویارویی نظامی مستقیم با ایران است.[2]

میانجی‌هایی که به تحقق این پیشرفت کمک کردند – از جمله دیپلمات‌های مصر، قطر و ترکیه – اکنون با وظیفه دشوار پر کردن شکاف عظیم بی‌اعتمادی بین اسرائیل و حماس روبرو هستند. نقشه راه از هر دو طرف می‌خواهد که گام‌های همزمان و پرمخاطره‌ای را در محیطی کاملاً عاری از اعتماد متقابل بردارند. موفقیت نهایی این طرح به توانایی «هیئت صلح» و جامعه بین‌المللی گسترده‌تر برای اجرای دقیق شرایط، و ارائه نظارت کافی برای جلوگیری از انحراف هر یک از طرفین از جدول زمانی مرحله‌ای بستگی دارد.[5]

برای دو میلیون ساکن غزه، این توافق کورسوی امیدی ناامیدکننده برای پایان دادن به درگیری ویرانگر و آغاز تلاش گسترده بازسازی با بودجه بین‌المللی ارائه می‌دهد. این منطقه به شدت توسط سال‌ها جنگ آسیب دیده است، به طوری که صدها هزار فلسطینی در حال حاضر در اردوگاه‌های چادری کثیف در میان محله‌های کاملاً ویران‌شده زندگی می‌کنند. انتقال قدرت به NCAG تکنوکرات و سرازیر شدن متعاقب کمک‌های بین‌المللی، کاملاً به اجرای موفقیت‌آمیز مراحل خلع سلاح و خروج وابسته است.[3][4]

در نهایت، اعتبار نقشه راه در هفته‌های آینده به شدت مورد آزمایش قرار خواهد گرفت، زیرا چارچوب نظری مذاکره شده در قاهره با واقعیت سخت میدان در غزه روبرو می‌شود. انتقال از وضعیت فعال جنگ به یک غیرنظامی‌سازی مدیریت‌شده و تحت نظارت بین‌المللی، نیازمند همکاری و نظارت بی‌سابقه‌ای است. در حالی که «هیئت صلح» برای عملیاتی کردن توافق حرکت می‌کند، جهان از نزدیک نظاره‌گر است تا ببیند آیا این تعهد تاریخی دیپلماتیک می‌تواند واقعاً به ثبات و امنیت پایدار برای نوار غزه و همسایگانش تبدیل شود.[1]